Cải cách thể chế mở dư địa tăng trưởng cho giai đoạn 2026–2030

Những nỗ lực đẩy mạnh cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ đang từng bước tháo gỡ các “điểm nghẽn” của nền kinh tế. Khi môi trường đầu tư, kinh doanh trở nên minh bạch, ổn định và dễ dự đoán hơn, dư địa tăng trưởng mới sẽ được mở ra, tạo nền tảng để Việt Nam hướng tới các mục tiêu phát triển cao trong giai đoạn 2026 - 2030.

Kết luận số 18-KL/TW Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đưa ra những giải pháp cụ thể để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế và cải cách thủ tục hành chính như một động lực mang tính quyết định.

Theo ông Nguyễn Đức Hiển, Phó trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, theo Kết luận 18, mục tiêu ngay trong quý II/2026, Việt Nam sẽ hoàn thành việc cắt giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính so với năm 2024 ở cả Trung ương và địa phương; đồng thời, phấn đấu tiếp tục cắt giảm tối thiểu 30% các ngành nghề kinh doanh có điều kiện, 100% các điều kiện kinh doanh không cần thiết. Việc đơn giản hóa thủ tục, bảo đảm tính thống nhất trong thực thi và nâng cao tính ổn định, dự báo của môi trường đầu tư sẽ là yếu tố then chốt để thu hút dòng vốn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Theo các chuyên gia, điểm nghẽn cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam hiện nay là rào cản thể chế và chi phí tuân thủ còn cao. Đây được xem là “nút thắt” lâu nay khiến doanh nghiệp mất thời gian, cơ hội và làm giảm hiệu quả phân bổ nguồn lực. Theo đó, định hướng tiếp tục cắt giảm tối thiểu 30% ngành nghề kinh doanh có điều kiện và loại bỏ các điều kiện không cần thiết cho thấy quyết tâm thu hẹp “không gian xin - cho”, chuyển sang môi trường kinh doanh minh bạch, dễ dự đoán hơn.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh cải thiện thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” không chỉ là thay đổi kỹ thuật quản lý, mà là thay đổi tư duy điều hành. Nhà nước giảm can thiệp trước, tăng giám sát sau, đồng nghĩa với việc trao nhiều quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp, qua đó kích thích sáng tạo và mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh.

Cùng với đó, yêu cầu đánh giá hiệu quả pháp luật từ “tốt trong văn bản” sang “tốt trong cuộc sống” cho thấy trọng tâm đã dịch chuyển sang tính thực thi. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều quy định trước đây dù đầy đủ nhưng triển khai chưa hiệu quả, làm giảm niềm tin của doanh nghiệp vào môi trường chính sách.

Thực hiện chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính, thời gian gần đây, các bộ, ngành đã quyết liệt triển khai các giải pháp cắt giảm điều kiện kinh doanh trong phạm vi quản lý, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động.

Trên cơ sở xây dựng của các bộ, ngành, ngày 29/4, Chính phủ đã ban hành 8 Nghị quyết về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc quản lý của các Bộ Công Thương; Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Khoa học và Công nghệ; Bộ Giáo dục và Đào tạo; Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Bộ Y tế; Bộ Công an và một Nghị quyết chung do Bộ Tư pháp chủ trì áp dụng cho Bộ Quốc phòng, Bộ Nội vụ, Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp và Ngân hàng Nhà nước.

Với các Nghị quyết trên, nhiều thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh thuộc nhiều lĩnh vực sẽ được bãi bỏ. Cụ thể, đối với thủ tục hành chính, 184 thủ tục bị bãi bỏ, 134 thủ tục được phân cấp giải quyết xuống địa phương và 349 thủ tục được đơn giản hóa, đưa quy mô thủ tục hành chính cấp Trung ương về mức 27%.

Đối với điều kiện kinh doanh, 890 điều kiện bị bãi bỏ và 4 điều kiện được đơn giản hóa. Quá trình thực thi dự kiến sẽ giảm hơn 50% thời gian thực hiện và chi phí tuân thủ cho đối tượng chịu tác động so với năm 2024. Điều này thể hiện quyết tâm chính trị cao nhất của Chính phủ trong việc xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Để bảo đảm hiệu quả, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tập trung nguồn lực triển khai các quy định mới, tổ chức kiểm tra, giám sát chặt chẽ và tuyệt đối không để phát sinh các rào cản hành chính mới trong quá trình thực hiện.

