Châu Phi mạnh tay siết thuế các tập đoàn đa quốc gia ​

Tàu chở hàng hóa xuất nhập khẩu tại cảng Port Elizabeth của Nam Phi. Ảnh: TTXVN

Diễn biến này được xem là dấu hiệu cho thấy nhiều nền kinh tế châu Phi đang chuyển hướng mạnh sang chiến lược tăng cường nguồn thu nội địa nhằm giảm phụ thuộc vào vay nợ và viện trợ nước ngoài.

Theo Diễn đàn Quản lý Thuế châu Phi (ATAF), các biện pháp kiểm tra và truy thu thuế được triển khai trong năm 2025 đã giúp các quốc gia thành viên xác định khoảng 907,8 triệu USD nghĩa vụ thuế bổ sung, trong đó thu hồi thực tế gần 685,8 triệu USD.

Các khoản truy thu chủ yếu liên quan đến hoạt động chuyển giá của doanh nghiệp đa quốc gia, thất thoát thuế giá trị gia tăng (VAT) trong giao dịch xuyên biên giới, cũng như các dịch vụ kỹ thuật số do doanh nghiệp nước ngoài cung cấp tại châu Phi.

ATAF cho biết riêng các cuộc thanh tra chống chuyển giá đã tạo ra hơn 47 triệu USD nghĩa vụ thuế mới, trong khi các biện pháp siết VAT xuyên biên giới mang lại gần 143 triệu USD. Thuế dịch vụ số đóng góp thêm khoảng 3,57 triệu USD.

Theo giới phân tích, động thái này phản ánh áp lực tài chính ngày càng lớn đối với nhiều nước châu Phi trong bối cảnh chi phí trả nợ tăng cao, đồng nội tệ mất giá, lạm phát kéo dài và khả năng tiếp cận vốn quốc tế suy giảm.

Báo cáo “Thống kê nguồn thu tại châu Phi” do OECD hỗ trợ cho thấy tổng thu ngân sách của nhiều nước châu Phi hiện chỉ tương đương khoảng 21,9% GDP, thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế phát triển.

ATAF nhấn mạnh việc tăng cường quản lý thuế và chống thất thoát nguồn thu đã trở thành yếu tố then chốt để bảo đảm “chủ quyền tài chính” và khả năng tự chủ kinh tế của châu Phi trong dài hạn.

Bên cạnh việc siết quản lý các tập đoàn đa quốc gia, nhiều nước châu Phi cũng đang thúc đẩy đánh thuế nền kinh tế số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giám sát thuế và tăng cường hợp tác quốc tế nhằm kiểm soát dòng tiền bất hợp pháp chuyển ra nước ngoài.

Các chuyên gia nhận định cuộc cạnh tranh về quản trị thuế và kiểm soát nguồn thu đang trở thành một mặt trận kinh tế mới tại châu Phi, khi nhiều quốc gia muốn giữ lại phần giá trị lớn hơn từ các hoạt động kinh doanh và khai thác tài nguyên trên lục địa này.