Tạo bệ phóng cho không gian kinh tế phía Nam - Bài cuối: TP. Hồ Chí Minh - tâm điểm kết nối

Phát huy vai trò trung tâm kết nối giao thông vùng của TP. Hồ Chí Minh, việc đẩy mạnh đầu tư các dự án hạ tầng giao thông trọng điểm không chỉ góp phần phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của thành phố mà còn tạo động lực cho sự phát triển của khu vực phía Nam và cả nước.

*Đầu mối giao thông đa phương thức

Từ 0 giờ ngày 1/10/2026, dự án đường cao tốc Bến Lức - Long Thành chính thức thông xe, đưa vào khai thác toàn tuyến. Tuyến cao tốc dài gần 58 km, từ Bến Lức (Tây Ninh) qua TP. Hồ Chí Minh, đi Long Thành (Đồng Nai), tạo thêm hành lang giao thông liên vùng, tăng khả năng kết nối hai miền Tây và Đông Nam Bộ.

Rạng sáng 1/10/2026, đoạn cuối cao tốc Bến Lức – Long Thành dài 28km, từ cầu Bình Khánh (Thành phố Hồ Chí Minh) đến nút giao Phước An (tỉnh Đồng Nai), chính thức được thông xe. Qua đó, toàn tuyến cao tốc từ Tây Ninh đến Đồng Nai, dài gần 58km, được đưa vào khai thác. Ngay trong đêm, nhiều phương tiện đã lưu thông trên tuyến. Ảnh: Công Phong – TTXVN

Điểm đáng chú ý của tuyến cao tốc này chính là vai trò kết nối của TP. Hồ Chí Minh. Trong bối cảnh các tuyến cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Long Thành - Dầu Giây, TP. Hồ Chí Minh – Trung Lương hiện đã quá tải và đang đầu tư mở rộng, nhiều dự án cao tốc, đường vành đai khác đang được xúc tiến, cao tốc Bến Lức - Long Thành đã mở thêm cửa ngõ thông thoáng cho việc lưu thông, đi lại giữa hai khu vực Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long. 

TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 10 – 10,5%/năm trong giai đoạn 2026 – 2030. Để thực hiện mục tiêu này, thành phố cần mở rộng không gian phát triển thông qua việc liên kết chặt chẽ với các tỉnh, thành vùng Đông Nam Bộ, vùng Đồng bằng sông Cửu Long, các địa phương khác trong cả nước. Trong đó, hạ tầng kết nối với các vùng được định hướng theo mô hình đa phương thức hoàn chỉnh; tăng cường hợp tác đầu tư xây dựng, phát triển hạ tầng giao thông đường bộ, đường sắt, đường thủy. 

UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố và các địa phương trong vùng đang phối hợp đẩy nhanh tiến độ hoàn thành dự án đường Vành đai 3, Vành đai 4 và các tuyến cao tốc, quốc lộ kết nối vùng; tiếp tục triển khai đầu tư các tuyến đường sắt kết nối các địa phương; phối hợp Bộ Xây dựng triển khai các tuyến đường sắt quốc gia… Cùng với đó, TP. Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành Tây Nam Bộ sẽ phối hợp phát triển hạ tầng và vận tải đường thủy. 

Theo ông Hoàng Vũ Thảnh, Giám đốc Sở Tài chính TP. Hồ Chí Minh, với định hướng phát triển hạ tầng kết nối đa phương thức, về đường bộ và vành đai  sẽ tiếp tục triển khai đồng bộ, hoàn thiện hệ thống các tuyến cao tốc huyết mạch như TP. Hồ Chí Minh – Long Thành – Dầu Giây, Biên Hòa – Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh – Mộc Bài và TP. Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một – Chơn Thành. 

Trục cao tốc TP. Hồ Chí Minh – Trung Lương – Mỹ Thuận – Cần Thơ tiếp tục là xương sống kết nối TP. Hồ Chí Minh với Đồng bằng sông Cửu Long, kết hợp cùng tuyến cao tốc Bến Lức – Long Thành giúp xe từ miền Tây sang miền Đông không cần qua trung tâm TP. Hồ Chí Minh. Bên cạnh đó là nâng cấp Quốc lộ 1, Quốc lộ 50 và 50B. 

Cùng với các dự án đường bộ, để góp phần giải quyết bài toán vận tải hàng hóa khối lượng lớn và rút ngắn thời gian di chuyển giữa các địa phương, các dự án đường sắt và Metro liên tỉnh với đầu mối TP. Hồ Chí Minh sẽ được thúc đẩy. Ông Hoàng Vũ Thảnh cho biết, ga Thủ Thiêm sẽ trở thành đầu mối đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam và tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành. 

Tuyến đường sắt chuyên dụng Bàu Bàng – Cái Mép sẽ vận chuyển container trực tiếp ra cụm cảng nước sâu. Tuyến đường sắt TP. Hồ Chí Minh – Cần Thơ sẽ là trục vận tải hành khách và hàng hóa chủ đạo với miền Tây. Trong đó, ga Tân Kiên (Bình Chánh) được định hướng trở thành ga cửa ngõ đường sắt lớn nhất phía Tây Nam, tích hợp trung tâm logistics và bến xe liên tỉnh. TP. Hồ Chí Minh cũng nghiên cứu kéo dài các tuyến metro số 7 và số 9 sang tỉnh Tây Ninh (địa bàn tỉnh Long An cũ). 

