Chính trường Brazil chao đảo

Với 367 phiếu thuận trên tổng số 513 đại biểu, Hạ viện Brazil đã thông qua việc luận tội Tổng thống Dilma Rousseff bởi các cáo buộc liên quan tới việc che giấu và thao túng công quỹ liên bang trong chiến dịch tái tranh cử năm 2014 của bà.

Đầu tháng 5/2016, Thượng viện Brazil sẽ phải quyết định có tiếp tục xét xử bà Rousseff hay không. Trong trường hợp Thượng viện đồng ý bỏ phiếu tín nhiệm Tổng thống, nếu 41 trên tổng số 81 nghị sĩ thông qua đề xuất phế truất, bà Rousseff sẽ phải rời nhiệm sở trong vòng 180 ngày sau đó và nhường ghế lại cho Phó Tổng thống Michel Temer theo quy định của Hiến pháp, chấm dứt 13 năm cầm quyền ở Brazil của đảng Lao động (PT) với nhiều thành quả xã hội mà cộng đồng quốc tế đã nhiều lần thừa nhận.

Ông Temer, người của đảng Phong trào Dân chủ Brazil (PMDB) từng tham gia liên minh cầm quyền với Tổng thống Rousseff, đã quay lưng lại với chính phủ hồi cuối tháng Ba vừa qua. Nếu bà Rousseff bị phế truất, ông Temer sẽ làm Tổng thống tới hết nhiệm kỳ vào ngày 31/12/2018.   

Khủng hoảng chính trị tại Brazil xảy ra đúng lúc nước này đang chìm trong cuộc khủng hoảng kinh tế. Năm 2015, kinh tế Brazil tăng trưởng âm 3,8%, mức tồi tệ nhất trong vòng 25 năm qua.

Bên cạnh đó, nền kinh tế đầu tàu Mỹ Latinh phải đối mặt với thâm hụt ngân sách cao, chi tiêu tiêu dùng sụt giảm, tỷ lệ thất nghiệp ở mức 6,9%, đồng nội tệ Real mất giá gần 50%, lạm phát ở mức hơn 10%, nợ công tương đương 65% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Dự kiến năm nay, kinh tế Brazil sẽ lại tiếp tục suy thoái và ở mức âm 3,6%. Nếu điều này xảy ra, đây sẽ là đợt suy thoái tồi tệ nhất của Brazil trong gần chín thập niên, kể từ cuộc Đại Suy thoái hồi thập niên 1930 của thế kỷ trước.

Trung tuần tháng Ba, hơn ba triệu người Brazil đã xuống đường biểu tình và hàng chục nghìn người biểu tình tại 30 thành phố khác nhau trong tuần. Cả đất nước Brazil như “ngồi trên đống lửa”, hình ảnh biếm họa bà Dilma Rousseff xuất hiện trên đường phố, đi giữa đoàn người biểu tình rầm rộ chưa từng có trong lịch sử tại những khu phố nổi tiếng.

Theo số liệu của Viện Địa lý và Thống kê Brazil (IBGE), trong tháng 2/2016, có đến hơn 104.540 người Brazil mất việc làm, nâng tỷ lệ thất nghiệp của nền kinh tế lớn nhất khu vực Mỹ Latinh lên 8,2% trong tháng, mức cao nhất được ghi nhận trong vòng bảy năm qua.

Tỷ lệ thất nghiệp tại Brazil tăng lên mức cao nhất trong 7 năm qua. Ảnh: voanews.com

Chưa dừng lại ở đó, mức lương bình quân tháng của người lao động Brazil trong tháng Hai (chưa tính đến yếu tố lạm phát) cũng giảm 1,5% so với hồi tháng Một và giảm 7,5% so với cùng kỳ năm 2015. 

Tình trạng tham nhũng và mất phương hướng

Mối đe dọa bị lật đổ ngày càng đè nặng lên bà Dilma Rousseff. Trong bối cảnh đó, bà đã có một hành động được cho là tự vệ khi bổ nhiệm ông Lula, người rất được lòng dân trở lại chính phủ. Vấn đề là người đã từng mang đến phép mầu kinh tế-xã hội cho Brazil những năm 2000 cũng bị dính líu đến chuỗi tai tiếng: vụ án tham nhũng tại Petrobras, và che giấu tài sản. Không những không hạ nhiệt được tình hình, thông báo trở về chính trường của ông còn làm cho cả nước thêm sôi sục.

Cảnh sát liên bang Brazil cũng công bố tài liệu thu được sau khi tiến hành khám xét trụ sở chính của Odebrecht SA, trong đó có danh sách 200 chính trị gia thuộc 18 đảng. Cơ quan điều tra nghi ngờ đây là danh sách những người đã nhận hối lộ của tập đoàn này. Các công tố viên đã buộc tội Odebrecht SA chi tiền hối lộ cho Petrobras để có được các hợp đồng trị giá hàng triệu USD. 

Vụ bê bối tham nhũng liên quan đến Tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras làm chính trường Brazil chao đảo. Ảnh: bidnessetc.com

Thứ trưởng Bộ Lao động Brazil Marcio Borges nhận định tình hình kinh tế suy thoái đang gây ảnh hưởng đến thị trường lao động của đất nước. Chỉ tính riêng trong năm 2015, có đến hơn 1,5 triệu người Brazil đã mất việc làm.

Còn số liệu của hãng tin Reuters ước tính, đến tháng 6/2016, hơn 2 triệu người Brazil sẽ mất đi khoản trợ cấp thất nghiệp, đe dọa làm mất đi sự hậu thuẫn của những người ủng hộ bà Rousseff trong tầng lớp lao động, khi mà bà cần họ nhất.    

Số người không có việc làm mất đi trợ cấp thất nghiệp sẽ trở thành nguồn cơn bất mãn. Rafael Cortez, nhà phân tích lại công ty tư vấn Tendencias, nói: “Hiện có một vòng luẩn quẩn mà ở đó sự tê liệt chính trị dẫn đến đình trệ kinh tế và rồi nó lại kích động khủng hoảng chính trị”.

Đất nước Brazil đang trong tình trạng mất phương hướng vì khủng hoảng. Người dân mất tín nhiệm đối với bà Rousseff nhưng họ cũng đối mặt với những chính trị gia còn đáng ngại hơn: đó là những người dính vào tham nhũng và đang muốn phế truất bà để lên nắm quyền.

Một nhà quan sát ở châu Mỹ bi quan nhận xét cuộc chiến luận tội bà Rousseff sẽ không có mấy người thắng cuộc, khả năng phục hồi kinh tế sẽ càng khó khăn hơn nếu khủng hoảng chính trị kéo dài./.