Bảo đảm hàng rào hậu kiểm lĩnh vực nông nghiệp, môi trường

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, chiều 12/8, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. 

Dự án luật quan trọng này tập trung sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, bao gồm Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật, Luật Trồng trọt, Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, Luật Thủy sản, Luật Thủy lợi, Luật Đê điều, Luật Tài nguyên nước, Luật Khí tượng thủy văn và Luật Địa chất và khoáng sản.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hoá 12 thủ tục hành chính và cắt giảm 40 điều kiện kinh doanh. Về phân quyền thủ tục hành chính, dự án Luật sửa đổi, bổ sung 4 luật để phân quyền 24 thủ tục hành chính của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thực hiện.

* Phải kiểm soát được rủi ro

Tại hội trường, các đại biểu Quốc hội đánh giá cao nỗ lực của Chính phủ trong việc thực hiện cải cách thực chất, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cốt lõi là phải bảo đảm hàng rào hậu kiểm và nguyên tắc quản lý rủi ro do các lĩnh vực này tác động trực tiếp đến an ninh lương thực, môi trường sống cũng như sinh kế lâu dài của nhân dân.

Bàn về định hướng cắt giảm thủ tục hành chính, đại biểu Lê Minh Nam (Cần Thơ) đánh giá cao việc sửa đổi đồng bộ này nhằm giải phóng nguồn lực cho người dân và doanh nghiệp. Song đại biểu cũng nhận định vẫn còn dư địa để cắt giảm sâu hơn nếu tận dụng tối đa khả năng số hóa, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan nhà nước, thay vì yêu cầu người dân tự nộp giấy tờ hành chính. Đại biểu cũng đề xuất thêm các cơ chế cấp chứng nhận điện tử một lần hoặc áp dụng khai báo hải quan điện tử cho các lô hàng mẫu nghiên cứu khoa học.

Sự chuyển dịch mạnh mẽ từ cơ chế “tiền kiểm” sang “tự công bố và hậu kiểm” cũng là nội dung nhận được sự quan tâm của các đại biểu, đặc biệt trong các lĩnh vực như giống cây trồng hay vật tư nông nghiệp. Chia sẻ về vấn đề này, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) bày tỏ sự ủng hộ đối với các cải cách thực chất nhằm giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp và hợp tác xã, nhưng đại biểu cũng lưu ý rằng các loại vật tư như phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất nông nghiệp và sức khỏe cộng đồng.

Do đó, đại biểu nhấn mạnh quan điểm “cởi trói nhưng không buông lỏng, tạo thuận lợi nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro”, đồng thời yêu cầu cơ quan soạn thảo phải xây dựng quy trình hậu kiểm thực chất, có chế tài đủ sức răn đe đối với hành vi tự công bố thông tin sai sự thật và công khai dữ liệu để xã hội cùng giám sát.

Cùng quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đồng tình với chủ trương giảm bớt các rào cản hành chính nhưng khẳng định bỏ điều kiện hành chính nhưng không được bỏ hàng rào kỹ thuật cần thiết nhằm tránh tình trạng hàng kém chất lượng gây hại cho sản xuất của bà con nông dân.

Bày tỏ những trăn trở thực tế tại các địa bàn vùng cao, biên giới, nơi mà hạ tầng số và trình độ của đồng bào còn nhiều hạn chế, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh (Thanh Hóa) lo ngại việc bãi bỏ các yêu cầu về địa điểm giao dịch cố định hay trình độ chuyên môn của người bán vật tư nông nghiệp có thể dẫn đến việc các thương lái vãng lai bán hàng lưu động bằng xe máy tiếp cận sâu vào bản làng mà không chịu bất cứ sự kiểm soát nào.

Nhấn mạnh tác động tiêu cực của tình trạng này, đại biểu Nguyễn Lê Ngọc Linh thẳng thắn cho rằng: Một khi bà con nông dân mua phải giống lép, phân bón giả dẫn đến suy giảm năng suất, thậm chí mất mùa, một người dân khó thạo công nghệ để cung cấp chứng từ truy xuất và quy trách nhiệm đối với lực lượng thương lái vãng lai không có địa điểm cố định. Đồng bào có thể phải chịu rủi ro về năng suất, mất mùa, chất lượng đầu ra mà không biết cách nào để truy cứu trách nhiệm.

Từ thực trạng đó, đại biểu kiến nghị Chính phủ cần hướng dẫn thành lập các điểm cung ứng ủy thác công ích tại xã thông qua các hợp tác xã nông nghiệp, đồng thời quy định trách nhiệm liên đới của các tổng đại lý và nhà sản xuất đối với chất lượng sản phẩm bán ra thị trường.

