Châu Âu đối mặt nguy cơ nghèo đói gia tăng

Theo nhật báo kinh tế Les Echos, cuộc khủng hoảng nhà ở và giá năng lượng tăng đang đe dọa đẩy hàng triệu người châu Âu vào cảnh nghèo khó, đúng lúc Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu xây dựng chiến lược chống nghèo đói đầu tiên ở cấp độ toàn khối.

Ủy ban châu Âu (EC) vừa ký biên bản ghi nhớ với Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Âu (EESC) nhằm xây dựng chiến lược chung về chống nghèo đói. Động thái này diễn ra trong bối cảnh các cuộc biểu tình phản đối chi phí sinh hoạt lan rộng tại nhiều nước châu Âu, từ Pháp đến Bỉ, Italy và Hy Lạp.

Ông Séamus Boland, Chủ tịch EESC, cho rằng các nhà hoạch định chính sách cần lắng nghe những người biểu tình và những người cảm thấy tiếng nói của họ không được quan tâm, nếu không tình hình có thể tiếp tục xấu đi. Theo ông Boland, cuộc khủng hoảng nhà ở cùng giá năng lượng tăng mạnh trong năm nay, kể từ khi xung đột bùng phát tại Trung Đông, có thể khiến số người có nguy cơ nghèo đói tại EU tăng mạnh.

Số liệu từ chỉ số giá năng lượng hộ gia đình châu Âu do cơ quan quản lý năng lượng Áo xây dựng cho thấy, từ tháng 2 đến tháng 10, giá dầu diesel tại châu Âu tăng trung bình 35%, giá xăng tăng 23%, trong khi giá khí đốt dùng trong các hộ gia đình tăng 12%. Chi phí nhà ở cũng tăng tới 53% tại EU trong giai đoạn 2010-2024. Đây là gánh nặng đặc biệt lớn đối với những hộ gia đình có thu nhập thấp, khi năng lượng chiếm hơn 7% chi tiêu của họ, còn nhà ở chiếm từ 30-40%.

Ông Boland cảnh báo nếu không có biện pháp ứng phó, số người có nguy cơ nghèo đói tại EU có thể tăng từ khoảng 90 triệu người hiện nay lên 120 triệu người trong những năm tới. Trong khi đó, chiến lược chống nghèo đói mới của EU đặt mục tiêu xóa nghèo vào năm 2050 và giảm 15 triệu người có nguy cơ nghèo đói vào năm 2030, trong đó có 5 triệu trẻ em.

Các số liệu mới nhất của EC cho thấy tình hình thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực. Hiện khoảng 21% dân số EU thuộc nhóm có nguy cơ nghèo đói và bị gạt ra ngoài lề xã hội. Trong năm qua, khoảng 600.000 người đã thoát khỏi nhóm này. Tính từ năm 2021, con số lên tới 3,5 triệu người, bất chấp đợt tăng giá năng lượng trong các năm 2022 và 2023.

Một số nước ghi nhận mức cải thiện đáng kể. Tại Romania (Ru-ma-ni), tỷ lệ dân số có nguy cơ nghèo đói và bị gạt ra ngoài lề xã hội giảm từ 34% xuống 27% trong ba năm qua, trong khi tại Bulgaria (Bun-ga-ri) giảm từ 32% xuống 29%.

Tuy nhiên, đằng sau những con số này là sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm dân cư và các quốc gia. Khoảng 25% số thanh niên châu Âu hiện vẫn có nguy cơ nghèo đói. Tại Pháp, tình hình đang xấu đi khi tỷ lệ này dần tiến gần mức trung bình của EU, trong khi vài năm trước còn thấp hơn đáng kể.

Nhìn chung, tốc độ giảm nghèo vẫn thấp hơn nhiều so với mục tiêu mà EU đề ra. Trong khi đó, việc tìm kiếm nguồn tài chính cho chiến lược mới đang là một vấn đề khó khăn. Biên bản ghi nhớ giữa EC và EESC không bao gồm nội dung về tài chính, còn nguồn lực dành cho chống nghèo đói phụ thuộc phần lớn vào các cuộc đàm phán hiện nay về ngân sách tương lai của EU.

Trong phương án ngân sách mới nhất do Ireland (Ai-len) - quốc gia đảm nhiệm cương vị Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU nửa cuối năm 2026 - xây dựng, các quỹ gắn kết được bảo toàn tương đối, song ngân sách dành cho các khoản chi linh hoạt để huy động nguồn lực trong trường hợp xảy ra khủng hoảng lại bị cắt giảm đáng kể.

Trước tình trạng giá nhà ở tăng cao, ông Boland kêu gọi EC tuyên bố tình trạng khẩn cấp về nhà ở. Trong khi đó, các nước thành viên EU vẫn chia rẽ về các biện pháp ứng phó với giá năng lượng tăng. Chủ tịch EESC cho rằng cần tạo thêm các nguồn thu mới, trong đó có việc đánh thuế những tập đoàn năng lượng đang thu lợi nhuận lớn và áp thuế đối với các dịch vụ kỹ thuật số. Tuy nhiên, những đề xuất này hiện vẫn chưa nhận được sự đồng thuận tại Brussels.