Bình yên trở lại sau “cơn sốt vàng”

Sau nhiều giải pháp quyết liệt của cấp ủy, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng, cùng việc đẩy mạnh tuyên truyền, tạo sinh kế bền vững cho người dân, nơi đây đã trở lại bình yên.

Dân bản tỉnh ngộ trước giấc mộng vàng

Tháng 7 trở lại khe Huổi Lúc (bản Hạt, xã Yên Na), khung cảnh nhộn nhịp của từng tốp người đổ xô vào rừng đào đãi vàng như hơn một tháng trước đã không còn. Tiếng cuốc xẻng, lán trại tạm bợ biến mất. Dòng Huổi Lúc trong xanh trở lại, rừng phòng hộ Yên Na không còn bị xới tung bởi những cuộc “săn” vàng trái phép.

Dọc tỉnh lộ 543C qua các bản của xã Yên Na, trên những thửa ruộng bậc thang, người dân đang tất bật làm đất, gieo cấy. Tại Nhà văn hóa bản Na Bón 1 (xã Yên Na), chính quyền địa phương đã phối hợp với các lực lượng chức năng tổ chức tuyên truyền, giúp người dân hiểu rõ hậu quả của việc khai thác vàng trái phép đối với tài nguyên rừng, môi trường và chính cuộc sống của mình. Buổi tuyên truyền thu hút đông đảo người dân tham gia và ký cam kết không khai thác khoáng sản, lâm sản trái phép.

Là một trong những người từng vào khe Huổi Lúc tìm vàng, anh Lương Văn Lực (bản Cạp Chạng, xã Yên Na) cho biết, sau khi được lực lượng chức năng tuyên truyền, anh nhận ra việc nghe theo tin đồn vào rừng khai thác vàng là vi phạm pháp luật và gây ảnh hưởng đến tài nguyên rừng, môi trường, anh đã tự nguyện giao nộp máy dò kim loại cho Công an xã và cam kết không tái phạm.

Không chỉ riêng anh Lực, người dân trên địa bàn đã giao nộp cho lực lượng Công an xã 3 máy dò kim loại. Nhiều người dân từng tham gia “cơn sốt vàng” đã quay trở lại với nương rẫy, ruộng đồng, công việc thường nhật. “Giấc mộng đổi đời” từ vàng sa khoáng của người dân được thay thế bằng suy nghĩ tích cực, thực tế hơn; đó là chăm lo phát triển kinh tế trên chính mảnh đất của mình mới là con đường bền vững để ổn định cuộc sống.

Báo cáo số 184/BC-UBND ngày 8/7/2026 do ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã ký cũng khẳng định nội dung Thông tấn xã Việt Nam phản ánh về tình trạng khai thác vàng trái phép tại bản Hạt và các khu vực lân cận là đúng sự thật. Qua kiểm tra, địa phương xác định cuối tháng 5/2026 xuất hiện tình trạng người dân tự phát đào bới, sàng đãi, sử dụng máy dò kim loại tìm vàng dọc khe Huổi Lúc do tin đồn có người tìm được vàng. Sau đó, UBND xã đã chỉ đạo các lực lượng chức năng, chủ rừng và Ban quản lý bản triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như giải tán các nhóm tụ tập trái phép, tăng cường tuần tra; ba lần thành lập đoàn liên ngành kiểm tra, duy trì các tổ chốt trực 24/24 giờ tại khe Huổi Lúc, tổ chức cho người dân 16 bản ký cam kết không khai thác vàng trái phép; đẩy mạnh tuyên truyền và yêu cầu không bao che, tiếp tay cho các hành vi vi phạm. Cùng với đó, Thường trực Đảng ủy xã đã làm việc với Chi bộ Công an xã về công tác đấu tranh với hành vi khai thác khoáng sản trái phép của người dân. Tại bản Hạt, ngày 16/7/2026, UBND xã đã phối hợp với Tòa án, Viện Kiểm sát nhân dân khu vực XI tổ chức Phiên tòa giả định xử lý đối tượng vi phạm pháp luật khai thác khoáng sản trái phép.

Ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na cho biết, phiên tòa giả định nhằm nâng cao nhận thức của người dân về chấp hành pháp luật trong quản lý, bảo vệ lâm sản và khoáng sản. Người dân hai bản Cạp Chạng và bản Hạt tham dự trực tiếp; đồng thời phiên tòa được truyền trực tuyến đến các bản để đông đảo người dân theo dõi.

