Việt Nam - Trung Quốc: Động lực mới cho tăng trưởng thương mại

Kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao (ngày 18/01/1950 - 18/01/2025), Việt Nam và Trung Quốc phát triển toàn diện trên mọi lĩnh vực; trong đó, nổi bật là quan hệ thương mại. Trung Quốc không chỉ là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam mà còn đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng và tiêu thụ hàng hóa của Việt Nam.

Cùng với đó, Việt Nam cũng là đối tác thương mại quan trọng của Trung Quốc tại khu vực ASEAN. Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế toàn cầu, thương mại giữa hai nước ngày càng có nhiều thành tựu đáng ghi nhận, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế của cả hai quốc gia. Do đó, chuyến thăm Trung Quốc cấp nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kỳ vọng mở ra nhiều cơ hội mới, tạo động lực phát triển bền vững trong quan hệ thương mại song phương. 

*Láng giềng tin cậy 

Việt Nam và Trung Quốc là hai quốc gia có địa lý gần gũi, tập quán tiêu dùng của người dân có một số nét tương đồng giao thương truyền thống có từ lâu đời đã tạo lợi thế rất lớn về quan hệ thương mại giữa hai bên. 

Các xe hàng nối đuôi nhau thông quan qua cầu Bắc Luân II, Cửa khẩu quốc tế Móng Cái. Ảnh: Thanh Vân-TTXVN

Thống kê cho thấy, năm 2025, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam. Ngược lại, Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc trong ASEAN và là đối tác thương mại thứ 4 của Trung Quốc trên thế giới với kim ngạch thương mại Việt - Trung đạt 256,4 tỷ USD, tăng 24,8%. Riêng 2 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch thương mại Việt - Trung 66,7 tỷ USD, tăng 30,2% so với cùng kỳ năm 2025. 

Việt Nam xuất khẩu sang Trung Quốc nhiều mặt hàng chủ lực như nông sản (gạo, cà phê, hạt điều, trái cây...), thủy sản, linh kiện điện tử, dệt may, cao su và dầu thô. Đặc biệt, nông sản Việt Nam có lợi thế lớn tại thị trường Trung Quốc nhờ vào sự gần gũi về địa lý và nhu cầu tiêu dùng cao. 

Ở chiều ngược lại, Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc các mặt hàng như máy móc, thiết bị công nghiệp, nguyên vật liệu phục vụ sản xuất, hàng tiêu dùng và linh kiện điện tử. Sự đa dạng trong cơ cấu hàng hóa giữa hai nước giúp tận dụng được lợi thế so sánh của từng bên góp phần vào sự phát triển kinh tế chung. 

Ngoài thương mại truyền thống, thương mại điện tử giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng phát triển nhanh chóng. Các nền tảng thương mại điện tử đang trở thành kênh quan trọng để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường Trung Quốc. Đặc biệt, sản phẩm nông sản Việt Nam đã được xuất khẩu mạnh mẽ sang Trung Quốc thông qua kênh trực tuyến, mở ra cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Thêm vào đó, cơ sở hạ tầng giữa Việt Nam và Trung Quốc ngày càng được nâng cấp để phục vụ nhu cầu thương mại song phương. Các tuyến đường cao tốc, hệ thống cửa khẩu, đường sắt liên vận và cảng biển đang được đầu tư mở rộng giúp giảm chi phí vận chuyển và tăng cường khả năng lưu thông hàng hóa. Điều này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy xuất nhập khẩu giữa hai nước, đảm bảo hàng hóa được luân chuyển nhanh chóng và hiệu quả. 

*Mở rộng hợp tác 

Trong bối cảnh quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam - Trung Quốc tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực, việc khai trương Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Hải Khẩu (Hải Nam, Trung Quốc) không chỉ mang ý nghĩa thiết lập thêm một đầu mối xúc tiến tại địa bàn mà còn góp phần cụ thể hóa định hướng hợp tác giữa hai bên. 

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân. Ảnh: Bộ Công Thương

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân, Hải Nam từ lâu đã có thế mạnh là trung tâm kinh tế, thương mại và du lịch năng động của Trung Quốc với vị trí địa lý đặc biệt ở phía Nam, đóng vai trò cửa ngõ quan trọng trong kết nối giao thương giữa Trung Quốc với khu vực Đông Nam Á; trong đó có Việt Nam. 

Theo thống kê của Hải quan Trung Quốc, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam - Hải Nam năm 2025 đạt khoảng 1,41 tỷ USD, chỉ chiếm 0,48% tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước (đạt 296,1 tỷ USD). Điều này cho thấy dư địa phát triển hợp tác giữa các địa phương của Việt Nam và tỉnh Hải Nam rất lớn. 

Trước hết, việc vận hành Cảng thương mại tự do Hải Nam từ ngày 18/12/2025 với nhiều chính sách đột phá về thể chế trong thương mại quốc tế sẽ mở ra cơ hội mới, tạo xung lực quan trọng thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư giữa hai bên. 

Bên cạnh đó, cơ cấu kinh tế giữa Việt Nam và Hải Nam có tính bổ trợ cao, thể hiện ở lĩnh vực thương mại hàng hóa, nông sản, công nghiệp chế biến, du lịch và kinh tế số. Với đà tăng trưởng ổn định hiện nay, cùng với điều kiện thuận lợi về thể chế, hai bên hoàn toàn có thể khai thác hiệu quả lợi thế để đưa quan hệ hợp tác kinh tế - thương mại phát triển theo hướng bứt phá hơn. 

