Xuất khẩu sầu riêng khởi sắc nhưng vẫn chịu áp lực giảm giá

Sản lượng tăng, xuất khẩu phục hồi và khu vực Tây Nguyên sắp bước vào vụ thu hoạch đang mở ra triển vọng để sầu riêng Việt Nam vượt mốc 4 tỷ USD trong năm nay. Tuy nhiên, giá bán tại thị trường Trung Quốc vẫn chịu áp lực giảm do nguồn cung dồi dào, nhu cầu tiêu dùng chững lại và cạnh tranh ngày càng lớn.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, hết tháng 7, xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam ước đạt trên 2 tỷ USD. Nếu vụ thu hoạch tại Tây Nguyên diễn ra thuận lợi và các vướng mắc liên quan đến mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói sớm được tháo gỡ, ngành hàng sầu riêng hoàn toàn có thể đạt thêm khoảng 2 tỷ USD trong những tháng cuối năm, qua đó vượt mốc 4 tỷ USD - cao hơn mức 3,8 tỷ USD của năm ngoái.

Triển vọng này đến từ việc sản lượng sầu riêng tiếp tục tăng nhanh. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, cả nước hiện có khoảng 192.000 ha sầu riêng; sản lượng năm 2025 đạt khoảng 1,8 triệu tấn và dự kiến tăng lên 2 - 2,1 triệu tấn trong năm 2026. Diện tích trồng mới được mở rộng liên tục trong những năm gần đây khiến sản lượng mỗi năm tăng khoảng 20-30%, tạo dư địa lớn cho xuất khẩu.

Tuy nhiên, ông Đặng Phúc Nguyên cho rằng, tốc độ tăng sản lượng cũng đặt ra yêu cầu phải đẩy nhanh việc cấp và phê duyệt mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Nếu thủ tục không theo kịp sản lượng, lượng sầu riêng đủ điều kiện xuất khẩu chính ngạch sẽ bị hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiêu thụ trong vụ thu hoạch cao điểm sắp tới.

Theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, sở đang tích cực triển khai các quy định của thị trường nhập khẩu, rà soát, đào tạo tập huấn và hướng dẫn người dân duy trì cũng như cấp mới các mã số vùng trồng đạt điều kiện. Đồng thời, ngành chuyên môn cũng thực hiện nghiêm túc các nghị định của Chính phủ, ban hành văn bản kiểm tra, giám sát hệ thống mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến từng xã, phường nhằm hoàn thiện chuỗi giá trị đạt chuẩn xuất khẩu.

"Mã số vùng trồng không phải là đích đến, mà là trách nhiệm để giữ vững chất lượng và uy tín của vùng trồng. Việc giữ vững chất lượng nông sản là yếu tố cốt lõi để cải thiện đời sống người dân, minh chứng cho bước chuyển dịch quan trọng từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp bền vững”, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ nhận định.

Song song với xuất khẩu sầu riêng tươi, sản phẩm đông lạnh cũng ghi nhận sự tăng trưởng trong năm nay nhờ giá nguyên liệu giảm, tạo điều kiện để doanh nghiệp thu mua nhiều hơn, đặc biệt đối với các loại quả không đạt tiêu chuẩn xuất khẩu tươi. Tuy nhiên, phân khúc này vẫn chỉ đóng vai trò bổ trợ.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, năm ngoái Trung Quốc nhập khẩu khoảng 8 tỷ USD sầu riêng từ các nước Đông Nam Á, trong đó hơn 1 tỷ USD là sầu riêng đông lạnh, còn gần 7 tỷ USD là sầu riêng tươi. Điều đó cho thấy người tiêu dùng Trung Quốc vẫn ưu tiên sử dụng sản phẩm tươi. Đối với Việt Nam, sầu riêng đông lạnh hiện chỉ chiếm khoảng 10-15% tổng kim ngạch xuất khẩu và dự kiến năm nay cũng chỉ tăng lên khoảng 20%.

Không chỉ nhu cầu tiêu dùng vẫn nghiêng về hàng tươi, sầu riêng đông lạnh còn gặp hạn chế do yêu cầu bảo quản nghiêm ngặt trong toàn bộ chuỗi vận chuyển và phân phối. Trong khi đó, các sản phẩm như sầu riêng tách múi đông lạnh hay sầu riêng sấy vẫn chưa thực sự phổ biến tại thị trường Trung Quốc.

