Áp lực nợ gia tăng đối với quốc gia sản xuất ca cao lớn thứ hai thế giới

Ghana đang lên kế hoạch huy động khoảng 1 tỷ USD thông qua phát hành trái phiếu nội tệ trong nước nhằm tài trợ hoạt động thu mua ca cao cho niên vụ 2026/27, trong bối cảnh quốc gia Tây Phi này tìm cách giảm phụ thuộc vào các khoản vay nước ngoài và ứng phó sức ép ngày càng lớn đối với ngành ca cao chủ lực.

Theo kế hoạch dự kiến triển khai trước khi vụ mùa mới bắt đầu vào khoảng tháng 8 tới, Chính phủ Ghana sẽ phát hành trái phiếu bằng đồng cedi thay vì đồng USD – bước đi được đánh giá là sự thay đổi đáng kể trong cơ chế tài trợ cho một trong những ngành xuất khẩu quan trọng nhất của nước này.

Phát biểu tại Diễn đàn Đầu tư Ca cao châu Phi tổ chức ở London ngày 7/5, Giám đốc điều hành Hội đồng Ca cao Ghana (COCOBOD) Randy Abbey cho biết nước này đang hướng tới việc tự chủ nguồn tài chính cho toàn bộ vụ mùa sắp tới. Ông nhấn mạnh mặt bằng lãi suất hiện nay tại Ghana đã thuận lợi hơn, tạo điều kiện để Chính phủ tiếp cận thị trường vốn trong nước với chi phí thấp hơn.

Động thái trên diễn ra sau giai đoạn biến động mạnh của thị trường ca cao toàn cầu. Giá ca cao từng lập mức cao kỷ lục trong năm 2024 trước khi lao dốc mạnh, khiến nhiều quốc gia sản xuất lớn như Ghana đối mặt áp lực tài chính và trả nợ gia tăng.

Lâu nay, Ghana – quốc gia sản xuất ca cao lớn thứ hai thế giới sau Côte d’Ivoire – chủ yếu dựa vào các khoản vay hợp vốn nước ngoài được bảo lãnh bởi các tập đoàn giao dịch hàng hóa quốc tế để tài trợ hoạt động thu mua ca cao từ nông dân mỗi vụ.

Tuy nhiên, những biến động gần đây trên thị trường đã bộc lộ nhiều rủi ro trong mô hình vay ngoại tệ, buộc giới chức Ghana phải tìm kiếm cơ chế tài trợ ổn định và bền vững hơn.

Kế hoạch phát hành trái phiếu nội địa cũng nằm trong nỗ lực tái cấu trúc tài chính ngành ca cao – lĩnh vực giữ vai trò quan trọng đối với nguồn thu xuất khẩu và việc làm ở khu vực nông thôn Ghana.

Ngành ca cao Ghana hiện chịu nhiều sức ép từ tình trạng sản lượng suy giảm, khai thác vàng trái phép, tác động của biến đổi khí hậu và khó khăn tài chính trong hệ thống thu mua do Nhà nước kiểm soát.

Tâm điểm của cuộc khủng hoảng thanh khoản là Công ty Thu mua Ca cao (PBC) – doanh nghiệp có liên kết với Nhà nước và đóng vai trò người mua cuối cùng đối với sản phẩm của nông dân.

PBC đang đối mặt gánh nặng nợ ngày càng lớn và dòng tiền suy yếu, làm hạn chế khả năng tiếp tục thu mua ca cao quy mô lớn. Trước đó, công ty này cho biết tổng nợ tích lũy đã lên tới khoảng 673 triệu cedi (tương đương khoảng 60 triệu USD), làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bị siết tài sản.

Ngoài ra, PBC cũng được cho là đang nợ nông dân khoảng 24 triệu cedi tiền thanh toán cho hơn 9.000 bao ca cao đã giao.

Chính phủ Ghana từng cam kết khôi phục hoạt động của PBC và đưa doanh nghiệp này trở lại vị thế nhà thu mua ca cao hàng đầu cả nước, song áp lực tài chính vẫn tiếp tục đè nặng lên hoạt động của công ty.

Kế hoạch phát hành trái phiếu được đưa ra trong bối cảnh kinh tế Ghana dần cải thiện sau nhiều năm đối mặt khủng hoảng nợ và lạm phát cao.

Theo số liệu mới nhất, lạm phát tiêu dùng của Ghana tăng nhẹ lên 3,4% trong tháng 4/2026, so với mức 3,2% của tháng trước đó, song vẫn thấp hơn đáng kể so với giai đoạn đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng kinh tế.

Ngân hàng Trung ương Ghana cũng đã liên tục cắt giảm lãi suất kể từ năm 2025 khi áp lực lạm phát hạ nhiệt mạnh. Lãi suất điều hành hiện ở mức 14%, góp phần giảm chi phí vay và cải thiện điều kiện huy động vốn trong nước.

Các chuyên gia nhận định thành công của đợt phát hành trái phiếu lần này sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với nỗ lực ổn định ngành ca cao Ghana, đồng thời giúp nước này giảm phụ thuộc vào các thị trường tài chính quốc tế vốn tiềm ẩn nhiều biến động.