An ninh năng lượng: "Chìa khóa" từ điện mặt trời mái nhà

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ phát triển kinh tế dự kiến tăng vọt trong năm 2026, thành phố Cần Thơ đang xác định điện mặt trời mái nhà là "chìa khóa" quan trọng để vừa đảm bảo an ninh năng lượng, vừa hướng tới mục tiêu giảm phát thải bền vững.

Theo báo cáo của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), năm 2026 nhu cầu điện trên địa bàn thành phố Cần Thơ tiếp tục tăng, sản lượng điện thương phẩm dự kiến đạt gần 6,9 tỷ kWh, tăng khoảng 9,57%. Công suất cực đại có thể đạt 1.200 MW, tạo áp lực lớn lên hệ thống điện.

Tại buổi làm việc mới đây giữa UBND thành phố Cần Thơ và Tập đoàn Điện lực Việt Nam, bức tranh năng lượng của "thủ phủ" miền Tây đã được phác thảo với nhiều kỳ vọng. Để đồng hành cùng mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của địa phương, EVN cam kết tăng sản lượng điện khoảng 10% so với năm 2025. Tuy nhiên, theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Vương Quốc Nam, về mặt nguyên lý, năng lượng điện cần phải tăng trưởng tương ứng gấp 1,5 lần để đáp ứng nhu cầu phát triển công nghiệp mạnh mẽ.

Trong bài toán cung ứng này, điện mặt trời mái nhà nổi lên như một nguồn lực tại chỗ cực kỳ quan trọng. Ông Cao Quang Quỳnh, Thành viên Hội đồng thành viên EVN, nhận định tiềm năng cho mảng này tại Cần Thơ còn rất dồi dào. Hiện tại, công suất lắp đặt mới chỉ đạt hơn 330 MW. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, mục tiêu đến năm 2035 của thành phố là đạt khoảng 1.600 - 1.700 MW. Như vậy, dư địa phát triển vẫn còn lên tới hơn 1.300 MW – một con số ấn tượng cho các nhà đầu tư và hộ gia đình.

Dù có tiềm năng lớn, thực tế triển khai điện mặt trời áp mái thời gian qua có dấu hiệu chững lại. Lãnh đạo thành phố Cần Thơ thẳng thắn nhìn nhận việc thực hiện phụ thuộc vào sự thỏa thuận tự nguyện giữa nhà đầu tư, doanh nghiệp và người dân thông qua công tác tuyên truyền, chứ Nhà nước không áp đặt chỉ định.

Ông Vương Quốc Nam nhấn mạnh quan điểm, phát triển điện mái nhà phải dựa trên nguyên tắc "vừa tiết kiệm năng lượng, vừa đảm bảo hiệu quả kinh tế". Từ kinh nghiệm cá nhân, ông cho rằng người dân và doanh nghiệp cần tính toán lắp đặt diện tích mái phù hợp để tối ưu hóa khả năng sử dụng tại chỗ và giá trị chuyển nhượng sau này.

Để tháo gỡ các rào cản về mặt thủ tục, Công ty Điện lực thành phố Cần Thơ (PCCT) đang tích cực hướng dẫn các tổ chức, cá nhân thực hiện hồ sơ cho các hệ thống điện mặt trời "tự sản xuất, tự tiêu thụ" theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP. Tính đến quý I/2026, thành phố Cần Thơ có 4.269 tổ chức, cá nhân, hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà với tổng công suất trên 337 MW.

Trước những thách thức về biến động địa chính trị toàn cầu gây đứt gãy chuỗi cung ứng nhiên liệu (than, khí) và hiện tượng nắng nóng cực đoan, Tổng công ty điện lực miền Nam (EVNSPC) khuyến khích Cần Thơ đẩy mạnh huy động nguồn lực tại chỗ.

Ông Bùi Quốc Hoan, Phó Tổng giám đốc EVNSPC, kiến nghị thành phố ưu tiên các mô hình điện mặt trời kết hợp với hệ thống pin lưu trữ (BESS). Đây được xem là giải pháp tối ưu để ổn định nguồn cấp, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện trong các giờ cao điểm nắng nóng và giảm áp lực lên lưới điện quốc gia. Đồng thời, theo Nghị định 58/2025/NĐ-CP của Chính phủ, các khách hàng khi lắp đặt cần thông báo chặt chẽ với Sở Công Thương để ngành điện nắm bắt tình hình tải, đảm bảo vận hành đồng bộ và an toàn.

Song song với việc khai thác nguồn năng lượng sạch từ ánh nắng mặt trời, Cần Thơ cũng đề cao vai trò của việc sử dụng điện tiết kiệm. Công ty Điện lực Cần Thơ đã ký thỏa thuận điều chỉnh phụ tải (DR) với 451 khách hàng lớn và vận động 250 doanh nghiệp dịch chuyển giờ sản xuất. Những nỗ lực này, kết hợp với việc phát triển điện mặt trời áp mái, tạo nên một "gọng kìm" vững chắc bảo vệ an ninh năng lượng cho thành phố.

Theo báo cáo từ Công ty Điện lực thành phố Cần Thơ (PCCT), tính đến hết quý I/2026, tình hình cung ứng điện trên địa bàn thành phố được duy trì an toàn và liên tục. Sản lượng điện thực nhận trong 3 tháng đầu năm đạt 1.574,4 triệu kWh, tăng 1,25% so với cùng kỳ năm 2025. Đặc biệt, do tình hình nắng nóng bắt đầu sớm từ tháng 3, công suất lớn nhất (Pmax) ghi nhận đến ngày 25/3 đã đạt 984 MW, tăng 1,05%.

Việc phát triển điện mặt trời mái nhà không chỉ là giải pháp tình thế cho mùa khô năm 2026 mà còn là chiến lược dài hạn để Cần Thơ khẳng định vị thế đô thị sinh thái, hiện đại và phát triển bền vững tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long.