Điểm đáng chú ý là trong khi kim ngạch xuất khẩu tiếp tục tăng, giá sầu riêng bán sang Trung Quốc lại giảm đáng kể. Theo ông Đặng Phúc Nguyên, nguyên nhân lớn nhất không nằm ở chất lượng sản phẩm mà do sức tiêu thụ tại Trung Quốc suy giảm.

"Nhiều khu vực của Trung Quốc đang chịu ảnh hưởng của mưa bão, lũ lụt khiến việc tiêu thụ trái cây chậm hơn. Không chỉ sầu riêng mà nhiều loại trái cây nhập khẩu khác cũng rơi vào tình trạng tương tự", ông Nguyên cho biết.

Bên cạnh đó, nguồn cung trên thị trường cũng tăng nhanh khi Việt Nam, Thái Lan và Malaysia cùng bước vào vụ thu hoạch. Tại Thái Lan, giá sầu riêng năm nay cũng xuống mức thấp nhất trong khoảng 10 năm do sản lượng tăng mạnh. Theo Bộ Thương mại Thái Lan, tính đến ngày 19/7, nước này đã xuất khẩu hơn 1 triệu tấn sầu riêng tươi sang Trung Quốc và hoàn thành sớm mục tiêu cả năm.

Trong khi đó, Việt Nam sắp bước vào vụ thu hoạch lớn tại Tây Nguyên. Đây là vùng có chất lượng sầu riêng được nhiều thương nhân Trung Quốc đánh giá cao, nhưng đồng thời cũng sẽ làm nguồn cung trên thị trường tăng thêm trong những tháng cuối năm.

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ngoài yếu tố cung - cầu, việc cải thiện hệ thống logistics và giảm chi phí vận chuyển cũng góp phần kéo mặt bằng giá sầu riêng tại Trung Quốc xuống thấp hơn.

Sầu riêng giống Monthong của Thái Lan và Việt Nam hiện đang được bán với giá từ 20 – 30 NDT (tương đương 2,79 – 4,18 USD)/0,5 kg, thấp hơn nhiều so với mức giá từ 35 - 45 NDT (tương đương 4,88 – 6,27 USD)/0,5 kg cùng kỳ năm ngoái. 

Tương tự, giá bán buôn tại chợ đầu mối đối với sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam giảm từ 36,5 NDT (tương đương 5,09 USD)/0,5 kg xuống còn 13 NDT (tương đương 1,81 USD)/0,5 kg trong khoảng thời gian từ tháng 4 đến tháng 6. Giá sầu riêng Monthong loại A của Thái Lan cũng giảm từ 26,5 NDT (3,69 USD)/0,5 kg xuống còn 18 NDT (2,51 USD)/0,5 kg.

Việc hoàn thiện hệ thống logistics đã giúp thời gian vận chuyển rút ngắn đáng kể, đưa lượng hàng đến thị trường nhanh hơn và nhiều hơn. Trong mùa cao điểm, sầu riêng Thái Lan có thể được vận chuyển đến Côn Minh chỉ trong khoảng 26 giờ và phân phối tới hơn 30 thành phố của Trung Quốc trong vòng 48 giờ, góp phần làm nguồn cung trên thị trường trở nên dồi dào.

Theo các doanh nghiệp, phân khúc sầu riêng cao cấp vẫn có khả năng giữ giá tốt nhờ nhu cầu ổn định, trong khi các dòng sản phẩm phổ thông sẽ tiếp tục chịu áp lực cạnh tranh về giá khi nguồn cung tăng.

Để hỗ trợ xuất khẩu sầu riêng cũng như nhiều loại nông sản khác, Chính phủ đang dự kiến ban hành Nghị quyết về đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói. Nghị quyết hướng tới rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục, giảm chi phí tuân thủ, đồng thời tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng cho biết sẽ tiếp tục đàm phán với phía Trung Quốc nhằm rút ngắn thời gian phê duyệt danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xuất khẩu.