Cảnh báo sớm, hành động ngay từ khi rủi ro chưa trở thành thiên tai

"Chúng ta phải thay đổi căn bản tư duy: phòng ngừa phải đi trước một bước, thậm chí đi trước nhiều bước. Không đợi bão đến mới gia cố nhà cửa; không đợi lũ lên mới sơ tán; không đợi sạt lở mới nghĩ đến cảnh báo. Chúng ta phải nhận diện, dự báo, cảnh báo sớm và chủ động hành động ngay từ khi rủi ro chưa trở thành thiên tai". Đó là phát biểu của Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp tại Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai (13/10) và Ngày ASEAN về Quản lý thiên tai năm 2026 được tổ chức chiều tối 13/10, tại Hà Nội.

Đây là chương trình do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Trường Đại học Sư phạm Hà Nội và các tổ chức quốc tế là thành viên Đối tác Giảm nhẹ rủi ro tổ chức.

Ngày Quốc tế Giảm nhẹ rủi ro thiên tai năm 2026 có chủ đề “Resilience Starts at Home” (“Khả năng chống chịu bắt đầu từ mỗi ngôi nhà”). Chủ đề nhấn mạnh vai trò của mỗi gia đình trong việc chủ động chuẩn bị, giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng chống chịu trước thiên tai.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp, bài học thực tiễn gần đây, trong đó có Chiến dịch Quang Trung đã cho thấy, thành công không đến từ một lực lượng riêng lẻ mà là kết quả của sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, các lực lượng vũ trang, chính quyền các cấp, người dân cùng sự hỗ trợ quý báu của các đối tác và tổ chức quốc tế.

"Chúng ta cần tiếp tục tinh thần đó, không chỉ ứng phó nhanh hơn khi thiên tai xảy ra, mà còn phải chủ động làm cho rủi ro nhỏ đi trước khi thiên tai xảy ra. Trong thời gian qua, chúng ta đã cùng nhau làm được rất nhiều việc ý nghĩa, đặc biệt là trong công tác nâng cao năng lực và sức chống chịu cho cộng đồng. Thực tiễn đã chứng minh, chủ động phòng ngừa luôn là chìa khóa then chốt để giảm thiểu rủi ro và tổn thất do thiên tai gây ra", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp khẳng định.

Cùng với đó, là sự thành công trong việc đưa kiến thức phòng, chống thiên tai tiếp cận một cách nhẹ nhàng, tự nhiên nhưng sâu sắc đến thế hệ trẻ. Hàng loạt hoạt động phong phú đã được triển khai rộng khắp trên cả nước như các sân chơi bổ ích như “Rung chuông vàng” hay “Đại sứ học đường”. Điều này  giúp học sinh các cấp vừa học, vừa chơi, chủ động tìm hiểu và trang bị kỹ năng ứng phó.

Cuộc thi Xây dựng và phát triển bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu" cũng đã phát triển mạnh mẽ từ quy mô chỉ 2 trường đại học sư phạm tham gia trong năm 2025, năm 2026 cuộc thi đã lan tỏa tới 4 trường đại học với sự hưởng ứng nhiệt tình của hàng nghìn giáo sinh – những người sẽ tiếp tục gieo mầm tri thức an toàn cho các thế hệ mai sau.

Ngoài ra, các mô hình “trường học an toàn trước thiên tai” đã và đang được xây dựng, từng bước trở thành những mô hình mẫu về năng lực chủ động trước thiên tai. Những kết quả đáng tự hào này không chỉ dừng lại ở các con số hay giải thưởng, mà chính là nền tảng vững chắc để kiến tạo một cộng đồng an toàn, bền vững và sẵn sàng ứng phó với mọi thách thức của thiên nhiên trong tương lai.

Tại lễ kỷ niệm, Điều phối viên thường trú Liên Hợp Quốc tại Việt Nam, bà Pauline Tamesis cho hay, trong điều kiện khí hậu đang thay đổi nhanh chóng và các loại hình hiểm họa ngày càng tác động chồng lấn, công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai không thể tiếp tục được xem là một lĩnh vực riêng biệt. Nội dung này phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển bền vững, gắn kết chặt chẽ trong ứng phó với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, an sinh xã hội và phát triển kinh tế.

Sự chuyển đổi chiến lược cần thực hiện là: Chuyển từ ứng phó với thiên tai sang chủ động dự báo và quản lý rủi ro trước khi thiên tai xảy ra; chuyển từ quản lý tổn thất và thiệt hại sang chủ động phòng ngừa và giảm thiểu rủi ro; chuyển từ việc coi khả năng chống chịu là nội dung hỗ trợ nhân đạo sau thiên tai sang xem đây là một khoản đầu tư cốt lõi cho tương lai phát triển bền vững.

"Để bảo vệ những thành quả phát triển mà Việt Nam đã nỗ lực đạt được, tôi kêu gọi tất cả chúng ta tập trung thực hiện bốn ưu tiên trọng tâm là chuyển cảnh báo sớm thành hành động sớm, mở rộng quy mô hành động sớm, lồng ghép khả năng chống chịu vào quá trình phát triển, lấy người dân và cộng đồng làm trung tâm", bà  Pauline Tamesis mong muốn.

Bà Pauline Tamesis cũng đưa thông điệp: "Khả năng chống chịu bắt nguồn từ gia đình, được bồi đắp trong cộng đồng và được duy trì thông qua các mối quan hệ đối tác bền chặt. Cùng nhau, chúng ta có thể bảo vệ những người dễ bị tổn thương nhất. Cùng nhau, chúng ta có thể gìn giữ những thành quả phát triển mà Việt Nam đã nỗ lực đạt được. Và cùng nhau, chúng ta có thể xây dựng một Việt Nam có khả năng chống chịu cao hơn, bao trùm hơn và sẵn sàng hơn trước những rủi ro của tương lai".

Trong khuôn khổ buổi lễ,  đại biểu tham dự đã nghe chia sẻ về bài học kinh nghiệm của các lực lượng vũ trang trong chiến dịch Quang Trung; chiếu video về chiến dịch Quang Trung; vinh danh các đội đoạt giải cuộc thi: "Xây dựng và phát triển bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu" và chứng kiến Lễ trao tặng Bằng khen của Thủ tướng Chính phủ cho Văn phòng Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam vì những đóng góp xuất sắc cho công tác giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Chuỗi sự kiện đã khẳng định tinh thần chủ động, sự phối hợp liên ngành và cam kết hành động vì một Việt Nam an toàn, bền vững hơn trước thiên tai...