Ấn Độ tìm cách thiết lập cơ chế thanh toán mới với Iran

Ấn Độ tìm cách thiết lập cơ chế thanh toán mới với Iran. Ảnh: Reuters

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã lên án thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và các cường quốc Nhóm P5+1 (gồm Nga, Mỹ, Pháp, Anh, Trung Quốc và Đức) năm 2015 là một thỏa thuận tồi và cảnh báo rằng chính quyền của ông sẽ "lưu ý" tới các động thái của Tehran liên quan đến tên lửa đạn đạo của nước này.

Trong khuôn khổ các biện pháp trừng phạt quốc tế nhắm vào Iran trước đây, Ấn Độ đã đàm phán với Washington về một cơ chế cho phép nước này thanh toán tiền dầu mỏ cho Tehran bằng đồng rupee thông qua một ngân hàng quốc doanh nhỏ là UCO Bank.

Theo cơ chế này, các công ty Ấn Độ mua sản phẩm dầu mỏ của Iran và số tiền Iran nhận được sẽ dùng để thanh toán hàng hóa nhập khẩu từ Ấn Độ. Như vậy, doanh nghiệp xuất khẩu Ấn Độ nhận được tiền hàng hóa xuất sang Iran thông qua một tài khoản thanh toán bằng đồng rupee không thể chuyển đổi tại UCO.

Kể từ khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ một phần hồi đầu năm ngoái, tài khoản rupee trên đã giảm hơn 90% xuống chỉ còn 20 tỷ rupee (305 triệu USD) do các nhà máy lọc dầu Ấn Độ nối lại việc thanh toán tiền dầu cho Iran bằng đồng euro.

Chính phủ Ấn Độ và ngân hàng trung ương đồng ý thanh toán tiền dầu cho Iran bằng đồng euro, vốn là điều Iran cũng đồng tình vì euro là đồng tiền dễ chuyển đổi. Dù vậy, giới chức New Delhi vẫn chưa có chính sách rõ ràng về việc sử dụng những đồng tiền khác trong thanh toán thương mại chiều ngược lại, gây trở ngại cho các nhà xuất khẩu Ấn Độ.

Ông R.K. Takkar, chủ tịch Ngân hàng UCO, nói rằng chính phủ nước này đang trong quá trình xây dựng một cơ chế thanh toán bằng đồng euro và tìm kiếm một ngân hàng đại lý ở châu Âu để làm trung gian cho Ấn Độ và Iran.

Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI, ngân hàng trung ương) cho biết một số ngân hàng Iran đã nộp đơn xin mở các chi nhánh tại Ấn Độ, nhưng RBI chưa để ngỏ về thời điểm mà ngân hàng này xem xét chấp nhận việc trao đổi thương mại với Iran bằng đồng tiền khác, ngoài đồng rupee.

Trả lời hãng tin Reuters, RBI cho biết do tình hình địa chính trị xung quanh Iran và các biện pháp trừng phạt quốc tế, việc thiết lập mối quan hệ với các ngân hàng đại lý là rất khó khăn. RBI nói thêm rằng ngân hàng này đã hỗ trợ các nhà xuất khẩu Ấn Độ bằng cách cho phép thực hiện những khoản thanh toán bằng đồng rupee.

Ngày 15/6 Thượng viện Mỹ đã thông qua dự luật áp đặt các biện pháp trừng phạt mới đối với Iran. Ảnh: Reuters

Mặc dù các biện pháp trừng phạt của Liên minh châu Âu (EU) và Liên hợp quốc nhắm tới Iran được dỡ bỏ, nhưng một số lệnh cấm vận của Mỹ vẫn có hiệu lực. Bên cạnh đó, thái độ cứng rắn mà tân chính quyền ở Washington hiện vẫn ngăn chặn Tehran tái hòa nhập với hệ thống tài chính toàn cầu.

Trong bối cảnh căng thẳng Mỹ - Iran gia tăng, New Delhi và Tehran đang cân nhắc việc quay trở lại cơ chế thanh toán bằng đồng rupee cũ - vốn được xem là một bước đi an toàn vì UCO không có liên hệ với Mỹ nên tránh được những tác động của một hình thức trừng phạt mới (nếu có).

Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao của Bộ Thương mại Ấn Độ cho hay Iran đã nhất trí với cơ chế chấp thuận một số khoản thanh toán dầu mỏ bằng đồng rupee để thúc đẩy hoạt động nhập khẩu từ Ấn Độ - có giá trị khoảng 2,5 tỷ USD mỗi năm. Tuy nhiên, hai nước chưa xác định thời hạn áp dụng cơ chế này do đều ở trong trạng thái chờ đợi tìm hiểu cách tiếp cận của Chính quyền Trump đối với Tehran.

Khó khăn trong cơ chế thanh toán giữa hai nước đã ảnh hưởng lớn đến doanh thu của các nhà xuất khẩu Ấn Độ trong quá trình họ hoàn tất các đơn đặt hàng từ phía Iran. Một số container từ Ấn Độ bị kẹt lại tại cảng của Iran, các nhà xuất khẩu cho hay.

Jayanti Goela từ Gas Lab Asia - một công ty cung cấp các bồn chứa khí đốt cho Tehran - nói rằng các khách hàng của họ dọa hủy đơn hàng và tìm kiếm nhà cung cấp từ Trung Quốc. Các mặt hàng xuất khẩu chủ chốt của Ấn Độ sang Iran bao gồm lương thực, hóa chất, sản phẩm kỹ thuật, hàng may mặc và dược phẩm.

Trên khía cạnh khác, việc các ngân hàng Ấn Độ ít có “mối liên hệ” với Mỹ cũng đã làm chậm lại tiến độ dự án xây dựng cảng Chabahar ở Iran và tuyến đường sắt Chabahar-Zahedan trị giá 1,6 tỷ USD do New Delhi hậu thuẫn nhằm vượt qua Pakistan và chống lại ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực.

Một quan chức tham gia dự án Chabahar cho biết các nhà thầu lo ngại về khả năng thanh toán của Ấn Độ và tỏ ý ngần ngại trong việc cung cấp thiết bị và nguyên liệu cho dự án cảng Chabahar, dự kiến sẽ hoàn tất vào năm 2018.

Ngoại trưởng Sushma Swaraj từng phát biểu trước Quốc hội rằng Iran chưa phê chuẩn một hiệp ước ba bên để thiết lập hành lang vận chuyển hàng hóa tới Afghanistan mà Thủ tướng Narendra Modi đã ký kết trong chuyến thăm Iran vào năm ngoái.

Ấn Độ, quốc gia nhập khẩu dầu mỏ lớn thứ hai của Iran, sau Trung Quốc, đã đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu sang Tehran trong thời gian quốc gia Trung Đông này hứng chịu các biện pháp trừng phạt quốc tế vì chương trình hạt nhân gây tranh cãi của nước này. Tuy nhiên, kể từ khi các lệnh cấm vận được dỡ bỏ, kim ngạch xuất khẩu của Ấn Độ sang Iran giảm xuống còn 2,4 tỷ USD vào năm 2016 so với con số 3,2 tỷ USD của năm trước đó.