Cần có “sân chơi” cho sản phẩm hữu cơ trên thị trường

Sản xuất hữu cơ và theo hướng hữu cơ là hướng đi được tỉnh Nghệ An quan tâm với nhiều giải pháp, nỗ lực nhằm nhân rộng và phát triển. Tuy nhiên, sản phẩm sản xuất theo phương thức này chưa có nhiều sự khác biệt trong tiêu thụ và giá trị. Cần có “sân chơi” cho sản phẩm hữu cơ trên thị trường đang là bài toán hiện nay cho nông nghiệp Nghệ An.

*Chưa có sự phân biệt

Năm 2023, Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Vinh (xã Hưng Nguyên Nam) được cấp chứng nhận trang trại hữu cơ. Tuy nhiên để đạt được chứng nhận này, từ vùng đất cát bỏ hoang, anh Nguyễn Văn Thành – Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Vinh đã phải cải tạo đất bằng lượng phân chuồng khổng lồ, khoảng 2.000 tấn/năm.

Sau 5 năm bắt tay vào trồng các loại nông sản theo hướng hữu cơ, áp dụng nhiều cách làm “né” điều kiện bất lợi của thời tiết từng mùa, trang trại của Hợp tác xã đã đạt những thành quả ngọt ngào. Năng suất bí xanh vụ xuân hè đạt tới 70 - 100 tấn/ha, dưa chuột 70 - 90 tấn/ha…

Tuy nhiên, dù đã đạt chứng nhận hữu cơ nhưng sản phẩm của trang trại vẫn chỉ tiêu thụ ở các chợ đầu mối nông sản truyền thống, với mức giá gần như không có sự khác biệt với sản phẩm sản xuất thông thường.

“Dưới góc độ của người sản xuất và đặc biệt đã có hàng chục năm kinh doanh nông sản, tôi thấy thị trường hiện nay chưa có “sân chơi” cho sản phẩm hữu cơ. Phần lớn người tiêu dùng chưa có thói quen trả nhiều tiền cho sản phẩm chất lượng cao và cũng chưa thật sự có niềm tin vào sản phẩm”, anh Thành chia sẻ.

Cũng chính vì chưa có cái nhìn lạc quan trong tiêu thụ sản phẩm hữu cơ mà đến nay Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Vinh chỉ mới đăng ký thương hiệu cho sản phẩm sâm Ngưu Bàng đã qua chế biến, còn các loại nông sản khác chưa được Hợp tác xã quan tâm xây dựng thương hiệu, bao bì, nhãn mác chứng nhận là sản phẩm sạch và đang được tiêu thụ đại trà.

Đã có “thâm niên” 5 năm trồng dưa lưới vàng theo hướng hữu cơ, từ năm nay trang trại Hợp tác xã nông nghiệp Thịnh Hồng (xã Đông Lộc) có thêm sản phẩm nho sữa Hàn Quốc. Theo anh Võ Văn Thịnh, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thịnh Hồng cho biết: “Dưa và nho đều sản xuất theo hướng hữu cơ với quy trình nghiêm ngặt, tuy nhiên giá bán vẫn không có sự phân biệt. Tôi đăng bán trên mạng xã hội, hầu như không đủ hàng để bán nhờ sản phẩm đã tạo được lòng tin qua nhiều năm trong khi giá bán không cao hơn giá thị trường đại trà. Chi phí sản xuất cao hơn, nhưng thu nhập được bù lại bằng năng suất đạt cao hơn so với sản xuất thông thường khoảng 30%. Điều này thật sự bất hợp lý”.

Trên thực tế, khi sản xuất theo hướng hữu cơ đòi hỏi công sức, chi phí cao hơn, vì vậy năng suất đạt cao hơn khá nhiều so với sản xuất theo quy trình thông thường. Tuy nhiên điều bất hợp lý là chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa sản phẩm sản xuất theo hướng hữu cơ và sản phẩm sản xuất theo truyền thống.  

*Cần có “sân chơi” cho sản phẩm hữu cơ

Sản xuất hữu cơ và theo hướng hữu cơ đang là xu hướng nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng cũng như góp phần sản xuất nông nghiệp bền vững và giá trị. Tuy nhiên đến nay, quy mô diện tích đạt được chưa nhiều và tồn tại nhiều vấn đề như sản xuất phân tán, quy mô nhỏ lẻ, chưa tập trung; cũng chính điều này đã dẫn đến chuỗi cung ứng, kênh phân phối còn hạn chế.

Ông Nguyễn Thái Tuấn - Trưởng phòng Nghiệp vụ, Chi cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết: Những năm qua, trên địa bàn tỉnh đã dần có sự hình thành của các chuỗi nông sản an toàn, nhưng đến nay kết quả vẫn còn khiêm tốn. Chưa nhiều sản phẩm vào được hệ thống siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch và chủ yếu vẫn bán truyền thống, nguyên nhân do lượng sản phẩm và mẫu mã, nhãn mác, thương hiệu chưa đáp ứng yêu cầu thị trường.

