Chặn hàng giả từ thị trường truyền thống đến không gian mạng

Thời điểm cuối năm nhu cầu mua sắm, tiêu dùng tăng cũng là thời điểm các hành vi buôn lậu, gian lận thương mại, kinh doanh hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tiềm ẩn nguy cơ gia tăng. Trước tình hình đó, lực lượng quản lý thị trường tại nhiều địa phương đang đẩy mạnh kiểm tra, kiểm soát, tập trung vào các nhóm hàng thiết yếu, chủ động phát hiện, xử lý vi phạm góp phần giữ ổn định thị trường và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Những tháng cuối năm thường ghi nhận sự gia tăng nhu cầu đối với thực phẩm, bánh kẹo, mỹ phẩm, hàng tiêu dùng và sản phẩm phục vụ biếu, tặng dịp lễ, Tết. Lợi dụng sức mua tăng, các đối tượng có thể đưa hàng nhập lậu, hàng giả, hàng nhái hoặc hàng không rõ nguồn gốc vào lưu thông. Bên cạnh các điểm kinh doanh truyền thống, hoạt động vi phạm còn diễn ra trên sàn thương mại điện tử, mạng xã hội và phiên livestream khiến việc xác minh nguồn hàng, người bán và chất lượng sản phẩm thêm phức tạp.

Thực tế kiểm tra tại nhiều địa phương cho thấy vi phạm xuất hiện ở nhiều nhóm hàng từ thực phẩm, mỹ phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe đến quần áo, giày dép, phụ tùng và hàng tiêu dùng. Một số vụ việc có số lượng lớn, giá trị hàng hóa cao, liên quan đến dấu hiệu giả mạo nhãn hiệu hoặc xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Điều này đòi hỏi việc kiểm soát không chỉ tập trung tại nơi bán mà còn phải mở rộng tới kho hàng, điểm tập kết, khâu phân phối và hoạt động kinh doanh trực tuyến.

Tại Hà Nội, từ ngày 16/12/2025 đến ngày 15/10/2026, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội đã kiểm tra, xử lý 4.791 vụ việc, chuyển cơ quan điều tra 81 vụ; tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt 78,67 tỷ đồng, bằng 109,2% chỉ tiêu phấn đấu năm 2026. Riêng trong tháng 10, lực lượng này xử lý 534 vụ việc, chuyển cơ quan điều tra 12 vụ và thu nộp ngân sách 6,6 tỷ đồng.

Đáng chú ý, trong đợt cao điểm thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về giám sát, kiểm tra, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, từ ngày 16/9- 15/10, lực lượng quản lý thị trường Hà Nội đã phát hiện, xử lý 229 vụ vi phạm trong lĩnh vực này, chuyển cơ quan điều tra 3 vụ có dấu hiệu hình sự. Tổng số tiền xử phạt vi phạm hành chính là 2,26 tỷ đồng; trị giá hàng hóa vi phạm bị tiêu hủy là 1,38 tỷ đồng.

Ở địa phương có đặc thù địa bàn và hoạt động lưu thông hàng hóa khác nhau, yêu cầu kiểm soát thị trường cũng được đặt ra sát với tình hình thực tế. Tại Cà Mau, trong 9 tháng năm 2026, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra 652 vụ, phát hiện và xử lý 601 vụ vi phạm với tổng số tiền hơn 6,1 tỷ đồng.

Theo ông Trần Hữu Nghị, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Cà Mau, nhu cầu tiêu dùng tăng trong quý IV và những tháng cuối năm có thể khiến tình trạng đưa hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ vào tiêu thụ diễn biến phức tạp hơn. Các nhóm hàng cần chú ý gồm bánh kẹo, rượu bia, nước giải khát, mỹ phẩm, thực phẩm chức năng và hàng tiêu dùng.

Trong khi đó, tại Điện Biên, lực lượng quản lý thị trường đã kiểm tra 300 vụ trong 9 tháng năm 2026, xử phạt vi phạm hành chính 141 vụ, thu nộp ngân sách nhà nước hơn 579 triệu đồng và buộc tiêu hủy hàng hóa vi phạm trị giá trên 182 triệu đồng. Tang vật bị tiêu hủy có phụ tùng xe máy giả mạo nhãn hiệu, quần áo, dép và kính mắt giả mạo các nhãn hiệu được bảo hộ.

Những kết quả này cho thấy hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm đang được triển khai trên nhiều địa bàn, đồng thời phản ánh áp lực với quản lý thị trường khi bước vào giai đoạn cao điểm tiêu dùng.

Cùng với việc phát hiện và xử lý vụ việc cụ thể, các chi cục quản lý thị trường tiếp tục xây dựng kế hoạch kiểm tra theo nhóm hàng, địa bàn và thời điểm có nguy cơ cao, phối hợp với lực lượng chức năng để chủ động kiểm soát nguồn cung, chất lượng và giá cả, góp phần giữ ổn định thị trường cuối năm.

