Cơ hội bứt phá cho doanh nghiệp khi không gian thị trường mới rộng mở

 

Theo các chuyên gia kinh tế, nhiều năm qua, bức tranh kinh tế trong nước tồn tại một nghịch lý dai dẳng. Đó là, tư duy "cát cứ" theo ranh giới hành chính đã chia nhỏ không gian kinh tế, đẩy chi phí vận hành của doanh nghiệp lên mức bất hợp lý. 

Sự ra đời của Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới được xem như một lời giải căn cơ. Bằng việc định hình lại không gian kinh tế theo chức năng và hành lang phát triển, nghị quyết mở ra dư địa tái cấu trúc chuỗi cung ứng, giảm gánh nặng logistics và tạo động lực bứt phá thực chất cho cộng đồng doanh nghiệp.

Gần đây, báo giới thường đề cập, việc quản trị sản xuất hiện đại, tính liên tục và sự tối ưu của dòng luân chuyển nguyên liệu – lao động – sản phẩm là yếu tố quyết định năng lực sống còn của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, tình trạng địa phương nào cũng muốn tự xây dựng cảng biển, sân bay, phát triển các khu công nghiệp biệt lập đã tạo nên sự trùng lặp và triệt tiêu lợi thế cạnh tranh của nhau. Hệ quả trực tiếp là chi phí logistics của Việt Nam vẫn neo ở mức cao, chiếm 16 - 18% GDP, ảnh hưởng lớn đến biên lợi nhuận của khối sản xuất.

Tại Hội nghị Thúc đẩy liên kết chuỗi sản xuất phía Nam được tổ chức gần đây, bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA) thẳng thắn chỉ ra, sự thiếu đồng bộ trong kết nối vùng nguyên liệu Đồng bằng sông Cửu Long với các trung tâm chế biến, chiếu xạ và cảng xuất khẩu tại Đông Nam Bộ khiến nông sản chịu nhiều tầng chi phí trung gian. Doanh nghiệp chế biến luôn phải đối mặt với nỗi lo đứt gãy nguồn cung nếu các địa phương không cùng ngồi lại giải bài toán logistics dùng chung.

Ở góc độ ngành công nghiệp hỗ trợ, sự đứt đoạn còn bộc lộ rõ hơn khi thiếu cơ sở dữ liệu và quy hoạch cụm ngành liên tỉnh. Ông Nguyễn Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA) cho biết, các doanh nghiệp cơ khí chế tạo, phụ trợ hiện nay đa phần tự bơi trong việc tìm kiếm bạn hàng và đối tác gia công lân cận. Nếu không có quy hoạch hành lang công nghiệp thống nhất, các mắt xích nội địa rất khó đạt quy mô sản xuất để chen chân vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn FDI lớn.

Rõ ràng, sự thiếu vắng cơ chế điều phối không gian kinh tế đã buộc doanh nghiệp phải tự xoay xở giải quyết các bài toán cục bộ, thay vì tập trung nguồn lực để nâng cấp năng lực cạnh tranh lõi.

Nghị quyết 27-NQ/TW xác lập một bước chuyển căn bản trong tư duy: tổ chức không gian phát triển quốc gia theo hướng đa tầng, đa cực, lấy mạng lưới đô thị, các hành lang kinh tế và vùng động lực làm trục kết nối. Ranh giới hành chính không còn là rào cản ngăn chia dòng chảy nguồn lực. 

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, giá trị thực tiễn đầu tiên của nghị quyết nằm ở việc thúc đẩy "hạ tầng dùng chung". Khi các trục cao tốc kết nối, hệ thống cảng cạn, kho bãi đa phương thức và hạ tầng số được phát triển theo chuỗi, chi phí vận chuyển nguyên vật liệu và thành phẩm sẽ giảm đáng kể.

Một nhà máy tại Bình Phước hay Tây Ninh có thể tiếp cận trực tiếp cụm cảng nước sâu Cái Mép - Thị Vải thông qua các tuyến vành đai và hành lang vận tải thủy một cách thuận lợi mà không bị tắc nghẽn ở cửa ngõ đô thị.

Ông Lê Duy Hiệp, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ logistics Việt Nam (VLA) chia sẻ quan điểm, hạ tầng logistics không thể đầu tư theo phong trào tỉnh nào cũng làm.

Doanh nghiệp logistics chỉ hoạt động hiệu quả khi hạ tầng được liên kết thành mạng lưới mở, có các trung tâm logistics vùng đóng vai trò gom hàng và phân phối tập trung, từ đó tối ưu hóa hệ số phương tiện và giảm thiểu chi phí lưu kho bãi.

Bên cạnh hạ tầng vật lý, sự mở rộng không gian thị trường còn khơi thông dòng luân chuyển lao động. Thay vì tình trạng khan hiếm cục bộ hay tranh giành nhân lực giữa các khu công nghiệp giáp ranh, việc tổ chức không gian theo hành lang phát triển sẽ gắn kết các cơ sở đào tạo, nhà ở công nhân và dịch vụ an sinh xã hội liên tỉnh, tạo nguồn cung lao động kỹ thuật ổn định cho các dự án quy mô lớn.

Không gian thị trường mới đòi hỏi tư duy kinh doanh mới. Trước đây, nhiều doanh nghiệp có thói quen "làm tất ăn cả", cố gắng khép kín mọi công đoạn từ thu mua nguyên liệu, sơ chế, sản xuất đến tự vận chuyển vì thiếu niềm tin vào đối tác bên ngoài. Cách làm này không những phân tán nguồn lực mà còn triệt tiêu khả năng chuyên môn hóa sâu.

Để tận dụng cơ hội từ Nghị quyết 27-NQ/TW, các chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp cần định vị lại vị trí trong chuỗi giá trị. Theo đó, doanh nghiệp cần xác định chính xác năng lực cốt lõi để tập trung đầu tư, mạnh dạn liên kết hoặc thuê ngoài các công đoạn phụ trợ với các đối tác trong cùng hành lang kinh tế nhằm tối ưu hóa chi phí.

Thêm vào đó, thực thi nguyên tắc "4 cùng" trong hợp tác; tham gia vào các cụm liên kết ngành, hiệp hội ngành hàng theo cơ chế: cùng quyết định, cùng đầu tư hạ tầng chuỗi, cùng chia sẻ dữ liệu và cùng chịu trách nhiệm. Mô hình hợp tác công - tư (PPP) trong xây dựng các trung tâm bảo quản nông sản, kho lạnh dùng chung tại các vùng nguyên liệu là hướng đi cần được thúc đẩy.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần số hóa quy trình quản trị chuỗi cung ứng. Việc phá bỏ rào cản địa lý vật lý phải đi đôi với kết nối dữ liệu. Doanh nghiệp cần ứng dụng nền tảng số để minh bạch hóa nguồn gốc nguyên liệu, theo dõi đơn hàng thời gian thực và quản trị rủi ro chuỗi cung ứng liên vùng.

Không gian phát triển quốc gia được tổ chức lại theo tinh thần Nghị quyết 27-NQ/TW mang đến một "sân chơi" rộng lớn và thông thoáng hơn. Tận dụng được không gian ấy hay không phụ thuộc vào chính bản lĩnh của doanh nghiệp trong việc rũ bỏ thói quen cục bộ, chủ động liên kết để xây dựng chuỗi giá trị bền vững và vươn tầm cạnh tranh.