Thời đại AI: Những nghề nghiệp nào vẫn cần con người?

Sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi thị trường lao động, đặt người trẻ trước câu hỏi nên lựa chọn nghề nghiệp nào để không bị tụt lại trong làn sóng tự động hóa. Trong khi những công việc văn phòng, hành chính và xử lý thông tin có nguy cơ bị máy móc đảm nhiệm, các nghề đòi hỏi sự hiện diện trực tiếp, khả năng sáng tạo, đồng cảm và tương tác giữa con người với con người lại cho thấy sức chống chịu tốt hơn.

Những tín hiệu đầu tiên từ thị trường lao động Pháp khá đáng chú ý. Kể từ khi ChatGPT ra mắt tháng 11/2022, số hợp đồng lao động dài hạn được ký kết với nhóm tuổi 21–29 trong các ngành nghề chịu tác động lớn nhất của AI tạo sinh đã giảm 28,3%, so với mức giảm 7,5% ở nhóm ngành ít chịu ảnh hưởng. Điều này cho thấy lao động trẻ đang là đối tượng chịu tác động rõ nét trước những thay đổi do công nghệ mang lại.

Tuy nhiên, nguy cơ bị AI tác động không đồng nghĩa với việc một nghề nghiệp sẽ biến mất. Những công việc chủ yếu xử lý, tổng hợp và trình bày thông tin thường dễ bị tự động hóa hơn, trong khi các nghề đòi hỏi thao tác thực tế, khả năng ứng biến, phán đoán và tương tác trực tiếp vẫn cần đến con người.

Ng

hiên cứu của Phòng thí nghiệm Đổi mới và Tương lai việc làm (Lift) thuộc Trường Kinh doanh HEC Paris xác định các lĩnh vực xây dựng, giáo dục, y tế, công tác xã hội, thủ công, nghệ thuật biểu diễn và điều phối, quản lý nhóm nằm trong số những ngành nghề ít chịu tác động của AI. Điểm chung của các công việc này là đòi hỏi khả năng thấu hiểu con người, xử lý tình huống cụ thể và đưa ra quyết định trong những hoàn cảnh khó dự đoán.

Đáng chú ý, nhiều ngành nghề ít có nguy cơ bị AI thay thế cũng đang có nhu cầu tuyển dụng lớn tại Pháp. Theo France Travail, nước này ghi nhận gần 2,3 triệu kế hoạch tuyển dụng trong năm 2026, trong đó 43,8% được đánh giá là khó thực hiện. Y tế, công tác xã hội và dịch vụ cá nhân có khoảng 322.000 vị trí cần tuyển, với 54% khó tìm người; ngành khách sạn và nhà hàng có 319.000 vị trí, thương mại và phân phối 264.000 vị trí. Riêng lĩnh vực xây dựng có tỷ lệ tuyển dụng khó khăn lên tới 65%.

Những con số này phản ánh nghịch lý của thị trường lao động: các công việc có khả năng chống chịu tốt trước AI lại chưa được xã hội đánh giá tương xứng, trong khi nhu cầu nhân lực vẫn rất lớn. Các chuyên gia cho rằng cần thay đổi quan niệm về những con đường nghề nghiệp được ưu tiên, thay vì chỉ tập trung vào những ngành được coi là lựa chọn truyền thống của giới trẻ.

Dù vậy, không nên vội từ bỏ những ngành nghề chịu tác động mạnh của AI như công nghệ thông tin, hành chính hay luật pháp. Các lĩnh vực này vẫn tồn tại nhưng tính chất công việc sẽ thay đổi, với những nhiệm vụ như giám sát, kiểm chứng kết quả do AI tạo ra, đưa ra quyết định và đánh giá thông tin trong bối cảnh cụ thể. Thách thức là cạnh tranh ở các vị trí đầu vào có thể gia tăng khi một phần công việc được tự động hóa.

Theo các chuyên gia HEC, người lao động tương lai cần kết hợp khả năng sử dụng AI hiệu quả với những kỹ năng khó thay thế như tư duy phản biện, giao tiếp, đàm phán, xây dựng lòng tin và thích ứng. Các trải nghiệm thực tế thông qua thực tập, hoạt động tình nguyện hay tham gia tổ chức xã hội cũng giúp người trẻ phát triển những năng lực có thể vận dụng trong nhiều ngành nghề.

Trong bối cảnh AI ngày càng đảm nhiệm nhiều công việc, lựa chọn nghề nghiệp không nên chỉ dựa trên câu hỏi ngành nào ít bị tự động hóa nhất. Điều quan trọng là hiểu rõ thế mạnh bản thân, phát triển những năng lực tạo ra giá trị khác biệt và học cách làm chủ công nghệ. Khả năng thấu hiểu con người, phán đoán trong tình huống phức tạp và chịu trách nhiệm trước các quyết định sẽ tiếp tục là những lợi thế quan trọng của người lao động.