Bộ Công Thương kiến nghị khắc phục vướng mắc phòng, chống thiên tai

Bộ Công Thương vừa có Công văn số 7712/BCT-ATMT ngày 24/9 gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường về đánh giá kết quả 5 năm thực hiện Chiến lược quốc gia phòng, chống thiên tai đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Theo Bộ Công Thương, giai đoạn 2021-2025, thiên tai diễn biến phức tạp, đặc biệt trong năm 2024 và 2025. Năm 2024, thiên tai làm 519 người chết, mất tích, 2.212 người bị thương. Tổng thiệt hại kinh tế ước khoảng 89.089 tỷ đồng, cao hơn 9,5 lần năm 2023 và 4,2 lần mức trung bình 10 năm 2014-2023. Năm 2025, thiên tai tiếp tục gây thiệt hại lớn. Tính đến ngày 31/12/2025, có 484 người chết, mất tích, 811 người bị thương; tổng thiệt hại ước tính trên 104.733 tỷ đồng.

Trong lĩnh vực công thương, thiệt hại thể hiện rõ ở hệ thống điện, khai thác khoáng sản, kho xăng dầu và các cơ sở sản xuất. Sau bão Yagi năm 2024, hệ thống điện miền Bắc xảy ra nhiều sự cố trên các đường dây 500kV, 220kV, 110kV và đường dây trung áp. Quảng Ninh, Hải Phòng mất điện toàn tỉnh; Hải Dương mất khoảng 90% phụ tải. Nhiều cơ sở sản xuất, kho cảng, mỏ than cũng bị hư hỏng, phải khắc phục trong nhiều ngày.

Trước mỗi đợt bão, Bộ Công Thương đều có công điện yêu cầu các đơn vị kiểm tra an toàn hồ đập thủy điện, công trình công nghiệp; chuẩn bị hàng hóa thiết yếu; tổ chức trực 24/24 giờ và có phương án xử lý khi khu vực bị chia cắt. Tuy nhiên, sau 5 năm thực hiện chiến lược, Bộ Công Thương cho rằng vẫn còn những vấn đề cần giải quyết, nhất là trong vận hành hồ chứa và kết nối dữ liệu. Một vướng mắc được Bộ Công Thương nêu khá rõ là một số đơn vị thủy điện chưa nhận được bản đồ ngập lụt vùng hạ du.

Theo quy định, chủ sở hữu, đơn vị quản lý vận hành công trình thủy điện phải lập phương án ứng phó với tình huống khẩn cấp. Thế nhưng khi chưa có bản đồ ngập lụt vùng hạ du, việc xây dựng phương án này gặp khó khăn. Bộ Công Thương đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường khẩn trương bàn giao bản đồ ngập lụt tại các lưu vực sông.

Một vấn đề khác là nhiều quy trình vận hành liên hồ chứa được phê duyệt từ năm 2018-2019. Theo Bộ Công Thương, một số nội dung hiện không còn phù hợp với mức độ cực đoan của thiên tai. Dữ liệu giữa các cơ quan cũng chưa được kết nối đồng bộ. Việc kết nối dữ liệu quan trắc mực nước hồ chứa giữa cơ quan quản lý tài nguyên nước, cơ quan quản lý an toàn công nghiệp, các địa phương và Bộ Công Thương còn phân tán.

Trong khi đó, Bộ Công Thương cho biết 100% hồ chứa thủy điện thuộc phạm vi quản lý đã thực hiện quan trắc, lắp đặt camera giám sát xả lũ và thiết bị đo mưa tự động. Văn phòng thường trực Ban Chỉ huy phòng thủ dân sự Bộ duy trì trực ban 24/7 trong mùa bão lũ.

Bộ Công Thương đề xuất rà soát lại số liệu thủy văn, nhất là những trường hợp mưa lớn cực đoan, để xem xét điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa. Đồng thời, đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường sửa đổi, bổ sung quy trình vận hành liên hồ chứa theo hướng phù hợp hơn với tình hình thực tế. Bộ cũng đề nghị sớm bàn giao bản đồ ngập lụt vùng hạ du các lưu vực sông Hồng - Thái Bình, sông Mã, sông Cả, Vu Gia - Thu Bồn, sông Ba, Sê San, Srêpôk và Đồng Nai để các địa phương, chủ đập có cơ sở xây dựng phương án ứng phó.

Dự trữ hàng hóa phục vụ người dân trong vùng thiên tai cũng là một điểm vướng. Các mặt hàng thường được dự trữ gồm gạo, mì ăn liền, nước uống, xăng dầu, tấm lợp, dây thép, đinh vít và một số mặt hàng thiết yếu khác. Khối lượng dự trữ được xác định tùy theo đặc điểm từng địa bàn và tình hình thời tiết.

Theo Bộ Công Thương, trước đây các doanh nghiệp tham gia dự trữ hàng hóa chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước nên Sở Công Thương có thể chỉ đạo thực hiện. Hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp này đã cổ phần hóa. Sở Công Thương chủ yếu vận động doanh nghiệp tham gia, nên khó ràng buộc trách nhiệm dự trữ.

Đây là vấn đề đáng chú ý bởi khi thiên tai xảy ra, nhu cầu hàng hóa thiết yếu tăng lên đúng lúc việc vận chuyển, lưu thông có thể bị gián đoạn. Nếu không có lượng hàng dự trữ tại chỗ, việc cung ứng cho khu vực bị chia cắt sẽ khó khăn hơn. Bộ Công Thương đề nghị các địa phương tiếp tục phối hợp với Sở Công Thương xây dựng cơ chế ràng buộc và bình ổn giá đối với doanh nghiệp tham gia dự trữ hàng hóa phòng, chống thiên tai.

Trong giai đoạn 2026-2030, Bộ đặt mục tiêu 100% đơn vị trong ngành xây dựng và triển khai kế hoạch phòng, chống thiên tai; giảm 30% thiệt hại về tài sản, thiết bị công nghiệp, kho tàng và hạ tầng thương mại so với giai đoạn 2021-2025. Đồng thời, 100% nhà máy điện, hồ chứa thủy điện, khu công nghiệp lớn phải có hệ thống cảnh báo sớm và phương án ứng phó cụ thể.

Bộ cũng xác định xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu hồ chứa thủy điện, kết nối và chia sẻ dữ liệu về mực nước hồ theo thời gian thực; tích hợp phòng, chống thiên tai vào quy hoạch điện, công nghiệp, thương mại, năng lượng tái tạo; sử dụng dữ liệu khí tượng thủy văn và bản đồ GIS trong đánh giá rủi ro. Một đề xuất khác là bố trí cán bộ chuyên trách về phòng thủ dân sự, phòng, chống thiên tai. Bộ Công Thương cho biết đội ngũ làm việc này hiện chủ yếu là kiêm nhiệm, trong khi trang thiết bị chuyên dùng tại một số cơ sở chưa đồng bộ.

Trong kế hoạch phòng, chống thiên tai giai đoạn 2026-2030, Bộ Công Thương đặt mục tiêu 100% đơn vị trong ngành xây dựng và triển khai kế hoạch phòng, chống thiên tai; giảm 30% thiệt hại về tài sản, thiết bị công nghiệp, kho tàng, hạ tầng thương mại so với giai đoạn 2021-2025. Đồng thời, 100% nhà máy điện, hồ chứa thủy điện, khu công nghiệp lớn được yêu cầu có hệ thống cảnh báo sớm và phương án ứng phó cụ thể.