AI dịch thuật ngày càng giỏi, vì sao con người vẫn cần học tiếng Đức?

Khoảng 180 chuyên gia, nhà nghiên cứu và giáo viên tiếng Đức ở Việt Nam, Đức, Áo, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Nga và nhiều quốc gia đã quy tụ tại Trường Đại học Việt Đức (VGU), tham dự Hội thảo Quốc tế lần thứ 8 về Giảng dạy tiếng Đức như một ngoại ngữ (DaF) và Đức ngữ học (Germanistik).

Hội thảo diễn ra ngày 11–12/9, do Hiệp hội Giáo viên tiếng Đức tại Việt Nam (VDLV) phối hợp với VGU tổ chức, với chủ đề “DaF và Germanistik ở Nam/Đông Nam Á: Giảng dạy, Nghiên cứu và Kết nối trong kỷ nguyên Trí tuệ nhân tạo”.

Đây là lần thứ hai chuỗi hội thảo quốc tế về DaF và Germanistik được tổ chức tại khu vực phía Nam, sau kỳ thứ 5 diễn ra năm 2019 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM.

Phát biểu khai mạc, GS.TS René Thiele, Hiệu trưởng VGU, nhận định AI đang tạo ra những thay đổi sâu rộng trong giáo dục, đặc biệt trong lĩnh vực ngôn ngữ. Các mô hình AI hiện có thể hỗ trợ dịch thuật, tạo và điều chỉnh học liệu, cung cấp phản hồi cho người học và mở rộng các hình thức thực hành ngôn ngữ.

Theo GS.TS René Thiele, những thay đổi này đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy tiếng Đức, đồng thời mở ra cơ hội để các nhà giáo dục nhìn lại những giá trị cốt lõi của việc học ngoại ngữ.

“Những thảo luận của các chuyên gia, nhà giáo tại hội thảo lần này sẽ giúp chúng ta có thêm nhiều góc nhìn và phương pháp mới trong dạy và học tiếng Đức”, GS.TS René Thiele chia sẻ.

Từ thực tiễn đào tạo, ông Arik Jahn, Phó Viện trưởng Viện Goethe tại TP.HCM, cho rằng AI có thể hỗ trợ giáo viên cá nhân hóa phản hồi, xây dựng học liệu và tạo các tình huống hội thoại mô phỏng, qua đó mở rộng cơ hội thực hành cho người học.

Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế hoàn toàn người thầy. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người học hiểu cách sử dụng ngôn ngữ phù hợp với từng bối cảnh, văn hóa và sắc thái giao tiếp.

Quan điểm “AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế người thầy” trở thành một trong những thông điệp xuyên suốt hội thảo.

Từ AI tạo sinh đến năng lực giao tiếp liên văn hóa

Trong các phiên toàn thể, các chuyên gia quốc tế tiếp cận tác động của AI đối với giáo dục ngôn ngữ từ nhiều góc độ.

GS.TS Michael Schart, Đại học Friedrich-Schiller Jena (Đức), đặt vấn đề về ý nghĩa của việc học ngoại ngữ trong bối cảnh công nghệ dịch thuật ngày càng phát triển. Theo hướng tiếp cận được đưa ra, AI không làm mất đi giá trị của việc học ngoại ngữ mà có thể trở thành động lực để giáo dục ngôn ngữ tập trung hơn vào những năng lực khó có thể tự động hóa như tư duy phản biện, đối thoại và giao tiếp liên văn hóa.

Các diễn giả từ Đại học Wien (Áo), Đại học Nanzan (Nhật Bản) và Đại học Ludwig Maximilian München (Đức) lần lượt chia sẻ những nghiên cứu về đưa yếu tố văn hóa vào dạy ngoại ngữ từ trình độ cơ bản, thiết kế phương pháp giảng dạy dựa trên quá trình học của người học, cũng như mối quan hệ giữa việc học ngôn ngữ với các mô hình ngôn ngữ lớn và AI Agent.

Những thảo luận cho thấy AI không chỉ tạo thêm công cụ cho lớp học mà còn đặt ra câu hỏi về cách con người tiếp thu ngôn ngữ, tương tác và hình thành năng lực giao tiếp trong môi trường số.

Kết nối nghiên cứu với thực tiễn

Bên cạnh các phiên toàn thể, hội thảo có khoảng 50 báo cáo khoa học tại các tiểu ban về ngôn ngữ học, văn học và văn hóa, dịch thuật và giảng dạy tiếng Đức như một ngoại ngữ.

AI được khai thác trong nhiều hướng nghiên cứu, từ kiểm tra, đánh giá và nhận diện lỗi ngữ pháp đến dịch thuật văn học, thơ ca, thành ngữ và xây dựng học liệu. Một số nghiên cứu tập trung vào khả năng cũng như giới hạn của AI trong việc truyền tải các yếu tố văn hóa và sắc thái ngôn ngữ khi chuyển ngữ giữa tiếng Việt và tiếng Đức.

Các nghiên cứu từ Thái Lan, Ấn Độ và một số quốc gia châu Á cũng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng AI trong giảng dạy, kiểm tra tiếng Đức và xây dựng giáo trình phù hợp với đặc điểm người học tại địa phương.

Điểm đáng chú ý của hội thảo là sự kết hợp giữa trao đổi học thuật và thực hành. Năm workshop được tổ chức với sự tham gia của các chuyên gia đến từ Klett Verlag, Hueber Verlag, DAAD và Đại học Wien, tập trung vào AI, nền tảng học tập số, công cụ giảng dạy, bản địa hóa giáo trình cho Nam/Đông Nam Á và kinh nghiệm dành cho giáo viên trẻ.

Qua đó, hội thảo tạo không gian kết nối giữa các trường đại học, nhà nghiên cứu, giáo viên, tổ chức giáo dục và các đơn vị phát triển học liệu tiếng Đức.

Tăng cường kết nối giáo dục Đức ngữ tại khu vực

Việc VGU đăng cai Hội thảo Quốc tế lần thứ 8 góp phần mở rộng không gian trao đổi học thuật về tiếng Đức tại khu vực phía Nam, đồng thời tăng cường kết nối giữa Việt Nam với các cơ sở giáo dục, viện nghiên cứu và tổ chức của Đức, Áo và các nước châu Á.

Sau hai ngày thảo luận, vấn đề được đặt ra không còn đơn thuần là AI có thể làm được bao nhiêu việc của giáo viên, mà là giáo viên có thể sử dụng AI như thế nào để nâng cao chất lượng dạy và học.

Trong bối cảnh công nghệ ngày càng có khả năng xử lý ngôn ngữ, việc học ngoại ngữ vẫn giữ vai trò quan trọng trong phát triển tư duy, năng lực giao tiếp và hiểu biết liên văn hóa. Đây cũng là cơ sở để cộng đồng giáo viên và nhà nghiên cứu tiếng Đức tìm kiếm những phương pháp mới, trong đó AI được sử dụng như một công cụ hỗ trợ, còn con người tiếp tục giữ vai trò trung tâm của quá trình giáo dục.