“Bệ đỡ” thể chế mới đưa TP. Hồ Chí Minh bứt phá trong kỷ nguyên phát triển

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 09 - NQ/TW (ngày 19/5/2026) về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới đã tạo “bệ đỡ chính trị” vững chắc cho Thành phố mang tên Bác tăng tốc phát triển trong thời gian tới.

Nghị quyết xác định các định hướng chiến lược, trọng tâm, cũng như có tính tiên quyết trong sự thống nhất tư tưởng và hành động cụ thể từ các cơ quan Trung ương xuống các các cấp uỷ, tổ chức đảng và hệ thống chính trị của TP. Hồ Chí Minh nhằm sớm đưa Nghị quyết đi vào cuộc sống.

Quay lại lịch sử, trước khi ban hành Nghị quyết 09, Bộ Chính trị đã ban hành 4 Nghị quyết về TP. Hồ Chí Minh (Nghị quyết 01-NQ/TW ngày 14/9/1982, Nghị quyết 20-NQ/TW ngày 18/11/2002, Nghị quyết 16-NQ/TW ngày 10/8/2012 và Nghị quyết 31-NQ/TW năm ngày 30/12/2022), trong đó mỗi Nghị quyết có giá trị phù hợp với từng giai đoạn lịch sử phát triển khác nhau của thành phố nhưng tư tưởng nhất quán luôn được xác định đó là: TP. Hồ Chí Minh là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục - đào tạo, khoa học công nghệ, có vị trí chính trị quan trọng và sức lan tỏa thúc đẩy phát triển vùng Đông Nam Bộ và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam cũng như cả nước.

Đánh giá mới nhất trong Nghị quyết 09, Bộ Chính trị nhận định, sau hơn 50 năm xây dựng và phát triển kể từ ngày vinh dự được mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh, đặc biệt qua hơn 3 năm thực hiện Nghị quyết số 31-NQ/TW của Bộ Chính trị khoá XIII, TP. Hồ Chí Minh luôn giữ vai trò trung tâm lớn về kinh tế, văn hoá, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế; là đầu tàu tăng trưởng và cực phát triển quan trọng của đất nước…

Thực tế cũng cho thấy, sau hợp nhất với tỉnh Bình Dương, Bà Rịa – Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh đã trở thành một siêu đô thị, với một không gian kinh tế - xã hội khổng lồ có quy mô dân số gần 14 triệu người, GRDP đạt khoảng 2,97 triệu tỷ đồng (tương đương 120,8 tỷ USD), chiếm 23,6% GRDP cả nước.

Về thu ngân sách Nhà nước, Thành phố đóng góp 681.000 tỷ đồng, tương đương 33,4% tổng thu ngân sách Nhà nước cả nước, trong khi chi ngân sách là 237,5 nghìn tỷ đồng, chiếm 10,4% tổng chi.

Điều này cho thấy tầm quan trọng tài khóa của TP. Hồ Chí Minh mới trong ngân sách quốc gia. Hoạt động thương mại đối ngoại cũng rất sôi động, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 179,3 tỷ USD, chiếm 22,8% tổng kim ngạch cả nước; doanh thu bán lẻ hàng hóa và dịch vụ đạt 1.683 nghìn tỷ đồng, tương đương 26,3% cả nước, phản ánh sức mua lớn và hệ thống phân phối phát triển mạnh.

Tuy nhiên, Bộ Chính trị cũng thẳng thắn chỉ rõ: Phát triển của Thành phố chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế và yêu cầu đặt ra; các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và quản trị đô thị chậm được tháo gỡ; chất lượng tăng trưởng, năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc tế còn hạn chế; một số vấn để về xã hội và môi trường chưa được giải quyết hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, với sự quan tâm đặc biệt dành cho Thành phố mang tên Bác, Nghị quyết 09 ra đời với hệ thống quan điểm, mục tiêu và nhiệm vụ giải pháp toàn diện, thể hiện tư duy chiến lược mang tính đột phá và quyết tâm chính trị cao của Trung ương với quan điểm “tạo điều kiện thúc đẩy đô thị đặc biệt TP. Hồ Chí Minh trở thành biểu tượng phát triển năng động của Việt Nam trong thế kỷ XXI”.