Phát triển sinh kế, giảm áp lực lên tài nguyên rừng

Theo chính quyền xã Yên Na, tại các bản Na Cáng, Cha Lúm, Huồi Pai, Phả Khốm, bản Hạt, Cặp Chạng, Cành Toong, Pa Tý, Văng Cuộm là có nhiều vàng sa khoáng, nằm rải rác ở tất cả khe suối, đồi núi trên diện tích hơn 160km2. Trong đó, nhiều địa điểm trước đây người dân đã tham gia khai thác vàng liên tục trong nhiều năm. Đáng chú ý, người dân vẫn cho rằng khu vực đỉnh Pu Phen (thượng nguồn khe Huổi Lúc) còn nhiều vàng. Tin đồn về việc một số người nhặt được vàng sa khoáng sau các trận lũ càng làm gia tăng tâm lý tìm kiếm, thăm dò và khai thác vàng trái phép.

Hiện nay, các thiết bị dò kim loại hiện được bán phổ biến, giá rẻ, dễ sử dụng nên nhiều người dễ dàng mua để thăm dò, khai thác khoáng sản trái phép tại các khu vực hẻo lánh, dọc khe suối, chủ yếu vào ban đêm, cuối tuần và các dịp nghỉ lễ. Xác định quản lý khoáng sản, bảo vệ rừng là nhiệm vụ chính trị thường xuyên, gắn trách nhiệm người đứng đầu với kết quả quản lý địa bàn, Đảng ủy, UBND xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ngăn chặn khai thác khoáng sản trái phép với quan điểm cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc.

Theo đó, địa phương ban hành các văn bản chỉ đạo tăng cường quản lý tài nguyên; đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân; chỉ đạo các bản chủ động nắm tình hình, phát hiện, ngăn chặn các đối tượng khai thác trái phép; thành lập các chốt kiểm soát và các đoàn liên ngành gồm công an, dân quân, kiểm lâm, ban quản lý rừng thường xuyên tuần tra tại các khu vực trọng điểm. Đồng thời, địa phương tổ chức kiểm tra, khắc phục hiện trạng tại Khe Lúc, tăng cường quản lý cư trú, thiết lập cơ chế tiếp nhận thông tin từ nhân dân; giao Công an xã điều tra, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, không để hình thành điểm nóng về khai thác khoáng sản trái phép, góp phần giữ vững an ninh trật tự và phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Theo ông Nguyễn Hải Âu, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm Tương Dương, để chấm dứt tình trạng khai thác vàng trái phép, chính quyền địa phương cùng lực lượng kiểm lâm, công an, Ban quản lý rừng và quân sự phải duy trì sự hiện diện thường xuyên, xử lý quyết liệt, bởi nếu buông lỏng, các đối tượng rất dễ tái vi phạm. Bên cạnh đó, chính quyền địa phương cần đẩy mạnh tuyên truyền để nâng cao nhận thức, phát huy vai trò của người dân trong bảo vệ rừng và tài nguyên khoáng sản. Về lâu dài, Yên Na cần khai thác hiệu quả lợi thế rừng theo hướng phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững. Địa phương nên có cơ chế hỗ trợ cây giống, phát triển dược liệu dưới tán rừng và khuyến khích các mô hình chăn nuôi phù hợp như giúi, chồn, hươu… nhằm tạo sinh kế, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên.

Ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na cho biết, Thường trực Đảng ủy đã chỉ đạo lực lượng công an bố trí cán bộ bám sát từng thôn, bản để nắm tình hình; đồng thời tuyên truyền pháp luật về bảo vệ rừng, khoáng sản và ngăn chặn khai thác trái phép. Địa phương yêu cầu cán bộ, đảng viên nêu cao vai trò gương mẫu, không tham gia, không tiếp tay và vận động người thân không khai thác vàng trái phép. Trường hợp để người thân tham gia thăm dò, khai thác khoáng sản trái phép sẽ bị xem xét, xử lý theo quy định.

Theo ông Thái Lương Thiện, kinh nghiệm từ đợt cao điểm ngăn chặn khai thác vàng trái phép cho thấy, chỉ tuyên truyền và xử lý vi phạm sẽ khó giải quyết tận gốc nếu người dân vẫn thiếu việc làm, thu nhập bấp bênh. Vì vậy, địa phương xác định tạo sinh kế bền vững là giải pháp trọng tâm để người dân yên tâm phát triển kinh tế. Thời gian tới, xã tiếp tục triển khai các chương trình phát triển kinh tế, hỗ trợ sản xuất, đào tạo nghề, tạo việc làm; khuyến khích mở rộng diện tích trồng keo, cây ăn quả, phát triển chăn nuôi và tạo điều kiện để người dân tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

“Địa phương đang triển khai Đề án trồng cây dược liệu dưới tán rừng. Sau 6 tháng, địa phương đã trồng hơn 30ha cây bobo, kỳ vọng tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân. Xã quyết tâm giữ vững tỷ lệ che phủ rừng để người dân được hưởng lợi từ các chương trình tín chỉ carbon, ERPA và chi trả dịch vụ môi trường rừng; đồng thời mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ của các cấp nhằm phát triển kinh tế, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi”, ông Thái Lương Thiện, Chủ tịch UBND xã Yên Na cho biết.