Cây dứa mật giúp người dân vùng biên Mường Nhà thoát nghèo

Mường Nhà hiện có 28 bản với gần 2.000 hộ, gần 10.000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Lào, Khơ Mú, Kinh và Tày sinh sống. Trước đây, cuộc sống của người dân chủ yếu dựa vào lúa nương, ngô, sắn nhưng do năng suất thấp, giá trị kinh tế không cao nên đời sống của người dân gặp nhiều khó khăn, tỷ lệ hộ nghèo luôn ở mức cao.

Năm 1990, cây dứa mật được người dân đưa về trồng tại bản Pu Lau, xã Mường Nhà, nhưng chỉ mang tính tự phát, phục vụ nhu cầu tiêu dùng trong gia đình. Đến năm 2019, nhận thấy loại cây này phát triển tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có tiềm năng mang lại hiệu quả kinh tế, một số hộ dân đã mạnh dạn trồng thử nghiệm với diện tích khoảng 50 ha.

Theo người dân, dứa mật có nguồn gốc từ Lào, có đặc trưng lá không gai, mắt nông, vị ngọt, mọng nước, và đặc biệt là phù hợp điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng của địa phương. Dứa mật Mường Nhà với đặc điểm quả to hơn các loại dứa bình thường, trung bình từ 1,5 - 2,5 kg/quả, cá biệt có những quả từ 3 - 4 kg. Thời gian thu hoạch dứa từ cuối tháng 6 đến tháng 8 hàng năm, năng suất trung bình đạt 20–30 tấn/ha. Từ đây, cây dứa mật đã được nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh biết đến và đặt thu mua nguồn nguyên liệu. 

Nhận thấy tiềm năng của cây dứa mật, chính quyền xã Mường Nhà đã khảo sát, đánh giá điều kiện tự nhiên và xác định đây là cây trồng chủ lực phù hợp với địa phương. Năm 2022, xã triển khai xây dựng mô hình điểm, đồng thời áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm. Để đảm bảo đầu ra ổn định, địa phương đã tạo điều kiện để người dân thành lập Hợp tác xã Dứa Mường Nhà, giúp liên kết các hộ dân trong sản xuất, tiêu thụ sản phẩm, góp phần hình thành chuỗi giá trị bền vững. Bên cạnh đó, xã cũng đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, hướng tới thay thế các loại cây kém hiệu quả bằng cây dứa.

Hiện xã Mường Nhà có gần 260 ha dứa, được trồng ở hầu hết các bản, trong đó bản Pu Lau là bản có diện tích lớn nhất với khoảng 200 ha của 150 hộ dân tham gia trồng theo mô hình liên kết. Gia đình anh Vàng A Sống ở bản Pu Lau là một trong những điển hình tiêu biểu trong việc trồng cây dứa mật của xã. Trước đây, gia đình anh thuộc diện hộ nghèo, cuộc sống hoàn toàn phụ thuộc vào trồng lúa nương với thu nhập bấp bênh. Năm 2019, nhận thấy hiệu quả từ cây dứa, anh đã mạnh dạn chuyển đổi gần 3.000 m² đất lúa nương sang trồng dứa mật.

Anh Sống phấn khởi chia sẻ: "Từ khi chuyển đổi, kinh tế gia đình tôi dần ổn định. Mỗi vụ thu hoạch, gia đình có thể thu về khoảng 40 triệu đồng, cao hơn nhiều so với trước đây trồng lúa, ngô, sắn. Nhờ đó, gia đình tôi không chỉ thoát nghèo mà còn có điều kiện đầu tư phát triển sản xuất và nâng cao chất lượng cuộc sống...".

Theo Trưởng bản Pu Lau Vàng A Nếnh, bản hiện có 150 hộ với 100% là đồng bào dân tộc Mông, hầu hết các gia đình đều trồng dứa mật. Diện tích trồng của mỗi hộ dao động từ vài trăm mét vuông đến vài ha. Với giá bán hiện nay, mỗi ha dứa cho doanh thu từ 80 - 120 triệu đồng, sau khi trừ chi phí, người dân có thể thu lãi từ 40 - 50 triệu đồng. Nhờ trồng dứa, đến nay nhiều hộ dân trong bản không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu. Nếu như năm 2019, cả bản còn 22 hộ nghèo thì đến nay chỉ còn duy nhất một hộ. Nhiều gia đình đã xây dựng được nhà kiên cố, mua sắm các vật dụng sinh hoạt như xe máy, tivi, tủ lạnh, đời sống vật chất và tinh thần được cải thiện rõ rệt.

Không chỉ riêng bản Pu Lau, mô hình trồng dứa mật đang được nhân rộng trên toàn xã Mường Nhà. Nhiều hộ dân đã chủ động chuyển đổi diện tích đất sản xuất, từng bước nâng cao thu nhập. Theo Chủ tịch UBND xã Mường Nhà Đặng Văn Tuấn, từ hiệu quả thực tế, chính quyền xã đã đẩy mạnh tuyên truyền, vận động người dân chuyển đổi cây trồng kém hiệu quả sang trồng dứa mật.

Nhờ phù hợp với điều kiện tự nhiên, dễ chăm sóc và cho năng suất ổn định, cây dứa mật đã trở thành cây trồng chủ lực tại địa phương. Đến nay, toàn xã đã có khoảng 256 ha, phấn đấu đến năm 2030, mở rộng diện tích lên 600ha, thay thế cho các cây trồng kém hiệu quả.

Về định hướng trong thời gian tới, Chủ tịch UBND xã Mường Nhà cho biết, cùng với việc hỗ trợ về giống, phân bón, chính quyền địa phương tiếp tục thực hiện các giải pháp như tổ chức tập huấn kỹ thuật, khuyến khích người dân tham gia tổ hợp tác, hợp tác xã, xây dựng chuỗi liên kết 3 nhà “nhà nông, nhà nước, nhà máy” để đảm bảo đầu ra. Tiếp tục hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ, kỹ thuật vào trồng và chăm sóc dứa theo tiêu chuẩn VietGap để nâng cao chất lượng, phục vụ cho xuất khẩu và bán ở các siêu thị trên cả nước. Bên cạnh việc mở rộng diện tích, chú trọng nâng cao chất lượng, địa phương cũng đang tích cực xây dựng chỉ dẫn địa lý “Dứa Mật Pu Lau” để tăng giá trị cạnh tranh trên thị trường, nâng cao sự tin cậy đối với khách hàng. 

Việc phát triển các cây trồng chủ lực, đặc biệt là cây dứa mật, đã giúp xã Mường Nhà khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế sẵn có và đã tạo những chuyển biến rõ nét trong sản xuất nông nghiệp. Từ sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, người dân đã từng bước chuyển sang sản xuất hàng hóa, gắn với thị trường. Nhờ đó, thu nhập của người dân dần được cải thiện, tỷ lệ hộ nghèo giảm từng năm, đời sống đồng bào từng bước được nâng cao, góp phần đưa bức tranh của vùng đất biên giới ngày càng khởi sắc.