Bước tiến minh bạch hóa nghĩa vụ thuế của hộ và cá nhân kinh doanh

Nghị định 68/2026/NĐ-CP Quy định về chính sách thuế và quản lý thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được xem là bước tiến quan trọng trong lộ trình cải cách hệ thống thuế theo hướng hiện đại, minh bạch và thích ứng với kinh tế số. Việc thiết lập cơ chế quản lý rõ ràng, dễ tuân thủ không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh công bằng, tạo động lực để khu vực kinh tế tư nhân phát triển bền vững.

Điểm nhấn nổi bật của Nghị định là yêu cầu minh bạch hóa nghĩa vụ thuế thông qua việc chuyển từ phương thức khoán sang kê khai trên doanh thu thực tế. Cơ chế mới hướng tới chuẩn hóa phương pháp xác định doanh thu, chi phí và mức thuế phải nộp trên nền tảng số hóa thông tin. Việc kết nối dữ liệu từ hóa đơn điện tử, hệ thống thanh toán không dùng tiền mặt, các nền tảng thương mại điện tử và tổ chức trung gian giúp cơ quan thuế có cơ sở tính thuế sát thực tế hơn, đồng thời hạn chế tình trạng khai thiếu doanh thu hoặc áp dụng mức thuế chưa phù hợp với quy mô hoạt động.

Minh bạch nghĩa vụ thuế không chỉ phục vụ mục tiêu quản lý mà còn mang lại lợi ích trực tiếp cho người kinh doanh. Khi biết rõ cách tính thuế, mức thuế phải nộp và lộ trình thực hiện, hộ kinh doanh có thể chủ động xây dựng kế hoạch tài chính, yên tâm đầu tư mở rộng sản xuất – kinh doanh. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, đây cũng là bước chuyển đáng chú ý từ cơ chế quản lý “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, lấy sự tuân thủ tự nguyện làm trọng tâm, phù hợp với xu hướng quản trị thuế hiện đại trong bối cảnh kinh tế số phát triển mạnh.

Theo ông Mai Xuân Thành, Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), việc chuyển đổi từ phương pháp thuế khoán sang kê khai là cải cách lớn nhằm hiện thực hóa chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và nâng cao tính minh bạch của môi trường kinh doanh. Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi, ngành thuế đã triển khai nhiều chiến dịch tuyên truyền và hướng dẫn, trong đó có đợt cao điểm 60 ngày cuối năm 2025 nhằm giúp hộ kinh doanh làm quen với phương thức mới. Trong giai đoạn đầu, trọng tâm của cơ quan thuế không phải là kiểm tra hay xử phạt mà là hỗ trợ thực chất để người nộp thuế thực hiện đúng ngay từ kỳ kê khai đầu tiên.

Song song với minh bạch nghĩa vụ thuế, Nghị định 68 đặt trọng tâm vào đơn giản hóa thủ tục hành chính nhằm giảm chi phí tuân thủ. Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh được khuyến khích thực hiện kê khai và nộp thuế thông qua các nền tảng điện tử như ứng dụng di động hoặc cổng dịch vụ công trực tuyến. Việc áp dụng hóa đơn điện tử, khai thuế điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt giúp rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện nghĩa vụ thuế, đồng thời hạn chế sai sót phát sinh trong quá trình kê khai.

Theo bà Lê Thị Chinh, Phó Trưởng Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), ngành thuế đã triển khai chiến dịch “15 ngày đồng hành cùng hộ kinh doanh trước kỳ kê khai thuế quý I/2026” nhằm hỗ trợ người nộp thuế trong giai đoạn chuyển đổi. Một số điểm mới quan trọng của chính sách gồm nâng ngưỡng doanh thu không chịu thuế lên 500 triệu đồng mỗi năm; quy định rõ phương pháp tính thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân; đồng thời hướng dẫn cụ thể về nghĩa vụ kê khai theo tháng hoặc theo quý. Đặc biệt, hệ thống công nghệ thông tin sẽ tự động gợi ý tờ khai trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử và dữ liệu quản lý thuế, giúp giảm đáng kể thao tác thủ công cho người kinh doanh.

Ngành thuế cũng triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ đồng bộ như ban hành sổ tay hướng dẫn, xây dựng các video hướng dẫn theo tình huống, thiết lập kênh tư vấn trực tuyến và đường dây nóng để giải đáp vướng mắc.

Một nội dung đáng chú ý khác là quy định áp dụng hóa đơn điện tử đối với hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng mỗi năm trở lên nhằm tăng cường minh bạch doanh thu. Theo bà Phạm Thị Minh Hiền, Phó Trưởng Ban Chính sách Thuế quốc tế (Cục Thuế), quy định này giúp cơ quan quản lý ghi nhận chính xác hoạt động kinh doanh trong bối cảnh phương thức kinh doanh ngày càng đa dạng. Hệ thống quản lý thuế có thể hỗ trợ tính toán nghĩa vụ thuế trên cơ sở dữ liệu hóa đơn điện tử và các nguồn thông tin liên quan, song người nộp thuế vẫn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ kê khai. Đối với hộ kinh doanh tại chợ truyền thống hoặc kinh doanh nhỏ lẻ, cơ quan thuế đang nghiên cứu các phương án linh hoạt như hóa đơn tổng để phù hợp với thực tiễn.

Bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng nhiều hộ kinh doanh vẫn còn băn khoăn về nghĩa vụ đăng ký thuế, đăng ký kinh doanh và lo ngại bị truy thu khi chuyển sang phương thức kê khai. Tuy nhiên, việc chuyển đổi này về cơ bản không làm tăng nghĩa vụ thuế, thậm chí trong nhiều trường hợp còn giúp giảm gánh nặng nhờ nâng mức doanh thu miễn thuế từ 100 triệu đồng lên 500 triệu đồng mỗi năm.

Giải đáp rõ hơn về vấn đề này, ông Mai Sơn, Phó cục trưởng Cục Thuế , nhấn mạnh doanh thu kê khai trong năm 2026 không được sử dụng làm căn cứ điều chỉnh hay truy thu thuế khoán của năm 2025. Việc truy thu chỉ xảy ra khi trước đó hộ kinh doanh không thực hiện đúng nghĩa vụ, chẳng hạn doanh thu thực tế tăng mạnh so với mức khoán nhưng không kê khai điều chỉnh. Theo ông Mai Sơn, các trường hợp bị xử lý chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ so với hơn 2 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động và cơ bản tuân thủ tốt pháp luật thuế.

Trong thời gian tới, ngành thuế sẽ tiếp tục đồng hành, hướng tới xây dựng hệ thống dữ liệu quản lý tập trung và tờ khai gợi ý để giảm tối đa thủ tục và chi phí tuân thủ. Việc minh bạch hóa nghĩa vụ thuế đi cùng đơn giản hóa thủ tục được kỳ vọng sẽ thu hẹp khoảng cách chi phí tuân thủ giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và mở ra cơ hội chuyển đổi mô hình kinh doanh khi đủ điều kiện.

Các chuyên gia nhận định Nghị định 68 không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật trong quản lý thuế mà còn thể hiện quyết tâm cải cách theo hướng hiện đại, thân thiện với người nộp thuế. Khi chính sách được triển khai đồng bộ, quản lý thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh có thể chuyển từ tâm lý “áp lực nghĩa vụ” sang “đồng hành phát triển”, góp phần mở rộng nguồn thu bền vững và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới.