Bên lề Quốc hội: Kinh tế nhà nước cần phát huy vai trò dẫn dắt

Bên lề Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 11/4, trao đổi với phóng viên Thông tấn xã Việt Nam, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đoàn Đồng Tháp) cho rằng Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước được kỳ vọng sẽ tạo "cú hích" quan trọng, mở ra cơ chế thông thoáng hơn cho các thành phần kinh tế phát triển, đồng thời nâng cao vai trò của khu vực kinh tế nhà nước trong điều tiết vĩ mô và dẫn dắt nền kinh tế.

Phóng viên: Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiềm ẩn nhiều rủi ro, cú sốc từ bên ngoài ngày càng khó lường, theo đại biểu, khu vực kinh tế nhà nước cần phát huy vai trò như thế nào để thực sự trở thành lực lượng nòng cốt trong ổn định kinh tế vĩ mô và dẫn dắt nền kinh tế?

Đại biểu Phạm Văn Hòa: Đây là chủ trương xuyên suốt trong nhiều nhiệm kỳ của Đảng, Chính phủ cũng như Quốc hội, khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò trung tâm, là đầu mối để điều tiết và dẫn dắt các khu vực kinh tế khác khi nền kinh tế gặp biến động. Thời gian qua, Nhà nước đã ban hành nhiều chính sách nhằm củng cố và phát triển khu vực này;trong đó, có Nghị quyết 79. Đây được xem là một điểm nhấn, tạo tiền đề và cơ sở quan trọng để kinh tế nhà nước phát triển, kỳ vọng từng bước khắc phục những hạn chế, yếu kém hiện nay, qua đó củng cố niềm tin của người dân đối với khu vực kinh tế nhà nước.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy khu vực này vẫn còn nhiều hạn chế. Ngoài một số tập đoàn lớn hoạt động hiệu quả, chiếm lĩnh thị trường và đóng góp ngân sách như các doanh nghiệp trong lĩnh vực xăng dầu, viễn thông…, phần lớn doanh nghiệp nhà nước vẫn hoạt động chưa tương xứng với nguồn lực được đầu tư.

Trong cơ cấu đóng góp cho ngân sách nhà nước, khu vực xuất khẩu và đầu tư nước ngoài (FDI )chiếm tới khoảng 76%, trong khi khu vực kinh tế trong nước; trong đó, có kinh tế nhà nước, còn khá khiêm tốn. Trong khi đó, Nhà nước đầu tư cho khu vực này rất lớn nhưng đóng góp ngân sách chưa tương xứng.

Chẳng hạn, nếu đầu tư 1.000 tỷ đồng mà gửi ngân hàng thì tiền lãi cũng đã cao, nhưng khi đưa vào doanh nghiệp nhà nước thì hiệu quả lại không tương xứng, điều này cho thấy còn nhiều bất cập. Vì vậy, thời gian tới cần đổi mới tư duy, đổi mới cách nghĩ, cách làm, đặc biệt chú trọng thu hút nhân tài, giải quyết vấn đề lao động và nâng cao hiệu quả đóng góp cho ngân sách nhà nước.

Phóng viên: Để khu vực kinh tế nhà nước vận hành hiệu quả, tương xứng với nguồn lực được giao trong giai đoạn tới, theo đại biểu, đâu là những giải pháp mang tính đột phá, đặc biệt về thể chế và nguồn nhân lực?

Đại biểu Phạm Văn Hòa: Theo tôi, vấn đề cốt lõi trước hết là con người và cơ chế vận hành. Nhà nước đã "bật đèn xanh" cho doanh nghiệp nhà nước thông qua nhiều chính sách, nghĩa là trao quyền chủ động hơn trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và nhân sự. Nhà nước chủ yếu định hướng trong hoạt động sản xuất kinh doanh.

Doanh nghiệp nhà nước được chủ động trong quyết định đầu tư, mua bán, định giá, sử dụng nguồn lực và nhân sự. Đồng thời, phân cấp, phân quyền mạnh mẽ để doanh nghiệp tự quyết trong các hoạt động cụ thể, còn Nhà nước chủ yếu thực hiện vai trò định hướng, xây dựng chiến lược và giám sát.

Khi đã trao quyền phải gắn với trách nhiệm, bảo đảm doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, tránh tình trạng đầu tư lớn nhưng hiệu quả thấp. Nếu làm tốt, từ năm 2026 và các năm tiếp theo, khu vực kinh tế nhà nước có thể tạo sức bật lớn, trở thành nền tảng và đòn bẩy thúc đẩy các thành phần kinh tế khác phát triển, đồng thời tăng đóng góp cho ngân sách nhà nước.

Phóng viên: Từ yêu cầu nâng cao vai trò điều tiết thị trường, theo đại biểu, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng nào để doanh nghiệp nhà nước thực sự tự chủ, linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm hiệu quả và trách nhiệm giải trình?

Đại biểu Phạm Văn Hòa: Thực ra trong các nghị quyết đã nêu khá rõ. Điều quan trọng, cốt lõi là Nhà nước đã giao cho doanh nghiệp nhà nước thực hiện nhiều nhiệm vụ then chốt với tinh thần tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động sản xuất kinh doanh của mình. Doanh nghiệp phải được tự chủ đầy đủ trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Ví dụ, doanh nghiệp nhập khẩu, xuất khẩu như thế nào, đầu tư vào lĩnh vực gì…doanh nghiệp có quyền quyết định.

Về con người, Nhà nước cũng đã giao cho doanh nghiệp quyền quản lý nhân sự của mình, từ bố trí bao nhiêu người, vị trí công việc ra sao, đến việc khen thưởng, kỷ luật, cân nhắc, sắp xếp nhân sự. Các bộ, ngành ở Trung ương không tham gia trực tiếp vào quản lý hoạt động của doanh nghiệp nhà nước. Khi đã giao trách nhiệm, phân cấp, phân quyền trên cơ sở đó doanh nghiệp phải chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh của mình./.

Phóng viên: Xin cảm ơn đại biểu!