* Liên thông dữ liệu để giảm thiệt hại

Về nội dung sửa đổi Luật Tài nguyên nước và Luật Khí tượng thủy văn, các đại biểu Quốc hội tập trung phân tích sâu sắc về cơ chế vận hành liên hồ chứa theo thời gian thực và việc xây dựng hệ thống cảnh báo sớm.

Góp ý cho nội dung này, đại biểu Trần Mạnh Huy (Đà Nẵng) khẳng định “thời gian thực” phải là bước chuyển đổi mang tính chiến lược từ quy trình tĩnh sang quản trị rủi ro bằng dữ liệu động trên toàn lưu vực sông. Qua khảo sát lưu vực Vu Gia - Thu Bồn, đại biểu chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là việc thiếu kết nối đồng bộ và liên thông dữ liệu giữa các chủ hồ chứa, cơ quan dự báo khí tượng và chính quyền địa phương, dẫn tới việc hình thành những “ốc đảo dữ liệu” cục bộ.

Theo đại biểu, dữ liệu không thiếu, chủ hồ có dữ liệu vận hành, cơ quan khí tượng có dữ liệu dự báo mưa, địa phương có dữ liệu phục vụ ứng phó. Nhưng điểm nghẽn là các nguồn này chưa kết nối đủ để hỗ trợ cảnh báo sớm cho vùng hạ du. Đại biểu đề nghị pháp luật cần quy định chi tiết về tiêu chuẩn kỹ thuật số hóa, đồng thời nhấn mạnh, khoảng "đứt gãy" này cho thấy pháp luật cần thiết lập cơ chế liên thông dữ liệu và thông tin giữa hệ thống quản lý tài nguyên nước, khí tượng thủy văn và phòng, chống thiên tai, để dữ liệu vận hành liên hồ trở thành đầu vào kịp thời cho dự báo, cảnh báo sớm và ứng phó.

Để thông tin dự báo thực sự phát huy giá trị trong đời sống, đại biểu Trần Mạnh Huy đề nghị quy định các bản tin cảnh báo xả lũ phải được chuyển hóa thành ngôn ngữ dễ hiểu, thực tế đối với người dân thay vì các thông số kỹ thuật khô khan. Đại biểu nhấn mạnh rằng: “Người dân không cần những thông báo kỹ thuật khó hình dung, chẳng hạn hồ xả 1.500 hay 2.000 m3/giây”; điều người dân cần biết là: Nơi nào sẽ ngập; nước đến nhà lúc nào; ngập sâu bao nhiêu; đường nào bị chia cắt; phải di chuyển đến đâu an toàn.

Nếu những thông tin đó đến với chính quyền và người dân đủ sớm, đủ tin cậy và đủ rõ để hành động, thì nhiều thiệt hại về người và tài sản ở vùng hạ du trong những năm qua có thể đã được hạn chế đáng kể. Đồng thời, đại biểu Trần Mạnh Huy cũng khẳng định: “Thước đo cuối cùng không chỉ là hồ có vận hành đúng quy trình hay không, mà là thông tin có đến được với chính quyền và người dân vùng hạ du đủ sớm để hành động hay không. Nếu dữ liệu dừng ở hồ chứa mà chưa được chuyển thành thông tin để hành động sớm thì 'thời gian thực' vẫn chưa hoàn thành ý nghĩa của mình”.

Liên quan đến an ninh dòng chảy và tác động sinh kế, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) cũng đề nghị cơ quan soạn thảo cần đặc biệt cân nhắc quy định về việc chuyển nước lưu vực sông đối với các vùng nhạy cảm trước tình trạng xâm nhập mặn như Đồng bằng sông Cửu Long. Theo đại biểu, việc chuyển đổi này đòi hỏi phải có đánh giá tác động chặt chẽ và tham vấn ý kiến thực chất của cộng đồng dân cư vùng hạ lưu cũng như quy định rõ trách nhiệm bồi thường để tránh việc lấy ý kiến mang tính hình thức, làm ảnh hưởng tiêu cực đến nguồn nước ngọt phục vụ sản xuất của bà con.

Tại phiên thảo luận, các quy định liên quan đến Luật Địa chất và khoáng sản cũng thu hút nhiều ý kiến đóng góp, đặc biệt là cơ chế phân cấp đóng mỏ và bảo vệ quyền lợi cư dân bản địa.

Sau khi nghe ý kiến thảo luận của các đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã phát biểu giải trình, tiếp thu và làm rõ một số nội dung cốt lõi của dự án Luật.