Cà phê Việt trong kỷ nguyên giá trị - Bài cuối: Không gian giá trị quốc gia

Trong không gian cà phê Tây Nguyên, Đắk Lắk và Lâm Đồng – hai cực trung tâm lớn nhất của ngành hàng đang đứng trước một lựa chọn mang tính chiến lược: tiếp tục cạnh tranh hay cùng nhau kiến tạo một cấu trúc phát triển mới để cà phê Việt Nam bước vào kỷ nguyên giá trị toàn cầu.

Đắk Lắk – trung tâm lịch sử của cà phê Việt Nam

Không thể phủ nhận vai trò đặc biệt của Đắk Lắk trong lịch sử phát triển ngành cà phê Việt Nam. Từ Buôn Ma Thuột, cái tên đã trở thành biểu tượng quốc gia của cà phê Robusta, ngành hàng này lan tỏa khắp Tây Nguyên và đóng góp quyết định vào việc đưa Việt Nam trở thành một trong những cường quốc sản xuất cà phê của thế giới.

Đắk Lắk không chỉ là địa phương có diện tích và sản lượng lớn, mà còn là nơi hình thành hệ sinh thái ngành hàng sớm nhất, từ vùng nguyên liệu tập trung, doanh nghiệp chế biến, hệ thống xuất khẩu đến các thiết chế văn hóa như Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột – sự kiện mang tầm quốc gia và ngày càng có vị thế quốc tế. Trong nhiều thập niên, vai trò "trung tâm cà phê Việt Nam" của Đắk Lắk không chỉ được đo bằng con số thống kê, mà bằng ảnh hưởng thực tế đối với việc định hình ngành hàng.

Trong bối cảnh hiện nay, khi cà phê Robusta Việt Nam đang từng bước được tái định vị ở phân khúc chất lượng cao và cà phê đặc sản, vai trò trung tâm của Đắk Lắk càng mang ý nghĩa chiến lược. Đây không chỉ là nơi cung ứng nguyên liệu, mà đang trở thành điểm tựa cho quá trình chuyển dịch chuỗi giá trị của cà phê Việt Nam sang không gian giá trị cao hơn.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk Nguyễn Thiên Văn khẳng định: Đắk Lắk là cái nôi của cà phê Việt và Robusta Việt Nam, không chỉ có quy mô lớn mà còn hội tụ đầy đủ điều kiện để trở thành "biểu tượng mới của ngành cà phê toàn cầu", khi ngày càng được đánh giá cao về chất lượng, tính bền vững và giá trị văn hóa.

Lâm Đồng – cực tăng trưởng mới của cà phê giá trị

Lâm Đồng đang nổi lên như một cực tăng trưởng mới trong cấu trúc phát triển hiện đại của cà phê Việt. Không chỉ là sự mở rộng về không gian sản xuất sau quá trình sắp xếp địa giới hành chính, Lâm Đồng hôm nay bước vào một giai đoạn phát triển với tầm vóc khác: từ một vùng trồng lớn trở thành trung tâm sản xuất – chế biến – xuất khẩu cà phê theo chuẩn giá trị cao.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng Phan Nguyễn Hoàng Tân khẳng định, cây cà phê không chỉ là cây công nghiệp chủ lực, mà còn là biểu tượng kinh tế – văn hóa của địa phương. Theo ông, sau khi hợp nhất không gian sản xuất từ các vùng cà phê trọng điểm trước đây, quy mô ngành hàng cà phê của Lâm Đồng đã được nâng lên một tầm vóc mới. Với diện tích cà phê đứng đầu cả nước, tỉnh đang sở hữu nền tảng để trở thành trung tâm sản xuất, chế biến và xuất khẩu cà phê hàng đầu của Việt Nam trong giai đoạn tới.