Cụ thể, tại Nghị quyết 19-NQ/CP về cắt giảm, phân cấp, đơn giản hoá thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương đã phân cấp, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong 10 lĩnh vực thuộc quản lý của Bộ Công Thương gồm: Hóa chất; điện lực; thuốc lá; xăng dầu; thương mại điện tử; thương mại quốc tế; xuất nhập khẩu; xúc tiến thương mại; hoạt động sở giao dịch hàng hóa và công nghiệp địa phương.

Theo đánh giá của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Nghị quyết 19-NQ/CP thể hiện tinh thần cải cách quyết liệt, đồng bộ của Bộ Công Thương trong việc thể chế hóa các chủ trương của Bộ Chính trị tại Nghị quyết số 57-NQ/TW, Nghị quyết số 66-NQ/TW, Nghị quyết số 68-NQ/TW và Kết luận số 18-KL/TW.

Tại buổi làm việc với Bộ Tài chính vào ngày 29/4, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tiếp tục yêu cầu Bộ Tài chính, triển khai nghiêm, đúng thời hạn các chỉ đạo về cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, thời gian thực hiện, chi phí tuân thủ nói chung, cũng như các thủ tục, ngành nghề kinh doanh.

Trên cơ sở chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, ngày 3/5, Bộ Tư pháp công bố tài liệu thẩm định dự thảo Nghị quyết cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện do Bộ Tài chính chủ trì soạn thảo. Tại dự thảo, Bộ Tài chính cho biết, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện hiện nay gồm 198 ngành, nghề. Theo chủ trương của Trung ương và Chính phủ thì cần tiếp tục rà soát, cắt giảm tối thiểu 30%, tương ứng khoảng 60 ngành, nghề.

Do đó, tại dự thảo, Bộ Tài chính đề xuất 6 nguyên tắc cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, đồng thời đề xuất cắt giảm 60 ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; trong đó, có 3 ngành, nghề thuộc lĩnh vực quản lý của Bộ Tư pháp; 4 ngành, nghề thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo; lĩnh vực quản lý của Bộ Nông nghiệp và Môi trường có 13 ngành, nghề; lĩnh vực quản lý của Bộ Tài chính có 7 ngành, nghề; Lĩnh vực quản lý của Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch có 6 ngành, nghề; Lĩnh vực quản lý của Bộ Xây dựng có 9 ngành, nghề; Bộ Công thương có 5 ngành, nghề; Bộ Khoa học và Công nghệ có 3 ngành, nghề; Bộ Y tế, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Quốc phòng đều có 1 ngành, nghề; lĩnh vực quản lý của Bộ Công an có 4 ngành, nghề.

TS. Nguyễn Minh Thảo, Phó trưởng Ban Phát triển doanh nghiệp và môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính - đánh giá cao tinh thần chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ và các bộ, ngành trong việc cải thiện môi trường kinh doanh, coi đây là động lực then chốt cho tăng trưởng.

“Muốn tăng trưởng, phải dựa vào doanh nghiệp. Đầu tư công chỉ là một phần, còn đầu tư tư nhân, xuất khẩu, tiêu dùng… đều gắn với khu vực doanh nghiệp. Vì vậy, môi trường kinh doanh chưa bao giờ hết quan trọng”, bà Nguyễn Minh Thảo nhấn mạnh.

Liên quan đến cải cách thủ tục hành chính, và cắt giảm ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, một môi trường kinh doanh thuận lợi cho không chỉ là môi trường có ít rào cản thị trường, mà còn phải là môi trường trong đó chi phí tuân thủ đủ đơn giản, dễ hiểu, có thể dự đoán và thuận lợi cho doanh nghiệp hoạt động.

Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu, phấn đấu đưa môi trường đầu tư vào nhóm 3 nước dẫn đầu ASEAN và nhóm 30 quốc gia hàng đầu thế giới vào năm 2028, thì việc cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh thông qua bãi bỏ những ngành nghề đầu tư, kinh doanh có điều kiện càng có ý nghĩa quan trọng.