Cần Thơ tìm lời giải căn cơ cho bài toán sạt lở

Sống trong vùng tâm điểm sạt lở bờ sông Bến Bạ, chị Nguyễn Thị Thúy Hằng (phường Hưng Phú) kể lại khoảnh khắc nửa đêm nghe tiếng tường nhà kêu rắc rắc. Nhờ tiếng hô hoán lúc 3 giờ sáng của một người đi bán hàng ban đêm, gia đình chị mới kịp tháo chạy. Chị Hằng chia sẻ, đất đá sụt xuống rất nhanh, chỉ qua ngày hôm sau, miếng bê tông lớn phía bên kia cũng theo dòng nước trôi mất. Tương tự, chị Nguyễn Thị Hồng Nhi, một hộ dân buôn bán tại khu vực này, cho biết con đường độc đạo bị lở khiến việc giao thương, kinh doanh bị đình trệ hoàn toàn, người dân muốn đi lại phải chạy vòng rất xa vào trong ngọn kênh vô cùng trắc trở.

Tại xã Nhơn Mỹ, tình hình sạt lở thậm chí còn diễn biến đáng báo động hơn khi địa phương này đã ghi nhận khoảng 70 điểm cùng hàng chục vị trí có nguy cơ sạt lở cao với tổng chiều dài hơn 1,2 km. Các điểm sạt lở này đã chia cắt nhiều tuyến đường nông thôn và ảnh hưởng trực tiếp đến 9 căn nhà, với 4 căn bị sụp đổ hoàn toàn xuống sông.

Chỉ riêng trong tháng 4/2026, các cung trượt lớn liên tiếp xảy ra tại ấp Phụng An và khu vực bến phà ấp Phú Tây, cuốn trôi hàng chục mét đường giao thông xuống sông. Bà Lê Thị Bích Thủy, người dân xã Nhơn Mỹ, bày tỏ sự thấp thỏm, lo âu mỗi khi đêm xuống, nhất là những ngày mưa gió, triều cường lên cao nhưng do hoàn cảnh khó khăn, gia đình bà không còn nơi nào khác để di dời, chỉ biết mong mỏi Nhà nước sớm đầu tư bờ kè kiên cố.

Tuyến kênh Xáng Nàng Mau, đoạn qua xã Thạnh Hòa cũng đang trở thành một "điểm nóng" về thiên tai. Ông Đặng Ngọc Nguyên, Chủ tịch UBND xã Thạnh Hòa, xác nhận từ đầu năm 2026 đến nay, dòng chảy thay đổi bất thường tác động lên nền địa chất yếu đã gây ra hai vụ sạt lở lớn dọc tuyến kênh này, phá hủy gần 40m đường giao thông nông thôn và đe dọa trực tiếp đến 12 căn nhà, ước tính thiệt hại tài sản vượt mức 1 tỷ đồng.

Ngành chức năng nhận định, ngoài các yếu tố tự nhiên như nền đất yếu, mưa lớn và triều cường, tình trạng khai thác cát quá mức, sự suy giảm phù sa từ thượng nguồn sông Mekong cùng việc xây dựng công trình dày đặc ven bờ chính là những nguyên nhân cốt lõi khiến sạt lở ngày càng nghiêm trọng.

* Chủ động tìm giải pháp căn cơ và thuận thiên

Trước những thiệt hại nặng nề do thiên tai gây ra, chính quyền thành phố Cần Thơ đang khẩn trương huy động mọi nguồn lực để bảo vệ tính mạng và tài sản của người dân. Đối với các điểm sạt lở cấp bách tại kênh Xáng Nàng Mau, thành phố đã ban hành lệnh tình huống khẩn cấp đối với đoạn bờ trái từ ranh xã Đông Phước cũ đến kênh Rạch Chùa. Đồng thời, các địa phương tích cực thực hiện phương châm "bốn tại chỗ", huy động lực lượng công an, quân sự hỗ trợ người dân di dời tài sản, cắm biển cảnh báo và gia cố tạm thời bằng vật liệu tại chỗ để duy trì giao thông.

Tuy nhiên, việc xử lý dứt điểm các điểm nóng sạt lở hiện đang gặp rất nhiều khó khăn về kinh phí. Như tại xã Nhơn Mỹ, địa phương mới chỉ khắc phục được 27/69 điểm, còn lại 42 điểm chưa thể xử lý vì thiếu vốn. Ông Nguyễn Tấn Nhơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Cần Thơ, cho biết đối với những điểm xung yếu, đặc biệt là các đoạn cong của khúc sông, giải pháp trước mắt và lâu dài là phải xây dựng hệ thống kè kiên cố. Cơ quan chức năng đang tích cực đề xuất thành phố bố trí nguồn vốn đầu tư các đoạn kè này nhằm đảm bảo an toàn tuyệt đối cho người dân.

Chia sẻ về những điểm nghẽn trong phòng chống thiên tai, ông Trần Chí Hùng, Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ, nhấn mạnh sạt lở đang biến đổi ngày càng phức tạp, khó lường. Khó khăn lớn nhất của địa phương hiện nay là di dời dân cư ra khỏi vùng nguy hiểm do tập quán sinh sống lâu đời gắn liền với sông nước của bà con, điển hình như tại khu vực đầu kênh Cái Cui, người dân vẫn có tâm lý bám trụ dù nguy cơ sạt lở rất cao.

Bên cạnh đó, Cần Thơ đang thiếu hụt nghiêm trọng quỹ đất tái định cư phù hợp cho các hộ nghèo sống trong các nhà tạm ven sông không có quyền sử dụng đất hợp pháp, gây vướng mắc lớn về thủ tục pháp lý của ngành xây dựng. Thành phố cũng đối mặt với bài toán khan hiếm vật liệu san lấp khi trữ lượng cát ngọt lòng sông đang dần cạn kiệt, trong khi nguồn cát biển dồi dào lại chưa có quy chuẩn kỹ thuật cụ thể để áp dụng tại vùng nước ngọt nhằm tránh nhiễm mặn thổ nhưỡng.

Tại Hội nghị triển khai Kết luận số 26-KL/TW của Bộ Chính trị về phòng, chống sụt lún, sạt lở vùng Đồng bằng sông Cửu Long diễn ra ngày 9/5/2026, thành phố Cần Thơ đã kiến nghị Trung ương hỗ trợ khẩn cấp khoảng 570 tỷ đồng từ nguồn ngân sách dự phòng để khắc phục các điểm sạt lở nghiêm trọng và đầu tư dự án chống ô nhiễm rạch Khai Luông. Đồng thời, thành phố đề xuất các bộ ngành sớm ban hành hướng dẫn sử dụng cát biển san lấp và xây dựng đề án tổng thể về di dời dân cư vùng sạt lở kết hợp với chính sách xóa nhà tạm, nhà dột nát.

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định, Kết luận số 26-KL/TW thể hiện tầm nhìn chiến lược nhằm giải quyết các thách thức cực đoan từ biến đổi khí hậu và tác động của con người.