Ngoài ra, lợi thế về vị trí địa lý cũng mở ra nhiều cơ hội hợp tác trong lĩnh vực logistics, đặc biệt là vận tải biển góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và hỗ trợ hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường Trung Quốc. 

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết: Năm 2024, Bộ Công Thương (Việt Nam) và Chính quyền Nhân dân tỉnh Hải Nam đã ký kết Bản ghi nhớ về tăng cường hợp tác trong lĩnh vực kinh tế, thương mại. Đây là khuôn khổ quan trọng, tạo nền tảng để hai bên thúc đẩy hợp tác bài bản, hiệu quả thời gian tới.

Hiện nay, hai bên đang tiếp tục trao đổi để xây dựng Kế hoạch hợp tác giai đoạn 2026 - 2028 với những nội dung cụ thể trong lĩnh vực thương mại, công nghiệp và một số lĩnh vực liên quan nhằm triển khai hiệu quả cam kết đã được ký kết. 

Trong bối cảnh đó, việc thành lập Văn phòng Xúc tiến thương mại Việt Nam tại Hải Khẩu có ý nghĩa rất quan trọng với vai trò là cầu nối triển khai xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư giữa Việt Nam và tỉnh Hải Nam. Thông qua Văn phòng, doanh nghiệp hai nước sẽ có thêm kênh tiếp cận thông tin chính thống về thị trường, chính sách thương mại, đầu tư cũng như nhu cầu hợp tác của địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp. 

Khi dòng chảy thông tin được kết nối thông suốt, doanh nghiệp sẽ có điều kiện nắm bắt chính xác cơ hội hợp tác, từ đó xây dựng chiến lược kinh doanh, đầu tư phù hợp, phát huy hiệu quả lợi thế của mỗi bên. Đồng thời, Văn phòng cũng đóng vai trò đầu mối kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình tiếp cận thị trường. 

Bên cạnh đó, thông qua xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư do Văn phòng phối hợp tổ chức, doanh nghiệp hai nước sẽ có cơ hội giao thương trực tiếp, hiểu rõ hơn về nhu cầu và thế mạnh của nhau, qua đó hình thành mối quan hệ hợp tác thực chất, bền vững. 

Một điểm đáng chú ý là Văn phòng Xúc tiến thương mại tại Hải Khẩu cũng sẽ hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam quảng bá, giới thiệu thường xuyên sản phẩm, thương hiệu tại thị trường Trung Quốc, giúp hàng hóa Việt Nam tiếp cận hiệu quả và bền vững hơn với người tiêu dùng địa phương. 

"Trong trung và dài hạn, việc phát huy hiệu quả vai trò của Văn phòng sẽ góp phần nâng cao chất lượng hợp tác kinh tế - thương mại giữa Việt Nam và Trung Quốc theo hướng cân bằng, bền vững và thực chất", Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.  

Để đẩy mạnh quan hệ thương mại Việt Nam- Trung Quốc, Bộ Công Thương cho rằng: Thời gian tới cần thay đổi quan điểm khai thác thị trường Trung Quốc bởi đây là thị trường có tiêu chuẩn cao, khắt khe nên doanh nghiệp phải giảm mức độ phụ thuộc, tiến tới dừng hình thức xuất khẩu tiểu ngạch.

Ngoài ra, các cơ quan quản lý và chính quyền địa phương trong tổ chức sản xuất cần xây dựng chiến lược phát triển ngành, xây dựng thương hiệu; xây dựng vùng sản xuất, nuôi trồng chuyên canh tập trung, quy mô lớn; định hướng sản xuất/nuôi trồng theo tín hiệu thị trường.

Về quản lý chất lượng, cần tăng cường quản lý giám sát chất lượng hàng xuất khẩu từ nuôi trồng, đến gia công; tăng cường tập huấn và nhân rộng mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn Global GAP, VietGAP, HACCP. Mặt khác, tận dụng hiệu quả cơ chế hợp tác giữa hai nước để tháo gỡ khó khăn hàng rào kỹ thuật; xây dựng lộ trình, kế hoạch mở cửa thị trường cho mặt hàng xuất khẩu, đánh giá kỹ năng lực sản xuất trong nước và nhu cầu của thị trường. 

Đặc biệt, cần tiếp tục thu hút FDI từ Trung Quốc vào lĩnh vực công nghệ cao, thân thiện môi trường; khuyến khích doanh nghiệp Trung Quốc chuyển hướng từ lĩnh vực truyền thống (dệt may, da giày, lắp ráp) sang công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, AI, bán dẫn, năng lượng tái tạo, kinh tế xanh, kinh tế số. Hơn nữa, tăng cường liên kết cơ sở hạ tầng giữa Việt Nam - Trung Quốc (bao gồm đường bộ-đường sắt-đường biển) để hỗ trợ chuỗi cung ứng.

Bên cạnh thị trường truyền thống như Vân Nam, Quảng Đông, Quảng Tây, doanh nghiệp xuất khẩu cần lưu ý tới thị trường tiềm năng miền Tây, miền Đông và Tây Nam Trung Quốc. Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng lưu ý cần nghiên cứu và tuân thủ quy định về tiêu chuẩn chất lượng, kiểm nghiệm, kiểm dịch, bao bì đóng gói, truy xuất nguồn gốc của thị trường Trung Quốc; chú trọng xây dựng và bảo vệ thương hiệu; tận dụng tuyến đường sắt liên vận Việt Nam- Trung Quốc qua đó thúc đẩy thương mại song phương phát triển lên tầm cao mới.