Bên cạnh những vi phạm có thể nhận diện qua nhãn mác, bao bì và nguồn gốc hàng hóa, việc phòng, chống hàng giả còn gặp thách thức từ hình thức quảng cáo sai lệch, tạo dựng uy tín giả trên môi trường số.

Theo ông Nguyễn Đức Tài, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, Giám đốc Trung tâm Giám sát chất lượng và Phòng chống hàng giả, các đối tượng có thể làm giả hoặc bắt chước bao bì, nhãn hiệu của những sản phẩm đã có uy tín trên thị trường, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Bên cạnh đó, thông tin về nguồn gốc, xuất xứ và chất lượng hàng hóa có thể bị trình bày sai lệch, trong khi người mua không có đủ điều kiện để kiểm chứng.

Ông Nguyễn Đức Tài lấy ví dụ về sản phẩm bảo vệ sức khỏe như sâm, khi doanh nghiệp công bố hàm lượng saponin và tỷ lệ hoạt chất trong sản phẩm. Tuy nhiên, người tiêu dùng khó có thể tự xác định những thông tin này có chính xác hay không. Hơn nữa, việc đánh giá hàm lượng hoạt chất cần được thực hiện bởi các đơn vị có chức năng kiểm nghiệm hoặc cơ sở chuyên môn. Vì vậy, những thông tin được công bố trên bao bì chưa thể thay thế việc kiểm chứng chất lượng thực tế.

Đáng lưu ý, các đối tượng còn có thể tạo dựng niềm tin giả bằng cách sử dụng hình ảnh, uy tín của chuyên gia, người nổi tiếng, KOL, KOC để quảng bá sản phẩm. Việc sử dụng công nghệ tạo lượt thích, lượt truy cập và tương tác giả cũng khiến người mua có cảm giác sản phẩm được nhiều người quan tâm, từ đó dễ đưa ra quyết định mua hàng khi chưa kiểm chứng đầy đủ thông tin.

Từ thực tế này, việc kiểm soát hàng giả không thể chỉ dừng ở khâu nhận diện bao bì hoặc nhãn hiệu giả mạo. Thông tin quảng cáo, chất lượng thực tế, chủ thể kinh doanh và cách thức tiếp cận người mua cũng cần được xem xét khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, nhất là trên các nền tảng trực tuyến.

Trước yêu cầu kiểm soát hàng hóa trong những tháng cuối năm, các chi cục quản lý thị trường đang triển khai kế hoạch kiểm tra theo địa bàn, chuyên đề và nhóm hàng có nguy cơ vi phạm; đồng thời tăng cường phối hợp với lực lượng chức năng để xác minh, xử lý vụ việc.

Tại Hà Nội, lực lượng quản lý thị trường xác định tiếp tục kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh, đấu tranh chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Hoạt động kinh doanh trên thương mại điện tử, môi trường Internet và các mặt hàng kinh doanh có điều kiện cũng được chú trọng.

Chi cục Quản lý thị trường Hà Nội dự kiến triển khai đợt cao điểm trong tháng 11/2026 về đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời xây dựng kế hoạch kiểm soát an toàn thực phẩm dịp cuối năm, Tết Dương lịch, Tết Nguyên đán và mùa lễ hội Xuân.

Tại Điện Biên, bên cạnh kiểm tra và xử lý vi phạm, lực lượng quản lý thị trường kết hợp tuyên truyền, hướng dẫn các hộ kinh doanh nhận biết hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và hàng vi phạm an toàn thực phẩm.

Theo ông Nguyễn Minh Cường, Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Điện Biên, tình trạng kinh doanh hàng không rõ nguồn gốc xuất xứ và hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ vẫn xuất hiện trên địa bàn. Vì vậy, hoạt động kiểm tra cần gắn với việc nhận diện sản phẩm, xác minh nguồn cung và phối hợp với đại diện hợp pháp của các nhãn hiệu.

Theo ông Nguyễn Đức Tài, Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam sẽ phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng chức năng; trong đó, có Ban Chỉ đạo 389 và các đơn vị tại địa phương để tiếp nhận, tổng hợp phản ánh của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trên cơ sở đó, Hiệp hội chuyển thông tin đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, xác minh và xử lý theo quy định.

Hiệp hội đồng thời chú trọng kết nối chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức khoa học, công nghệ nhằm hỗ trợ doanh nghiệp minh bạch thông tin sản phẩm, bảo vệ thương hiệu và xây dựng quy trình tiếp nhận, giải quyết phản ánh, khiếu nại của khách hàng.

Cùng với việc duy trì kiểm tra có trọng tâm, kịp thời ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và hàng vi phạm chất lượng, việc nâng cao tính minh bạch trong kinh doanh sẽ góp phần bảo vệ người tiêu dùng, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và giữ ổn định thị trường trong dịp cao điểm cuối năm.