Niên vụ 2024–2025, diện tích canh tác cà phê của Lâm Đồng đạt khoảng 325.300 ha, chiếm 44% diện tích toàn quốc; sản lượng đạt 974.100 tấn, tương đương 48,3% sản lượng cả nước. Bước sang niên vụ 2025–2026, tổng diện tích dự kiến vượt 328.000 ha, với sản lượng ước đạt trên 1 triệu tấn, có thể chiếm tới 58% sản lượng toàn quốc. Đây không chỉ là bước nhảy về quy mô, mà còn là tín hiệu cho thấy trọng tâm của ngành cà phê Việt Nam đang dịch chuyển mạnh về phía cấu trúc phát triển theo chiều sâu.

Sự khác biệt của Lâm Đồng không nằm ở diện tích đơn thuần, mà ở cách tổ chức lại sản xuất. Toàn tỉnh hiện có hơn 22.700 ha cà phê được canh tác theo hướng ứng dụng công nghệ cao; đang xây dựng 5 vùng sản xuất cà phê công nghệ cao với quy mô gần 1.750 ha, trong đó đã có 3 vùng được công nhận.

Trong bối cảnh các thị trường cao cấp ngày càng siết chặt rào cản kỹ thuật, đặc biệt là quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), cà phê Lâm Đồng bước vào một cuộc tái cấu trúc toàn diện: từ quản lý vùng trồng, xác lập dữ liệu đất đai, truy xuất nguồn gốc từng lô sản phẩm, đến xây dựng hệ thống thông tin số cho từng hộ nông dân. Lâm Đồng không chỉ định vị mình như một "vùng nguyên liệu lớn", mà đang từng bước xây dựng hình ảnh không gian cà phê đặc sản và chuẩn xanh của Việt Nam. Arabica Cầu Đất, Bourbon Di Linh, Robusta chế biến ướt Bảo Lâm… đang kết nối sâu hơn với thị trường châu Âu, nơi người tiêu dùng đặt nặng dấu ấn terroir (là tất cả các yếu tố tự nhiên và con người tạo nên bản sắc riêng của một nông sản, đặc biệt là với cà phê).

Từ hai cực mạnh đến một tầm nhìn quốc gia

Đắk Lắk với nền tảng lịch sử và bản sắc Robusta rõ nét có đủ điều kiện trở thành trụ cột của chuỗi giá trị cà phê Việt Nam; Lâm Đồng với lợi thế sinh thái và định hướng bền vững đang khẳng định vai trò ở phân khúc cà phê đặc sản và các thị trường khó tính. Khi hai bản sắc ấy được kết nối trong một cấu trúc chung, lợi thế vùng sẽ được cộng hưởng để tạo nên không gian giá trị quốc gia cho cà phê Việt Nam.

Trong tầm nhìn ấy, Đắk Lắk và Lâm Đồng là hai trụ cột của một không gian phát triển mới. Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng Phan Nguyễn Hoàng Tân cho rằng, trong giai đoạn phát triển mới, điều quan trọng nhất không phải là mở rộng thêm diện tích, mà là tổ chức lại không gian sản xuất theo chuẩn giá trị. Theo ông, liên kết vùng và liên kết chuỗi là con đường tất yếu để cà phê Việt Nam vượt qua ngưỡng "cường quốc sản xuất" và tiến tới vị thế quốc gia kiến tạo giá trị trong chuỗi cà phê toàn cầu.

Tiến sĩ Phạm S, chuyên gia nông nghiệp vùng Tây Nguyên, nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng cũng nhấn mạnh rằng: Lợi thế lớn nhất của cà phê Việt Nam không nằm ở việc địa phương nào giữ danh xưng "thủ phủ", mà ở khả năng kết nối các trung tâm sản xuất thành một cấu trúc giá trị thống nhất. Theo ông, khi Đắk Lắk giữ vai trò trung tâm lịch sử và biểu tượng của Robusta, còn Lâm Đồng đảm nhiệm vai trò cực tăng trưởng của cà phê đặc sản và sản xuất bền vững, thì sự bổ trợ ấy sẽ tạo ra một "không gian giá trị quốc gia" đủ mạnh để cà phê Việt Nam bước vào sân chơi toàn cầu bằng tư thế mới.