Bàn giải pháp nâng tầm, mở rộng thị trường cho sản phẩm OCOP

Chiều 29/9, tại Hà Nội, Báo Công Thương phối hợp với Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước tổ chức Hội nghị “Kết nối, thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP” nhằm trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm và đề xuất giải pháp thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm), đồng thời đánh giá những kết quả nổi bật cũng như thách thức của chương trình thời gian qua.

Tại hội nghị, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết: Chương trình OCOP được triển khai đồng bộ trên phạm vi cả nước giai đoạn 2021-2025, tiếp nối thành công từ giai đoạn trước, đã trở thành một trong những giải pháp quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực nông thôn theo hướng phát huy lợi thế bản địa, gia tăng giá trị, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.

Đến nay, cả nước đã có trên 132 điểm giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, với trên 17.000 nghìn sản phẩm được công nhận đạt chuẩn OCOP từ 3 đến 5 sao; trong đó, có trên 120 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia. Trong số những sản phẩm OCOP, có nhiều sản phẩm là đặc sản vùng miền, nông sản, thực phẩm chế biến, đồ uống, thủ công mỹ nghệ, dược liệu, mỹ phẩm tự nhiên hay là cả những dịch vụ du lịch cộng đồng.

"Sản phẩm OCOP đã khẳng định được chỗ đứng trên thị trường trong nước, thậm chí từng bước vươn ra quốc tế" - ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh và cho rằng, kết quả này không chỉ phản ánh sự nỗ lực của các địa phương, doanh nghiệp và hợp tác xã, mà còn khẳng định tính đúng đắn của chủ trương phát triển OCOP gắn với xây dựng nông thôn mới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, Chương trình cũng còn tồn tại những hạn chế, khó khăn: Kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nước còn hạn chế; điểm bán chưa được giới thiệu, quảng bá rộng rãi trên các nền tảng truyền thông; thiếu website, mạng xã hội, mã QR giới thiệu sản phẩm, gây hạn chế khả năng tiếp cận khách hàng.

Cùng với đó, thiếu sự liên kết giữa các điểm bán để hình thành chuỗi tiêu thụ; thiếu kỹ năng bán lẻ và chăm sóc khách hàng; không gian trưng bày hạn chế, không có khu trải nghiệm sản phẩm; quy mô sản xuất của nhiều chủ thể còn nhỏ lẻ; khả năng đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sản phẩm chưa cao. Đây là những vấn đề đặt ra yêu cầu cần phải có những định hướng chiến lược cho giai đoạn tiếp theo.

Ông Phan Văn Nết - Giám đốc Hợp tác xã sản xuất, thương mại và dịch vụ nông nghiệp Phì Điền (tỉnh Bắc Ninh) đánh giá rất cao các hoạt động, giải pháp, chương trình hỗ trợ của Bộ Công Thương cũng như các bộ, ngành trong việc hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm OCOP.

“Các hoạt động xúc tiến thương mại, kết nối giao thương do Bộ Công Thương tổ chức, phối hợp tổ chức không chỉ mở rộng đầu ra cho sản phẩm OCOP của Hợp tác xã Phì Điền mà còn kiến tạo cơ hội cho sản phẩm OCOP tiếp cận khách quốc tế, từ đó gia tăng cơ hội xuất khẩu hàng hóa”,  ông Phan Văn Nết thông tin.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Nam - Giám đốc Hợp tác xã Mỳ Chũ Nam Thể, chuyên sản xuất và phân phối đặc sản mỳ gạo Chũ chất lượng cao cũng thông tin, các chương trình xúc tiến thương mại giúp Hợp tác xã củng cố và mở rộng hệ thống phân phối sản phẩm OCOP ở trong nước và quốc tế.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Nam, để đáp ứng thị trường xuất khẩu, doanh nghiệp đã và đang từng bước cải tiến công nghệ, nâng cao chất lượng sản phẩm; chú trọng bao bì, xây dựng thương hiệu, đưa sản phẩm OCOP bán trên sàn thương mại điện tử để tiếp cận rộng hơn người tiêu dùng trong nước và quốc tế.

OCOP buộc các chủ thể phải chuẩn hóa quy trình, xây dựng hồ sơ sản phẩm, áp dụng truy xuất nguồn gốc bằng QR code, kiểm soát chặt chẽ từng công đoạn sản xuất. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là sự thay đổi trong tư duy làm nghề từ nhỏ lẻ sang chuyên nghiệp.

Theo bà Hà Thị Vinh, OCOP không chỉ dừng lại ở sản phẩm đạt tiêu chuẩn, mà phải gắn liền với câu chuyện văn hóa bản địa để chinh phục người tiêu dùng. Không chỉ bán một món đồ gốm hay một món đặc sản, mà phải để khách hàng cảm nhận được tinh hoa nghề truyền thống, ký ức làng quê, trải nghiệm ẩm thực và cả niềm tự hào văn hóa Việt Nam.

