Chế tài xử lý phân bón giả vẫn chưa đủ sức răn đe

Giữa tháng 6 vừa qua, Công an thành phố Cần Thơ vừa tống đạt quyết định khởi tố vụ án hình sự, khởi tố bị can cặp vợ chồng đã thành lập 5 công ty để sản xuất, buôn bán phân bón giả quy mô lớn tại miền Tây. Đây chỉ là một trong số rất nhiều vụ sản xuất, kinh doanh phân bón giả được phát hiện trong thời gian vừa qua, cho thấy tình trạng sản xuất và kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn rất nhức nhối. Xung quanh vấn đề này, phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã phỏng vấn Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam về các giải pháp xử lý hiệu quả tình trạng này.

Phóng viên: Thưa ông tình trạng sản xuất và kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng đang gây thiệt hại như thế nào với nông dân, với doanh nghiệp sản xuất phân bón chân chính và với nền kinh tế?

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc: Phân bón giả, phân bón kém chất lượng khi sử dụng sẽ tác động đến dinh dưỡng cây trồng, khiến cho chất lượng nông sản không đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Thực tế là một số sản phẩm phân bón giả còn làm chai đất, giảm chất màu, tác động xấu đến môi trường và sức khoẻ con người.

Thực tế là Việt Nam đã có một số mặt hàng nông sản, trong đó có sầu riêng không đáp ứng được tiêu chuẩn xuất khẩu tại một số thị trường “khó tính” do vượt ngưỡng Cadimi (kim loại nặng) hoặc tồn dư chất vàng O-một phần từ việc sử dụng phân bón.

Thực tế là khi các nước nhập khẩu kiểm tra các mặt hàng nông sản như vậy, thiệt hại sẽ không chỉ về kinh tế mà còn là uy tín, thương hiệu của nông sản Việt Nam.

Theo ước tính, nạn phân bón giả, phân bón kém chất lượng mỗi năm thiệt hại 2,5 tỷ USD với ngành nông nghiệp.

Phóng viên: Thưa ông, nhiều ý kiến cho rằng tình trạng sản xuất và kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn diễn ra bất chấp những nỗ lực của lực lượng chức năng trong tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm. Vậy ông nhìn nhận như thế nào về vấn đề này?

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc: Dù đã có nhiều nỗ lực nhưng đến nay phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn làm đau đầu các cơ quan quản lý, gây thiệt hại cho nông dân, cho các doanh nghiệp sản xuất phân bón chân chính cũng như gây thiệt hại cho nền kinh tế. Thực tế là những chế tài xử lý hành vi sản xuất phân bón giả, phân bón kém chất lượng hay phân bón nhái thương hiệu vẫn chưa đủ sức răn đe. Minh chứng rõ nhất là khi lực lượng chức năng phát hiện các lô hàng kém chất lượng, không đảm bảo thành phần dinh dưỡng thì đối tượng sản xuất hoặc kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng cũng chỉ bị phạt với mức độ mà họ sẵn sàng nộp phạt ngay, sau đó lại tiếp tục vi phạm.

Vì vậy, Hiệp hội Phân bón Việt Nam sẽ tiếp tục kiến nghị cơ quan quản lý nhà nước cần có những chế tài mạnh hơn nữa trong việc xử phạt các hành vi sản xuất, kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng. Bên cạnh đó, cần có các quy định chặt chẽ, cụ thể hơn về kiểm soát chất lượng phân bón, về kiểm tra liên ngành, đột xuất tại các cơ sở sản xuất và đại lý phân phối vật tư nông nghiệp để đảm bảo sản phẩm phân bón chính hãng, phân bón chất lượng đến tận tay người tiêu dùng.

Phóng viên: Về phía doanh nghiệp sản xuất phân bón, theo ông đâu là giải pháp chủ động để bảo vệ thương hiệu trong bối cảnh tình trạng sản xuất, kinh doanh phân bón giả, phân bón kém chất lượng vẫn nhức nhối như hiện nay?

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc: Trong bối cảnh hiện nay, doanh nghiệp cần phải tự bảo vệ các sản phẩm chính đáng của mình, bảo vệ từ bao bì cho đến chất lượng. Đặc biệt, trong việc phát triển hệ thống phân phối sản phẩm phân bón, doanh nghiệp cần có các giải pháp hiệu quả tổ chức bán hàng, kiểm soát hoạt động phân phối, kiểm soát chất lượng phân bón để đảm bảo người tiêu dùng được nhận những sản phẩm đảm bảo chất lượng và chính hãng.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cũng cần tăng cường truyền thông để người mua sản phẩm phân bón có thể nâng cao hiểu biết về sản phẩm, phân biệt được sản phẩm phân bón thật và phân bón giả, phân bón nhái thương hiệu hoặc tìm đúng được kênh phân phối sản phẩm để có thể mua được sản phẩm chất lượng, chính hãng.

Phóng viên: Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã triển khai sàn thương mại điện tử VinachemMart và mới đây nhất là nền tảng Vinachem Nông nghiệp nhằm giúp nhà nông không chỉ lựa chọn được các sản phẩm phân bón chất lượng, chính hãng mà còn giúp sử dụng phân bón hiệu quả, tiết kiệm. Vậy ông nhìn nhận như thế nào về giải pháp này?

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc: Đây là ý tưởng rất hay bởi thông qua các ứng dụng chuyển đổi số này, Vinachem đẫ tăng thêm các tiện ích, các giá trị gia tăng trong việc cung cấp sản phẩm phân bón, dịch vụ nhanh chóng, chính xác, gần gũi hơn đến với người tiêu dùng. Đặc biệt, các nền tảng này giúp người tiêu dùng nhận diện được sản phẩm phân bón chính hãng, chất lượng,  từ đó giúp phòng, chống hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng.

Phóng viên: Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã có các đề xuất gì để ứng phó với tình trạng phân bón giả, phân bón kém chất lượng thưa ông?

Tiến sĩ Nguyễn Trí Ngọc: Hiệp hội Phân bón Việt Nam thường xuyên kiến nghị các giải pháp về quản lý phân bón, chống phân bón giả, phân bón kém chất lượng.

Ngày 10/5/2026 vừa qua, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng Hiệp hội Thương mại giống cây trồng Việt Nam, Hiệp hội Phân bón Việt Nam, Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam đã  ký kết thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực giống cây trồng, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật.

Theo nội dung thỏa thuận, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cùng Hiệp hội Thương mại giống cây trồng Việt Nam, Hiệp hội Phân bón Việt Nam, Hội Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh thuốc bảo vệ thực vật Việt Nam sẽ tập trung phối hợp 5 nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có việc góp ý, phản biện, xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; tăng cường kiểm soát chất lượng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và đấu tranh với hàng giả, hàng kém chất lượng, hàng không rõ nguồn gốc…

Với sự phối hợp chặt chẽ này, Hiệp hội Phân bón Việt Nam kỳ vọng sẽ góp một phần quan trọng vào “cuộc chiến trường kỳ” chống phân bón giả, phân bón kém chất lượng, phân bón nhái thương hiệu.

Phóng viên: Xin cảm ơn ông!