Thực tế chỉ mới có một số cơ sở có sản xuất và chế biến như cơ sở chế biến mỳ từ rau củ tại xã Diễn Châu, Hợp tác xã  Nông nghiệp Quỳnh Bảng trồng rau quả theo hướng hữu cơ… đã thực hiện quy trình bài bản từ sản xuất đến tiêu thụ, còn lại cơ bản đang tự phát và vấn đề tiêu thụ còn bất cập, chưa có sự phân biệt rõ ràng với sản phẩm sản xuất truyền thống.

Ông Tuấn cũng phân tích, trên địa bàn Nghệ An hiện vẫn chưa hình thành được các chuỗi cung ứng chuyên kinh doanh sản phẩm thuần hữu cơ bởi chưa có lượng sản phẩm đủ lớn, tập trung và có đều trong mọi thời điểm. Trong khi chưa có kênh tiêu thụ ổn định, tập trung và lâu dài, thì việc tiêu thụ sản phẩm theo kiểu “phập phù” như hiện nay cũng rất khó khăn vì chưa có tệp khách hàng  có niềm tin, thói quen và sẵn lòng bỏ tiền mua sản phẩm chất lượng cao; các cơ sở sản xuất còn thói quen mua bán chưa chuyên nghiệp, thiếu phát triển thương hiệu và nhãn mác rõ ràng, bài bản khiến nông sản an toàn khó chinh phục người tiêu dùng, khách hàng vẫn dè dặt trước chất lượng thực sự của sản phẩm.

"Gần đây, sự việc rau không rõ nguồn gốc gắn mác VietGAP càng khiến người tiêu dùng lo ngại về sản phẩm gắn mác hữu cơ", chị Phan Phương Mai, người tiêu dùng bày tỏ.

Bên cạnh đó, hầu hết sản phẩm thu hoạch và bán tươi, thiếu kho lạnh, thiếu quy trình sơ chế, đóng gói để có thể bảo quản lâu hơn. Trong điều kiện đó, một số cơ sở đang cố gắng tìm hướng đi khả thi. “Chúng tôi đang có dự định xây dựng kho hàng, nhà máy sơ chế và bảo quản sản phẩm, từ đó mới có thể chủ động trong vấn đề tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên Hợp tác xã còn nhiều khó khăn do quy mô nhỏ, hạn chế về nguồn vốn, công nghệ, lao động, sản phẩm chưa nhiều nên khó đủ lực để phát triển chuỗi giá trị bền vững. Hợp tác xã rất mong được địa phương tạo điều kiện thuận lợi về quỹ đất cũng như liên kết với người dân trong vùng để có đủ lượng sản phẩm cần thiết, tập trung”, anh Nguyễn Văn Thành, giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Thành Vinh chia sẻ. 

Để có “sân chơi” trong tiêu thụ nông sản hữu cơ và theo hướng hữu cơ, giải pháp lâu dài và bền vững, Nghệ An cần phải có cơ chế, chính sách và khuyến khích tập trung phát triển vùng hữu cơ lớn, đảm bảo giấy tờ, nhãn mác, QR‑code truy xuất rõ ràng, có chứng nhận quốc gia hoặc quốc tế để sản phẩm dễ dàng “vào” hệ thống các siêu thị, thậm chí xuất khẩu. Đồng thời đầu tư công nghệ chế biến, xây dựng nhà máy chế biến quy mô vừa, chuỗi kho lạnh, đóng gói chuyên nghiệp, hỗ trợ doanh nghiệp địa phương tiếp cận vốn, công nghệ, nhân lực có kỹ năng.

Ông Nguyễn Tiến Đức – Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Nghệ An cho biết: “Bản thân các cơ sở sản xuất, cùng với đầu tư sản xuất ra sản phẩm, còn phải có ý thức trong xây dựng nhãn mác, mẫu mã, thương hiệu, tạo niềm tin với người tiêu dùng về sản phẩm của mình. Đó được coi là bước đi đầu tiên trong hành trình chinh phục khách hàng, từ đó đẩy mạnh bán qua siêu thị, sàn thương mại điện tử, hệ thống cửa hàng hữu cơ, chợ chuyên ngành và kết nối doanh nghiệp lớn, xuất khẩu tạo giá trị cao”.

Về lâu dài, Nhà nước phải xây dựng cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng chuỗi liên kết sản xuất; đặt hàng doanh nghiệp, nhà khoa học, thậm chí là nông dân, như vậy mới có thể sản xuất theo tín hiệu thị trường, đảm bảo được niềm tin cho sản phẩm./.