Từ thực tiễn Bát Tràng, bà Vinh cùng cộng đồng nghệ nhân đã xây dựng bảo tàng gốm, không gian trải nghiệm làng cổ, kết nối sản phẩm OCOP với ẩm thực và du lịch. Tại đây, du khách không chỉ mua sản phẩm, mà còn được tham quan, nghe kể chuyện về lịch sử làm nghề, thưởng thức món ăn truyền thống chế biến cùng sản phẩm OCOP.

Đây chính là cách nâng cao giá trị bằng câu chuyện đi kèm. Bởi khi một sản phẩm được đặt trong không gian trải nghiệm văn hóa - du lịch, nó không chỉ còn là hàng hóa, mà trở thành “sứ giả văn hóa”. Người tiêu dùng sẽ nhớ đến câu chuyện, đến cảm xúc gắn liền với sản phẩm, từ đó tạo dựng thương hiệu bền vững.

Một trong những trăn trở được bà Hà Thị Vinh chia sẻ tại hội nghị là tiềm năng xuất khẩu của sản phẩm OCOP, đặc biệt trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ. Nhiều sản phẩm đạt chuẩn 5 sao cấp quốc gia, thậm chí tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, nhưng việc đưa ra thị trường thế giới vẫn còn hạn chế.

Nguyên nhân chính là thiếu công nghệ hiện đại, thiết bị tiên tiến, quy mô sản xuất chưa đủ lớn, cùng với việc thiếu chiến lược xúc tiến thương mại bài bản. Bà kiến nghị Nhà nước cần hỗ trợ xây dựng những doanh nghiệp “chim đầu đàn” đạt chuẩn quốc tế, đủ sức dẫn dắt cộng đồng làng nghề.

Bên cạnh đó, cần có mô hình điểm, khu trưng bày sản phẩm tại các trung tâm thương mại trong và ngoài nước, hội chợ chuyên ngành quốc tế để OCOP có cơ hội tiếp cận thị trường rộng lớn. Các bộ, ngành như công Thương, nông nghiệp và Môi trường, Khoa học công nghệ phải phối hợp, đồng hành cùng doanh nghiệp trong suốt quá trình từ sản xuất đến tiêu thụ.

Ngoài ra, kỹ năng truyền thông cực kỳ quan trọng vì chỉ khi sản phẩm OCOP được kể bằng câu chuyện hấp dẫn, được truyền cảm hứng bằng văn hóa, thì giá trị mới thực sự được nâng lên. Hơn nữa, truyền thông tốt sẽ giúp sản phẩm OCOP không chỉ nổi bật trong nước, mà còn được bạn bè quốc tế nhận diện và tin tưởng.

Đồng tình với ý kiến của Bộ Công Thương tại hội nghị, bà Hà Thị Vinh cho rằng giải pháp căn bản là kết nối cung cầu một cách bền vững. Thay vì đi đơn lẻ từng sản phẩm, OCOP cần trở thành hệ sinh thái liên kết các ngành hàng: từ thực phẩm, đồ uống, thủ công mỹ nghệ, đến du lịch và dịch vụ.

Chẳng hạn, sản phẩm gốm có thể đi cùng với ẩm thực, đặc sản vùng miền có thể gắn với tour du lịch trải nghiệm. Như vậy, OCOP không chỉ phục vụ thị trường trong nước, mà còn có thể trở thành “xuất khẩu tại chỗ” thông qua du lịch - nơi du khách quốc tế trực tiếp trải nghiệm và mua sản phẩm Việt Nam ngay tại địa phương.

Trong những năm tới (giai đoạn 2026 - 2030), khi Chương trình OCOP được phê duyệt, với vai trò, vị trí, chức năng, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, Bộ Công Thương sẽ đề xuất để Chương trình được tiếp tục triển khai đồng bộ, rộng khắp, lồng ghép, kết hợp với trải nghiệm văn hóa, du lịch; tăng cường xây dựng cơ sở vật chất, nguồn nhân lực và lựa chọn điểm bán tại vị trí tiềm năng (khu du lịch, trạm dừng chân…).

Chương trình hướng đến mục tiêu tăng tỷ lệ sản phẩm OCOP đạt 4-5 sao trên cả nước nói chung và ở mỗi địa phương nói riêng, phát triển phù hợp với chính quyền địa phương 2 cấp; tăng cường chủ thể tham gia, mở rộng kênh kết nối, tiêu thụ, gắn kết OCOP với du lịch. 

Không chỉ vậy, chương trình cũng hướng tới mục tiêu tăng cường ứng dụng kinh tế số trong quản lý, vận hành, kết nối sàn thương mại điện tử; nâng cấp bao bì, nhãn má, mã QR, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chất lượng; phát triển sản phẩm OCOP đảm bảo bền vững và gắn với bảo vệ môi trường…

Ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, những định hướng nêu trên hứa hẹn đưa OCOP không chỉ trở thành chương trình phát triển kinh tế nông thôn mà còn là một thương hiệu quốc gia, góp phần khẳng định bản sắc văn hóa, nâng cao sức cạnh tranh và vị thế hàng Việt Nam.