Xung đột Trung Đông: Vị thế tài sản trú ẩn của đồng yen lung lay

Đồng yen đang suy yếu do xung đột leo thang ở Trung Đông, hình ảnh “tài sản trú ẩn an toàn” của đồng tiền này bị ảnh hưởng bởi lo ngại rằng giá dầu thô tăng cao sẽ làm gia tăng thâm hụt thương mại của Nhật Bản.

Trong phiên giao dịch tại London hôm 3/3, đồng yen đã chạm mức 157,9 yen/USD, mức thấp nhất kể từ ngày 9/2, sau khi đóng cửa ở mức khoảng 156 yen/USD vào cuối tuần trước.

Ngày 2/3, đồng tiền Nhật Bản đã chạm mức thấp kỷ lục mới so với đồng franc Thụy Sĩ, và hôm 3/3, đã xuống mức thấp nhất kể từ năm 1990 so với đồng AUD.

Một chuyên viên giao dịch ngoại hối tại một ngân hàng Nhật Bản cho biết: “Trong bối cảnh lo ngại về giá dầu tăng cao do việc đóng cửa eo biển Hormuz, tâm lý thị trường không mấy thuận lợi cho việc mua vào đồng yen”. Sự suy yếu này cho thấy sự thay đổi trong vai trò là “tài sản trú ẩn an toàn” của đồng yen.

Sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008, đồng yen được xem là nơi trú ẩn an toàn cho các nhà đầu tư trong thời kỳ rủi ro cao. Một lý do cho điều này là sức mạnh của ngành công nghiệp sản xuất Nhật Bản đã thúc đẩy thặng dư thương mại, mang lại dòng vốn đầu tư liên tục.

Một yếu tố khác là xu hướng các công ty bảo hiểm nhân thọ và những nhà đầu tư tổ chức khác bán bớt tài sản ở nước ngoài và chuyển vốn về Nhật Bản để tránh rủi ro.

Nhưng gần đây, đồng yen đã bắt đầu suy yếu so với nhiều đồng tiền khác trong các thời điểm khủng hoảng quốc tế. Điều này là do tình trạng thâm hụt thương mại ngày càng trầm trọng của Nhật Bản, cũng như thực tế rằng “trong trường hợp xảy ra khủng hoảng khiến giá dầu tăng cao, đồng yen sẽ ít có khả năng được mua vào do thị trường nhận định nền kinh tế sẽ chịu áp lực suy giảm,” ông Akira Moroga, chiến lược gia thị trường trưởng tại Aozora Bank, cho biết.

Thay vào đó, các nhà đầu tư đang đổ xô sang đồng USD. Ngày 3/3, đồng USD đã đạt mức cao nhất trong khoảng sáu tuần, ở mức 1,15 USD/euro.

Mặc dù vẫn còn những nghi ngờ về uy tín của đồng USD dưới thời Tổng thống Donald Trump, vị thế của USD như đồng tiền dự trữ hàng đầu thế giới vẫn không thể bị thách thức. Mỹ là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới, trong khi Nhật Bản phụ thuộc rất nhiều vào năng lượng nhập khẩu.

Bước ngoặt xảy ra vào năm 2022, khi Nga bắt đầu chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine (U-crai-na). Rủi ro địa chính trị gia tăng đã thúc đẩy việc mua USD, và giá năng lượng tăng vọt khi các nước phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Nga.

Vào tháng 3/2022, giá dầu thô ngọt nhẹ (WTI) của Mỹ đã vượt mốc 130 USD/thùng, cao hơn khoảng 70% so với cuối năm 2021, và sau đó dao động quanh mức 100 USD/thùng. Cán cân thương mại hàng hóa của Nhật Bản đã chuyển sang mức thâm hụt kỷ lục 22.000 tỷ yen (tương đương 139 tỷ USD theo tỷ giá hiện hành) trong năm tài chính 2022, kết thúc vào tháng 3/2023.

Tháng 10/2022, đồng yen đã giảm mạnh xuống còn 151 yen/USD từ mức khoảng 115 yen/USD vào đầu năm. Chính phủ và Ngân hàng trung ương Nhật Bản (BoJ) sau đó đã quyết định can thiệp để hỗ trợ đồng yen.

Theo nhà kinh tế trưởng thị trường tại Ngân hàng Mizuho, Daisuke Karakama, nếu giá dầu tăng lên 90 USD/thùng hoặc 100 USD/thùng, thâm hụt thương mại hàng năm của Nhật Bản có thể lên tới gần 10.000 tỷ yen. Con số đó sẽ gần gấp bốn lần thâm hụt thương mại năm ngoái và gây áp lực giảm giá đáng kể đối với đồng yen.

Các nhà phân tích cho rằng giá dầu tăng cao cũng sẽ tạo ra những trở ngại cho việc BoJ tăng lãi suất. Giá năng lượng tăng cao làm tăng chi phí nhập khẩu của Nhật Bản, điều này có thể dẫn đến lạm phát vượt quá mục tiêu ổn định giá 2% của BoJ.

Theo nhận định của chiến lược gia trưởng về ngoại hối tại Ngân hàng Sumitomo Mitsui, trong điều kiện bất ổn gia tăng, BoJ sẽ khó có thể tăng lãi suất sớm.

Khả năng can thiệp ngoại hối của Chính phủ Nhật Bản đang kìm hãm sự suy yếu hơn nữa của đồng yen. Hiroyuki Machida, Giám đốc bán hàng ngoại hối và hàng hóa Nhật Bản tại Tập đoàn Ngân hàng Australia và New Zealand dự đoán, ngay cả khi một sự can thiệp bằng tuyên bố kích hoạt sự phục hồi tạm thời, các nhà giao dịch sẽ dự đoán đồng yen sẽ yếu hơn trong trung và dài hạn và nhanh chóng mua lại USD. Điều đó sẽ buộc các nhà chức trách phải hạ thấp ngưỡng can thiệp thực tế xuống mức thấp hơn. Ông nói thêm: “Rất có khả năng tỷ giá sẽ vượt qua mốc 160 yen/USD mà không cần bất kỳ sự can thiệp mua yen thực tế nào”.