Nhằm xây dựng thể chế đột phá, vượt trội phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, Nghị quyết nêu rõ: Xây dựng và ban hành Luật Đô thị đặc biệt nhằm tạo thể chế đặc biệt vượt trội, khung pháp lý đồng bộ, phù hợp, trở thành "đột phá của đột phá", tạo điều kiện thuận lợi nhất cho TP. Hồ Chí Minh khai thác tối đa hiệu quả tiềm năng, thế mạnh, huy động mọi nguồn lực tăng tốc, phát triển nhanh và bền vững.

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Trần Hoàng Ngân - Chủ tịch Hội đồng Tư vấn đột phá phát triển Trường Đại học Sài Gòn, Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh có cơ sở pháp lý ổn định, lâu dài hơn và tính pháp lý cao hơn. Đặc điểm kinh tế - xã hội như thế nào thì thể chế đòi hỏi phải tương thích như thế đó. Điểm mới của nghị quyết này là phân cấp, phân quyền triệt để cho Thành phố trên hầu hết các lĩnh vực, trừ quốc phòng, an ninh, đối ngoại và tôn giáo.

Hiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt đang được UBND TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các cơ quan Trung ương khẩn trương hoàn thiện để trình Quốc hội. Đây là đạo luật mang tính đặc thù cao, được thiết kế để trao cho TP. Hồ Chí Minh những công cụ pháp lý mạnh mẽ, trong đó xuất giao gần 300 thẩm quyền thuộc nhiều lĩnh vực quản lý nhà nước cho chính quyền Thành phố Hồ Chí Minh.

Theo UBND TP. Hồ Chí Minh, Luật Đô thị đặc biệt sẽ bám sát các nội dung của Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị, kế thừa những cơ chế đặc thù đã được Quốc hội trao cho TP. Hồ Chí Minh, kế thừa những chính sách đã phát huy hiệu quả trong luật Thủ đô. Đồng thời, TP. Hồ Chí Minh sẽ mạnh dạn đề xuất những cơ chế mới, vượt giới hạn quy định hiện hành để giúp thành phố phát triển.

Chia sẻ về việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết mới về TP. Hồ Chí Minh, ông Nguyễn Văn Được - Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, đây là cơ hội lớn để thành phố bứt phá, phát triển bền vững hơn. Trung ương cho phép thành phố xây dựng Luật Đô thị đặc biệt. Luật sẽ có tính ổn định, bền vững, tạo niềm tin và môi trường đầu tư ổn định cho nhà đầu tư để thành phố có thể đạt được tốc độ tăng trưởng hai con số như nghị quyết Đại hội Đảng đã đặt ra, đặc biệt là chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm.

Cùng với Luật Đô thị đặc biệt, Nghị quyết đã nâng tầm khát vọng đưa TP. Hồ Chí Minh vượt ra khỏi khuôn khổ quốc gia và khu vực, không chỉ dừng lại là có vị trí nổi trội ở khu vực của Đông Nam Á vào năm 2030, mà hướng tới trở thành trung tâm kinh tế, văn hoá, xã hội, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo của châu Á, điểm đến hấp dẫn toàn cầu vào năm 2045; Thành phố là đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, ngang tầm các đô thị phát triển trên thế giới vào năm 2075.

Qua đó cho thấy, TP. Hồ Chí Minh không chỉ được định hình là vai trò đầu tàu kinh tế, mà còn đặt mục tiêu dài hạn là xây dựng thành phố trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, ngang tầm với các đô thị phát triển trên thế giới.

Nghị quyết cũng xác định, mô hình tăng trưởng mới của TP. Hồ Chí Minh sẽ đặt trọng tâm vào khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Những ngành công nghệ mũi nhọn như vi mạch bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và năng lượng sạch được ưu tiên hàng đầu.

Thành phố được phép thí điểm các cơ chế, chính sách mới, thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với mô hình kinh doanh, sản phẩm và dịch vụ mới chưa có quy định pháp luật. Điều này cho phép TP. Hồ Chí Minh giữ vững vai trò "đầu tàu" đổi mới sáng tạo, nơi khơi nguồn cho những phương thức quản trị và phát triển hiện đại nhất cả nước.

Với những định hướng mang tính chiến lược của Nghị quyết 09, TP. Hồ Chí Minh cần nhanh chóng quán triệt nội dung của Nghị quyết trong toàn hệ thống chính trị, cũng như cụ thể hóa bằng các hành động, tạo bộ khung pháp lý, thể chế vượt trội để vận hành bộ máy siêu đô thị. Qua đó tiếp tục khẳng định, phát huy vai trò là một đô thị đặc biệt; tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại; tạo sức lan toả mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.