Canada điều chỉnh nhập cư để nâng chất lượng tăng trưởng

Việc ưu tiên ứng viên làm trong các nghề có mức lương cao phản ánh yêu cầu gia tăng năng suất, bổ sung nhân lực thiết yếu và cải thiện hiệu quả kinh tế của mỗi suất thường trú nhân trong bối cảnh chỉ tiêu tiếp nhận bị thu hẹp.

Bộ Nhập cư, Tị nạn và Quốc tịch Canada vừa công bố việc thay đổi hệ thống xếp hạng Express Entry (lao động lành nghề), có hiệu lực từ 3/11/2026, theo đó, ứng viên có kinh nghiệm và đủ điều kiện tại Canada hoặc có lời mời làm việc thuộc nhóm nghề lương cao sẽ được ưu tiên về điểm số. Chính phủ xác định mục tiêu là lựa chọn những người có khả năng thành công trên thị trường lao động và bổ sung kỹ năng cho lực lượng lao động của nước này.

Thay đổi này phù hợp với định hướng thu hẹp quy mô nhưng điều chỉnh cơ cấu nhập cư. Theo kế hoạch 2026–2028, Canada giữ mục tiêu tiếp nhận thường trú nhân ở mức 3f80.000 người mỗi năm, đồng thời đưa tỷ trọng diện kinh tế lên 64% vào năm 2027 và 2028.

Chỉ tiêu người tạm trú mới giảm còn 385.000 trong năm 2026 và 370.000 mỗi năm trong hai năm tiếp theo. Kế hoạch cũng ưu tiên chuyển sang diện thường trú cho những người đã ở Canada và có kỹ năng, kinh nghiệm cần thiết. Như vậy, việc tăng ưu tiên điểm số không đồng nghĩa với việc tăng tổng chỉ tiêu nhập cư.

Một nguyên nhân quan trọng là Canada phải cân bằng sức ép trước mắt với nhu cầu nhân lực dài hạn. Trong phân tích công bố tháng 10/2026, Ngân hàng trung ương Canada (BoC) cho biết việc tăng dân số nhanh đầu thập niên 2020 đã giúp giảm sự thiếu hụt lao động, nhưng đồng thời gia tăng sức ép lên nhà ở và dịch vụ xã hội.

Khi nhập cư chậm lại, già hóa dân số vẫn tiếp diễn: số người nghỉ hưu tăng trong khi lực lượng trẻ thay thế ít hơn có thể hạn chế năng lực sản xuất và tạo sức ép lên tiền lương ở một số ngành.

Tuy nhiên, tình hình việc làm hiện nay không ủng hộ cách tiếp cận bổ sung lao động đại trà. Cơ quan Thống kê Canada ước tính tỷ lệ thất nghiệp tháng 9/2026 ở mức 6,5%, riêng tỷ lệ thanh niên thất nghiệp là 13%. Trong khi đó, việc làm trong ngành y tế và hỗ trợ xã hội vẫn tăng 93.000 việc so với cùng kỳ năm trước, dù giảm riêng trong tháng 9.

Những diễn biến này cho thấy nhu cầu lao động khác nhau giữa các ngành và nhóm dân cư. Vì vậy, việc tuyển chọn theo kỹ năng có cơ sở hơn việc xem xét toàn bộ nền kinh tế đang thiếu nhân lực.

Sức ép tăng trưởng cũng khiến Ottawa phải quan tâm hơn đến hiệu quả sử dụng lao động. Đánh giá của nhóm nghiên cứu thuộc BoC dự kiến tăng trưởng sản lượng tiềm năng giảm từ 2,3% năm 2025 xuống 1,2% năm 2026, do tăng dân số chậm lại, thuế quan Mỹ và bất ổn thương mại.

Trong bối cảnh này, có thể thấy chính sách nhập cư chọn lọc là một phần của nỗ lực bổ sung năng lực sản xuất khi động lực mở rộng lực lượng lao động suy yếu. Tuy nhiên, tác dụng nâng cao năng suất còn phụ thuộc vào đầu tư, công nghệ và khả năng bố trí người nhập cư đúng chuyên môn.

Nghiên cứu của Mikal Skuterud và Ruiwen Zhang, công bố tại Viện C.D. Howe, cũng cung cấp cơ sở cho hướng tiếp cận này. Hai tác giả ghi nhận thu nhập bình quân theo giờ của thường trú nhân mới, xét tương quan với các nhóm đối chứng, cải thiện đáng kể sau năm 2015.

Kết quả phù hợp với thời điểm Canada triển khai Express Entry và ưu tiên ứng viên có triển vọng thu nhập tốt hơn. Nghiên cứu đồng thời lưu ý nếu lực lượng lao động tăng nhanh hơn đầu tư vốn của doanh nghiệp, năng suất lao động và tiền lương có thể chịu sức ép.

Việc giữ người đã làm việc tại Canada còn có lợi về khả năng hội nhập. Tờ The Globe and Mail dẫn lời chuyên gia kinh tế Henry Lotin, người sáng lập Integrative Trade and Economics, cho rằng những người này đã có chỗ ở và hiểu thị trường việc làm.

Xét về kinh tế, việc chuyển tình trạng cư trú của một người đang sinh sống trong nước không tạo ra mức tăng dân số tức thời như tiếp nhận thêm người từ bên ngoài. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là nhu cầu nhà ở, y tế và dịch vụ công của họ biến mất.

Theo chuyên gia kinh tế Benjamin Tal của CIBC World Markets, nên ưu tiên người có kỹ năng cao nhưng cần bao gồm lao động nghề, nhất là những nghề mà Canada thiếu hụt. Nhận xét này cho thấy chính sách có thể phục vụ cả mục tiêu nhà ở: bổ sung đúng nhân lực xây dựng có khả năng cải thiện năng lực cung ứng, thay vì chỉ làm tăng nhu cầu thuê và mua nhà.

Tuy nhiên, ưu tiên các nghề có mức lương cao chưa thể giải quyết đầy đủ nhu cầu nhân lực của Canada. Giáo sư Skuterud lưu ý rằng thu nhập có thể khác biệt đáng kể ngay trong cùng một nghề, trong khi người mới đến thường nhận mức lương thấp hơn.

Liên minh Người lao động nhập cư vì sự thay đổi cũng cảnh báo cách tuyển chọn này có nguy cơ thu hẹp cơ hội thường trú của lao động trong các lĩnh vực chăm sóc, nông nghiệp và chế biến thực phẩm, dù đóng góp của họ rất cần thiết đối với đời sống và hoạt động kinh tế.

Những ý kiến này cho thấy bài toán của Canada là cân bằng giữa thu hút nhân lực có khả năng nâng cao năng suất và bảo đảm lao động cho các dịch vụ thiết yếu. Trong bối cảnh phải giảm sức ép về nhà ở, hạ tầng và dịch vụ công, Canada đang tìm cách khai thác hiệu quả hơn nguồn nhân lực nhập cư, đặc biệt là người đã làm việc trong nước.

Khả năng kết hợp tiêu chí thu nhập với nhu cầu thực tế của từng ngành sẽ quyết định liệu chính sách mới có giúp nước này duy trì động lực tăng trưởng khi quy mô nhập cư thu hẹp hay không.