Cánh cửa đưa lúa gạo Việt vào thị trường tín chỉ carbon

Nằm trong khuôn khổ Đề án "Phát triển bền vững một triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030" (Đề án 1 triệu ha lúa), mô hình "bón phân đúng" tại thành phố Cần Thơ đã cho thấy những kết quả khả quan. Không chỉ giúp nông dân tăng lợi nhuận và năng suất, mô hình còn đặt nền móng cho một nền nông nghiệp minh bạch, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hợp tác xã Nông nghiệp Thuận Lợi, xã Xà Phiên là đơn vị tiên phong thực hiện mô hình thí điểm "bón phân đúng" với quy mô ban đầu 5,5ha, lồng ghép các giải pháp kỹ thuật tiên tiến của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Khác với tập quán canh tác truyền thống, mô hình áp dụng đồng bộ quy trình "1 phải 5 giảm" và "3 giảm 3 tăng". Điểm nhấn quan trọng là việc sử dụng giống xác nhận với lượng gieo sạ chỉ 60kg/ha (giảm 50% so với thông thường) và cơ giới hóa khâu gieo sạ hàng kết hợp vùi phân sâu ngay từ đầu vụ.

Ông Nguyễn Văn Hiếu, chuyên gia từ Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), phân tích, nhờ kỹ thuật vùi phân sâu, rễ lúa nhanh chóng tiếp cận nguồn dinh dưỡng ngay từ khi nảy mầm. Kết hợp với tưới ngập khô xen kẽ (AWD), bộ rễ phát triển sâu và rộng hơn, giúp cây lúa đứng vững, không bị đổ ngã dù gặp mưa lớn – điều mà các ruộng đối chứng xung quanh không làm được.

Kết quả thực tế cho thấy, năng suất lúa trong mô hình tăng thêm 0,89 tấn/ha so với canh tác truyền thống. Sau khi trừ chi phí đầu vào như phân bón, nhân công và bơm tưới, lợi nhuận của nông dân cao hơn 5,5 triệu đồng/ha, tương ứng mức tăng trưởng lợi nhuận 24,2%.

"Hiệu quả của việc bón phân đúng cách không đơn thuần là bón ít hay nhiều, mà là bón đúng kỹ thuật để cây lúa hấp thụ được nhiều nhất, sinh trưởng khỏe nhất với chi phí thấp nhất", ông Nguyễn Văn Hiếu nhận định.

Bà Phạm Thị Minh Hiếu, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật thành phố Cần Thơ nhấn mạnh, việc triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật trong mô hình bón phân đúng đã mang lại hiệu quả rõ rệt ngay từ vụ đầu tiên. Cách tiếp cận này không chỉ giúp giảm chi phí đầu vào, tăng năng suất, mà còn đóng vai trò quan trọng trong giảm phát thải trong canh tác lúa.

Không dừng lại ở việc tăng năng suất, mô hình tại Hợp tác xã Thuận Lợi còn ghi dấu ấn bằng việc ứng dụng công nghệ số và IoT vào quản lý sản xuất. Nông dân tham gia mô hình đã bắt đầu sử dụng các thiết bị cảm biến đo mực nước và phần mềm giám sát việc bón phân theo nguyên tắc khuyến cáo "4 đúng" (đúng loại, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách).

Ngoài ra, mô hình đã tích hợp các hoạt động đo đạc và tính toán phát thải khí nhà kính. Việc kết hợp giữa thực hành canh tác và hệ thống giám sát số hóa, tạo nền tảng quan trọng nâng cao tính minh bạch dữ liệu, phục vụ quản lý và hỗ trợ đánh giá hiệu quả giảm phát thải. Đây là những số liệu thực tế quý giá để xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) – chìa khóa để lúa gạo Việt Nam tiếp cận thị trường tín chỉ carbon quốc tế.

Tuy nhiên, từ thực tế triển khai mô hình, ông Huỳnh Duy Cẩn, ấp Thuận Bình, chia sẻ, mô hình bón phân đúng thực tế rất dễ áp dụng và hiệu quả rõ rệt. Để triển khai mô hình trên diện rộng, ngành chuyên môn cần quan tâm hơn đến việc san phẳng mặt ruộng để dễ quản lý cỏ. Ngoài ra, để theo dõi mực nước nên mở lớp tập huấn để người dân hiểu để dễ thực hành triển khai rộng rãi.

Thành phố Cần Thơ có diện tích sản xuất lúa trên 700.000 ha với sản lượng hàng năm đạt trên 4,6 triệu tấn. Với tiềm năng lớn, việc nhân rộng mô hình "bón phân đúng" là yêu cầu cấp thiết.

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Giang, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Cần Thơ đánh giá, thực tế hiện nay, việc ghi chép nhật ký sản xuất, quản lý nước và vật tư đầu vào của nông dân vẫn còn hạn chế.  Do đó, thời gian tới, sở sẽ phối hợp với Đại học Cần Thơ và các viện nghiên cứu để chuẩn hóa số liệu trên hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV), đảm bảo bộ dữ liệu chính xác và tin cậy.

Bên cạnh đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ phối hợp cùng các đơn vị chuyên môn (Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp) tiếp tục tối ưu hóa quy trình trồng lúa giảm phát thải, đặc biệt chú trọng vào khâu quản lý nước và dinh dưỡng cho cây trồng. Đồng thời, xây dựng kế hoạch nhân rộng mô hình này sao cho phù hợp với đặc thù từng vùng; hoàn thiện các công cụ giám sát, công nghệ số và các bộ công cụ phân tích để phục vụ công tác quản lý giảm phát thải theo định hướng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Theo lộ trình, thành phố Cần Thơ sẽ triển khai quy trình thí điểm đo đếm MRV trên quy mô 8.000 ha tại 30 hợp tác xã đã đăng ký tham gia Đề án 1 triệu ha lúa. Lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường đề nghị chính quyền các địa phương cần có những chính sách đặc thù hỗ trợ hợp tác xã về hạ tầng công nghệ, đồng thời tăng cường đào tạo đội ngũ "nông dân nòng cốt" để lan tỏa quy trình kỹ thuật đến cộng đồng.