Bên lề Quốc hội: Cần có cơ chế đặc biệt thu hút nguồn nhân lực cho dự án điện hạt nhân

Quốc hội đã đồng ý khởi động lại dự án nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận và Chính phủ vừa có Tờ trình Quốc hội xem xét cơ chế, chính sách đặc thù đầu tư dự án đặc biệt quan trọng này, dự kiến vận hành (phát điện) năm 2030 để đảm bảo cho phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, dự kiến nhà máy Ninh Thuận 1 đặt tại xã Phước Dinh, huyện Thuận Nam; còn nhà máy Ninh Thuận 2 ở xã Vĩnh Hải, huyện Ninh Hải. Bên hành lang Quốc hội, các đại biểu Quốc hội khẳng định việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận rất cần thiết trong bối cảnh từ thời điểm hiện nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Khẳng định việc xây dựng nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận rất cần thiết để đảm bảo nhu cầu về năng lượng cũng như phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, đồng thời thực hiện cam kết đạt phát thải ròng bằng “0”, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) cho rằng, nhiệt điện, thủy điện, năng lượng tái tạo của chúng ta hiện nay chưa đủ sức, lực để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước ta hiện nay, cho nên phục hồi lại dự án nhà máy điện hạt nhân là rất cần thiết, phục vụ cho nhu cầu thiết yếu về năng lượng sạch của đất nước.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) và một số cơ quan về điện hạt nhân khác, nhu cầu nhân lực cho tổ chức vận hành một nhà máy điện hạt nhân với 2 tổ máy, công suất khoảng 2x1.000 MWe (2.000 MWe) cần khoảng 600-1.200 người có trình độ từ trung cấp đến đại học, thuộc các chuyên ngành khác nhau. Yêu cầu về thời gian đào tạo cũng như kinh nghiệm thực tiễn của một số vị trí quan trọng trong nhà máy điện hạt nhân có thể phải từ 5-10 năm. Trong điều kiện Việt Nam, để đảm bảo tiếp nhận chuyển giao công nghệ, vận hành, duy tu, bảo dưỡng nhà máy an toàn, cần khoảng 1.200 người cho các vị trí như: Kiểm soát an toàn và bảo vệ bức xạ, quản lý dự án, quản lý và lãnh đạo nhà máy, vận hành khai thác - điều hành các lò, bảo trì và hỗ trợ kỹ thuật và các dịch vụ khác… Như vậy, trong trường hợp tái triển khai cả 2 dự án nhà máy điện hạt nhân (Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, công suất 2x2.000 MW), nhu cầu nhân lực tương ứng sẽ là 2.400 người.

Để dự án này thực hiện thành công, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Lâm Đồng) cho rằng có 3 yếu tố rất quan trọng. Đó là, ngoài việc hoàn thiện quy định về pháp luật về năng lượng nguyên tử, cần quan tâm đến năng lực của chủ đầu tư và đặc biệt là tập trung đào tạo nguồn nhân lực.

“Theo tính toán, đối với một tổ máy thì cần có 1.600 nhân lực làm việc tại nhà máy điện này. Trước tiên cấp thiết trong thời gian ngắn thì chủ đầu tư cũng cần phải phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo dưới sự chỉ đạo của Chính phủ có những chương trình đào tạo đặc biệt, khẩn cấp để đào tạo nguồn nhân lực này để đảm bảo chúng ta có thể tiếp cận để vận hành nhà máy sau khi nhà máy được xây dựng xong có thể làm chủ công nghệ vận hành để nhà máy hoạt động trong điều kiện tốt nhất”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh nói.

Cùng quan điểm với đại biểu Tú Anh, nhấn mạnh điện hạt nhân là một bước tiến mới về khoa học và công nghệ, công nghiệp của Việt Nam, để đảm bảo an toàn, cùng với việc sử dụng công nghệ tiên tiến mới nhất, đại biểu Tạ Văn Hạ (Quảng Nam) cũng cho rằng cần đặc biệt quan tâm đến đội ngũ vận hành nhà máy.

"Tôi cho rằng rất cần phải quan tâm đến lực lượng vận hành nhà máy. Cái gì cũng thế, vấn đề nào cũng vậy, muốn thành công được thì phải có đội ngũ mà đội ngũ ở lĩnh vực này phải là một đội ngũ chất lượng cao, có trình độ mới có thể điều hành, vận hành được nhà máy, đảm bảo được an toàn trong quá trình triển khai vận hành", đại biểu nói.

Theo đại biểu, ở giai đoạn trước, để chuẩn bị cho xây dựng điện hạt nhân, Chính phủ đã có đề án là dự kiến sẽ đào tạo 2.400 lao động về lĩnh vực này và đã bố trí đến 3.000 tỷ đồng cho công tác đào tạo. Cũng trong giai đoạn trước, chúng ta cũng đã gửi đi đào tạo ở nước ngoài được gần 500 cán bộ, kỹ sư, nhân viên về lĩnh vực điện hạt nhân. Trong nước, chúng ta cũng có khoảng 500 nhà khoa học liên quan đến lĩnh vực điện hạt nhân, song đến nay có một số người trong số đó đã nghỉ hưu.

Đại biểu Tạ Văn Hạ cho rằng, Nhà nước cần phải có một cơ chế, chính sách đặc biệt để thu hút nhân lực trong lĩnh vực điện hạt nhân, không chỉ với những người đã được Nhà nước cử đi đào tạo mà cả người Việt Nam, thậm chí là các chuyên gia quốc tế đang công tác, hoạt động trong lĩnh vực điện hạt nhân ở các nước trên thế giới để về Việt Nam góp sức, trí tuệ cho dự án nhà máy điện hạt nhân...

Theo Tờ trình của Chính phủ với Quốc hội, nhà máy điện hạt nhân tại Ninh Thuận là dự án đặc biệt quan trọng, có công nghệ phức tạp, chỉ một số ít quốc gia sở hữu; nhu cầu vốn đầu tư rất lớn và lần đầu tiên được đầu tư xây dựng tại nước ta nên rất cần có các cơ chế, chính sách đặc thù, đủ mạnh để đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian thực hiện. Theo đó, một số cơ chế, chính sách đặc thù cho Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận như cho phép triển khai đồng thời các công việc về đàm phán các hiệp định, thỏa thuận với đối tác song song với quá trình lập các hồ sơ và phê duyệt điều chỉnh chủ trương đầu tư, phê duyệt dự án đầu tư.

Thẩm tra tờ trình, Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội kiến nghị Chính phủ xin ý kiến của cơ quan có thẩm quyền về các cơ chế, chính sách liên quan theo quy định; chỉ đạo các cơ quan liên quan khẩn trương thực hiện Nghị quyết của Quốc hội khi được ban hành, đảm bảo đúng chủ trương, chính sách của Đảng; hoàn thiện, ban hành các cơ chế, chính sách liên quan, trong đó có việc điều chỉnh chủ trương đầu tư dự án, sửa đổi Luật Năng lượng nguyên tử và các cơ chế, chính sách đặc thù khác (nếu có).