Châu Phi tăng cường kiểm soát xuất khẩu vàng trước tình trạng thất thoát nguồn thu

Nhiều quốc gia châu Phi đang tăng cường kiểm soát hoạt động khai thác, mua bán và xuất khẩu vàng nhằm ngăn chặn nạn buôn lậu, hạn chế thất thu ngân sách và gia tăng giá trị từ nguồn tài nguyên khoáng sản. Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh một lượng lớn vàng của châu lục vẫn được đưa ra nước ngoài mà không được khai báo đầy đủ.

Tại Tanzania (Tan-da-ni-a), lực lượng cảnh sát, Ủy ban Khoáng sản cùng các cơ quan an ninh vừa thu giữ một lô vàng trị giá khoảng 520.000 USD trong chiến dịch chống buôn lậu được triển khai từ đầu tháng 7. Theo Bộ Khoáng sản Tanzania, lô hàng gồm 163 thỏi vàng, có tổng khối lượng hơn 4,4 kg.

Thứ trưởng Khoáng sản Steven Kiruswa khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục siết chặt quản lý nhằm bảo vệ tài nguyên quốc gia và bảo đảm ngành khai khoáng mang lại lợi ích lớn hơn cho nền kinh tế. Từ tháng 7/2025 đến tháng 3/2026, Tanzania đã thu giữ khoáng sản trị giá hơn 1,2 triệu USD trong 55 vụ việc trên cả nước. Chính phủ nước này cũng đã xây dựng hơn 40 trung tâm giao dịch và thu mua khoáng sản nhằm đưa hoạt động mua bán vào khuôn khổ chính thức.

Động thái trên diễn ra khi vàng ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với nền kinh tế Tanzania. Trong 12 tháng kết thúc vào tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu vàng tăng gần 47%, đạt 5,53 tỷ USD và chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của nước này, nhờ giá vàng thế giới duy trì ở mức cao.

Không chỉ Tanzania, nhiều quốc gia sản xuất vàng lớn của châu Phi cũng đang tăng cường quyền kiểm soát đối với lĩnh vực khai khoáng. Ghana (Ga-na) đã thành lập cơ quan chuyên trách GoldBod để quản lý hoạt động thu mua, kiểm định và xuất khẩu vàng từ các mỏ quy mô nhỏ, đồng thời hạn chế sự tham gia của doanh nghiệp nước ngoài vào lĩnh vực khai thác thủ công.

Trong khi đó, Mali thành lập cơ quan quản lý hoạt động kinh doanh vàng khai thác thủ công, Guinea (Ghi-nê) cấm xuất khẩu vàng thô và yêu cầu tinh luyện trong nước trước khi xuất khẩu, còn Burkina Faso (Buốc-ki-na-pha-xô) đình chỉ một số giấy phép xuất khẩu vàng và chuyển quyền quản lý một số tài sản khai khoáng cho Nhà nước.

Theo một nghiên cứu công bố năm 2024, hơn 30 tỷ USD giá trị vàng đã rời châu Phi trong năm 2022 mà không được khai báo đầy đủ, gây thất thu lớn cho các quốc gia sản xuất. Giới phân tích nhận định làn sóng siết chặt quản lý tài nguyên đang phản ánh quyết tâm của nhiều nước châu Phi trong việc tăng nguồn thu từ khoáng sản, phát triển chuỗi giá trị trong nước và giảm tình trạng thất thoát tài nguyên.