Với đặc thù địa bàn sông nước, để tăng cường kết nối, các địa phương Tây Nam Bộ đề xuất triển khai dự án giao thông thuỷ kết nối TP. Hồ Chí Minh - Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Vĩnh Long Trương Đặng Vĩnh Phúc, giao thông kết nối liên vùng tuy có tiến bộ nhưng chưa hoàn chỉnh, nhất là hạ tầng giao thông thủy nội địa chưa được khai thác tối đa sức tải. 

Vĩnh Long là điểm hội tụ của các hành lang phát triển, hành lang vận tải quan trọng của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, có hệ thống giao thông thủy, bộ đặc biệt do nằm giữa hai con sông lớn là sông Tiền và sông Hậu, vì vậy địa phương này đề xuất triển khai dự án giao thông thủy kết nối TP. Hồ Chí Minh - Đồng bằng sông Cửu Long, trong đó có kết nối với tỉnh Vĩnh Long, ưu tiên dự án nạo vét qua sông Măng Thít. 

Trước mắt, TP. Hồ Chí Minh xác định tập trung khai thác tối đa hành lang đường thủy chiến lược TP. Hồ Chí Minh – Mỹ Tho – Cần Thơ – Cà Mau (qua kênh Chợ Gạo), là tuyến đường thủy nội địa sầm uất nhất cả nước, để phục vụ vận chuyển hàng hóa nông sản từ Đồng bằng sông Cửu Long về thành phố.

*Cơ chế vượt trội từ Luật Phát triển đô thị 

Theo các chuyên gia, để tăng liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển cho TP. Hồ Chí Minh và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, các kết nối về quy hoạch và hạ tầng cần được xúc tiến “đi trước mở đường”. Nghị quyết số 27-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển vùng nhấn mạnh nhiệm vụ đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng giao thông hiện đại, đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa các ngành, các vùng, giữa địa phương và các trung tâm kinh tế lớn; tăng cường liên thông giữa các phương thức vận tải, giữa giao thông với năng lượng, logistics, đô thị. 

Đặc biệt, Luật Phát triển đô thị (có hiệu lực từ 1/10/2026) đã đặt ra một khung pháp lý mới cho phát triển đô thị, trong đó TP. Hồ Chí Minh được áp dụng các cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt. Ông Bùi Minh Thạnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh, khẳng định Luật Phát triển đô thị mở ra một nền tảng thể chế mới cho tư duy phát triển đô thị, tổ chức không gian, phát triển hạ tầng và huy động nguồn lực.

Theo ông Bùi Minh Thạnh, tinh thần của Luật Phát triển đô thị là phát triển đô thị phải gắn với quy hoạch, hạ tầng, nguồn lực, không gian phát triển và hiệu quả quản trị. Đồng thời quy hoạch phải mở ra không gian phát triển; hạ tầng phải tạo ra khả năng kết nối; cơ chế phải khơi thông nguồn lực; và dự án phải tạo ra giá trị thực cho người dân, doanh nghiệp và toàn vùng. 

Tiến sĩ Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế

Về kết nối hạ tầng khu vực, Tiến sĩ Trần Du Lịch, chuyên gia kinh tế kiến nghị cần thống nhất quy hoạch hạ tầng giao thông, các trung tâm logistics, kho lạnh và các đầu mối cảng biển của hai vùng Đông Nam Bộ (với TP. Hồ Chí Minh là hạt nhân) và Đồng bằng sông Cửu Long. Về giao thông - xương sống của logistics, tập trung ưu tiên khai thông hệ thống giao thông thủy; xây dựng tuyến đường sắt dùng chung cho vận chuyển hành khách và hàng hóa Cần Thơ - TP. Hồ Chí Minh và tuyến đường bộ ven biển nối Cà Mau đến đường Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh. 

Các chuyên gia cho rằng tới đây, các dự án hạ tầng kết nối liên vùng với sự tham gia của TP. Hồ Chí Minh sẽ thuận lợi hơn nhờ các cơ chế, chính sách vượt trội của Luật Phát triển đô thị, đặc biệt là việc địa phương được phân cấp, phân quyền mạnh mẽ, với tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. 

Theo luật này, TP. Hồ Chí Minh là hạt nhân, đô thị trung tâm trong vùng đô thị đặc biệt, thực hiện liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt với các địa phương trong vùng kinh tế - xã hội có liên quan, phù hợp với vai trò là trung tâm, cực tăng trưởng của vùng. 

Việc đề xuất, thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng, dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt được thực hiện theo quy trình, UBND Thành phố, các địa phương có liên quan báo cáo HĐND cùng cấp xem xét, đồng thuận về việc thực hiện dự án; UBND Thành phố cùng với các địa phương tham gia dự án thống nhất lựa chọn một UBND cấp tỉnh làm cơ quan chủ quản hoặc cơ quan có thẩm quyền thực hiện dự án.

Các địa phương tham gia thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng, dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt được áp dụng quy định của Luật Phát triển đô thị và văn bản thi hành Luật Phát triển đô thị để lập, thẩm định, phê duyệt, thực hiện dự án liên kết, phát triển vùng, dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt theo nghị quyết của HĐND cấp tỉnh của địa phương đó sau khi thống nhất với HĐND Thành phố. 

Các địa phương cũng được sử dụng ngân sách để đầu tư trực tiếp vào dự án liên kết, phát triển vùng đô thị đặc biệt trên địa bàn địa phương khác trong vùng đô thị đặc biệt nhằm giải quyết các vấn đề về hạ tầng giao thông, môi trường, cấp nước sạch, thoát nước… để phục vụ lợi ích chung.

Xem thêm:

>>