Xu thế phát triển xanh và bền vững: Thích ứng để không mất cơ hội

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã đưa quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam – EU lên tầm cao mới, song dư địa phát triển vẫn còn rất lớn, cần sự đồng hành của cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp hai bên. Đây là nội dung được các đại biểu chia sẻ tại Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Thương mại Việt Nam – EU năm 2025 do Bộ Công Thương phối hợp với Đại sứ quán các nước thành viên EU, Hiệp hội Doanh nghiệp EU tại Việt Nam (EuroCham) tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, chiều 17/10.

Bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết: Sau 5 năm thực thi Hiệp định EVFTA, bất chấp biến động thị trường và kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều khó khăn, hợp tác kinh tế thương mại Việt Nam – EU ghi nhận kết quả tăng trưởng và những chuyển dịch tích cực.

Theo tính toán từ số liệu của Cục Hải quan Việt Nam, sau 5 năm thực thi Hiệp định EVFTA, kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU liên tục tăng. Từ 48,9 tỷ USD năm trước khi hiệp định có hiệu lực lên gần 78 tỷ USD vào năm thứ 5 hiệp định có hiệu lực, ghi nhận mức tăng trưởng bình quân hơn 10% mỗi năm. Trong số đó, xuất khẩu sang thị trường EU tăng bình quân 11,7%, nhập khẩu từ thị trường EU tăng bình quân 6,1%. EU hiện là đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam - là thị trường xuất khẩu lớn thứ 3, thị trường nhập khẩu lớn thứ 5 của Việt Nam. Ở chiều ngược lại, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong khối ASEAN, đứng top 10 nhà cung ứng hàng hóa cho thị trường EU.

Thứ trưởng Phan Thị Thắng khẳng định, EVFTA không chỉ thúc đẩy giao thương và đa dạng hóa thị trường, mà còn tạo động lực quan trọng cho quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế, cải cách thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Hiệp định cũng mở ra không gian hợp tác mới giữa Việt Nam và EU trong các lĩnh vực đang được ưu tiên như kinh tế xanh, kinh tế số, chuyển đổi năng lượng và phát triển bền vững – phù hợp với chính sách trọng tâm của EU và định hướng phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.

Tuy nhiên, để tận dụng hiệu quả các cơ hội mà EVFTA mang lại, Việt Nam cần tiếp tục nỗ lực và thích ứng linh hoạt trong bối cảnh kinh tế toàn cầu biến động khó lường, tăng trưởng chậm, rủi ro gia tăng do bất ổn địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại. Trước làn sóng tái cấu trúc mạnh mẽ của nền kinh tế thế giới, một nền kinh tế có độ mở cao như Việt Nam cần chủ động tham gia sâu hơn để khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Ông Jean-Jacques Bouflet, Phó Chủ tịch EuroCham cho biết, trong bối cảnh thương mại toàn cầu đầy biến động Liên minh châu Âu đã xác định Việt Nam là đối tác then chốt, mang lại lợi ích lớn về thương mại đa dạng hóa, đầu tư mạnh mẽ và chuỗi cung ứng linh hoạt hơn. Việt Nam đang từng bước khẳng định vai trò như một trung tâm sản xuất và đầu tư bền vững với những lợi thế nổi bật như nguồn nhân lực trẻ, năng động, cải cách tiến bộ và cam kết mạnh mẽ với phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo.

Khảo sát của EuroCham cho thấy, có 76% lãnh đạo doanh nghiệp EU hiện nay nhìn nhận Việt Nam là điểm đến đầu tư hấp dẫn, chỉ số niềm tin kinh doanh đã tăng lên mức cao nhất trong ba năm gần đây. Có 80% doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam bày tỏ niềm tin vào triển vọng tăng trưởng mạnh mẽ trong 5 năm tới. Những yếu tố này là nền tảng vững chắc cho sự thịnh vượng chung và hợp tác lâu dài giữa Việt Nam và EU.

Bên cạnh những kết quả đạt được, ông Jean-Jacques Bouflet cho rằng vẫn còn không ít thách thức cần được tháo gỡ. Vẫn còn nhiều doanh nghiệp thành viên EuroCham phản hồi rằng thủ tục hành chính phức tạp là rào cản lớn, gây chậm trễ, phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. EuroCham ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực cải cách mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam trong thời gian qua, đặc biệt là việc loại bỏ thủ tục chồng chéo, nới lỏng quy định và thúc đẩy môi trường kinh doanh năng động, minh bạch hơn. Một điểm nhấn đáng chú ý là Đề án tái cơ cấu hành chính năm 2025, sáp nhập 63 tỉnh, thành phố thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh, có hiệu lực từ ngày 1/7. Cải cách này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian phê duyệt, tăng hiệu suất điều hành và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Với vai trò là một đối tác lâu năm trong sự phát triển nông nghiệp Việt Nam, ông Johan Van Den Ban, Tổng Giám đốc De Heus Việt Nam và châu Á cho biết: Người tiêu dùng ngày nay không chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm, mà còn đòi hỏi tính minh bạch, nguồn gốc có đạo đức và trách nhiệm với môi trường. Trong lĩnh vực nông nghiệp và thực phẩm, không chỉ tại Việt Nam mà trên khắp châu Á các yếu tố an toàn thực phẩm, phúc lợi động vật và bảo vệ môi trường đang trở thành ưu tiên hàng đầu. Ở chiều ngược lại, các đối tác châu Âu cũng đang điều chỉnh chiến lược thu mua theo hướng phù hợp với tiêu chuẩn ESG và các quy định mới của EU như Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay Quy định chống mất rừng (EUDR).

Những thay đổi này không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là phép thử năng lực cạnh tranh. Doanh nghiệp nào không nhanh chóng thích ứng với xu thế phát triển xanh và bền vững sẽ tự đánh mất cơ hội trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh không thể thực hiện một cách đơn lẻ mà đòi hỏi sự phối hợp chiến lược giữa Chính phủ, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế.

“Các doanh nghiệp hoan nghênh vai trò dẫn dắt của EU trong việc xây dựng các tiêu chuẩn bền vững tiên tiến nhưng cũng mong muốn lộ trình triển khai phù hợp hơn với điều kiện của các thị trường mới nổi. Doanh nghiệp Việt Nam sẵn sàng tuân thủ, song cần được hỗ trợ thêm về năng lực, chuyển giao công nghệ và cơ hội tiếp cận thị trường”, ông Johan Van Den Ban chia sẻ.