Chính quyền địa phương 2 cấp: Từ tinh gọn bộ máy đến quản trị hiện đại

Một năm sau cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã vượt qua giai đoạn vận hành ban đầu để bước sang yêu cầu cao hơn: vận hành hiệu quả, quản trị hiện đại và phục vụ người dân tốt hơn.

Hội nghị toàn quốc sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị, mô hình chính quyền 3 cấp diễn ra ngày 1/7 là dịp nhìn lại những kết quả bước đầu, đồng thời xác định những nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện mô hình trong thời gian tới.

* Hiệu quả sau một năm vận hành

Phát biểu tại Hội nghị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, bộ máy của hệ thống chính trị từ Trung ương đến địa phương đã được sắp xếp, kiện toàn theo hướng tinh gọn hơn, đồng bộ hơn.

Việc hoàn thiện thể chế pháp luật, phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền, cải cách thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh, chuyển đổi số và xây dựng cơ sở dữ liệu đã được đẩy mạnh. Các hoạt động quản lý nhà nước, cung ứng dịch vụ công, giải quyết thủ tục hành chính cơ bản được duy trì liên tục.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà cho rằng, sau một năm vận hành tổng thể mô hình, hệ thống chính trị 3 cấp đã khẳng định tính đúng đắn, sâu sắc, toàn diện, khoa học, biện chứng về chủ trương có tính bước ngoặt lịch sử của Đảng ta; qua đó đã mở ra một không gian phát triển mới, tầm nhìn chiến lược, tư duy kiến tạo phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời, tạo bước chuyển quan trọng về nhận thức, phương thức lãnh đạo, quản trị, cơ chế vận hành, năng lực tổ chức thực hiện; góp phần củng cố niềm tin xã hội và nhân dân, khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển đất nước của cả hệ thống chính trị và toàn dân.

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất sau một năm vận hành mô hình mới là chất lượng giải quyết thủ tục hành chính. Việc xóa bỏ tầng nấc trung gian, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đã giúp nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại cấp xã, rút ngắn đáng kể thời gian xử lý, giảm chi phí và tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp.

Ở những địa phương đầu tư đồng bộ hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung và đẩy mạnh cung cấp dịch vụ công trực tuyến, hiệu quả quản lý và chất lượng phục vụ người dân được nâng lên rõ rệt.

Những kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả của mô hình mới. Toàn quốc đã tiếp nhận trên 42,5 triệu hồ sơ, trong đó tỷ lệ nộp trực tuyến đạt 91,74%; tỷ lệ giải quyết đúng hạn duy trì trên 95%; hơn 16,5 triệu hồ sơ số hóa (đạt gần 95%).

Cắt giảm, đơn giản hóa 3.466 thủ tục hành chính và 1.754 điều kiện kinh doanh, góp phần cắt giảm 53% thời gian thực hiện và 54,6% chi phí tuân thủ. Mức độ hài lòng của người dân đạt 83,08%, đặc biệt 89,09% ý kiến ghi nhận không còn tình trạng công chức sách nhiễu, phiền hà.

Hà Nội đã triển khai đồng bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công theo hướng không phụ thuộc địa giới hành chính. Tỷ lệ hồ sơ quá hạn giảm mạnh từ 44,63% của năm 2025 xuống còn 4,2% trong 6 tháng đầu năm 2026.

Chỉ số hiệu quả quản trị, cải cách hành chính năm 2025 đạt 92,90 điểm (xếp thứ 5/34 tỉnh, thành phố). Chỉ số hài lòng về sự phục vụ hành chính (SIPAS) xếp thứ 8/34 tỉnh, thành phố. Kết quả khảo sát qua các kênh theo thời gian thực cho thấy, tỷ lệ hài lòng và rất hài lòng của người dân đạt tới 98,95%.

Ở Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Phú Riềng (Đồng Nai), hiện 100% cán bộ, công chức của xã đã sử dụng thành thạo chữ ký số trong giải quyết công việc. Tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng và trước hạn của địa phương đạt tới 95,4%. Hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính được kết nối thông suốt với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, góp phần giảm đáng kể giấy tờ và thời gian đi lại cho người dân.

Công tác cải cách hành chính và chuyển đổi số được Đồng Nai xác định là nền tảng đổi mới phương thức quản trị. Toàn thành phố đang thực hiện 2.139 thủ tục hành chính, trong đó 1.365 thủ tục được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình và 507 thủ tục trực tuyến một phần.

Tây Ninh là một trong những địa phương có kết quả nổi bật về chuyển đổi số khi tỷ lệ hồ sơ trực tuyến đạt 98,5%; số hóa hồ sơ đạt 99,96%; mức độ hài lòng của người dân đạt 99,24%. Địa phương cũng đẩy mạnh phát triển công dân số, hồ sơ sức khỏe điện tử và thanh toán không dùng tiền mặt trong lĩnh vực y tế.

Nhiều địa phương cũng đã tổ chức lại Trung tâm Phục vụ hành chính công theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp; đẩy mạnh tiếp nhận hồ sơ trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, trả kết quả qua môi trường điện tử và dịch vụ bưu chính công ích. Mô hình "một cửa", "một cửa liên thông" tiếp tục được hoàn thiện, gắn với việc ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc gia.

Không chỉ rút ngắn quy trình xử lý công việc, cải cách thủ tục hành chính còn góp phần thay đổi tư duy của đội ngũ cán bộ, công chức từ "quản lý" sang "phục vụ". Đây cũng là yêu cầu xuyên suốt mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra khi nhấn mạnh việc đổi mới tổ chức bộ máy phải đi đôi với đổi mới phương thức hoạt động, xây dựng nền hành chính chuyên nghiệp, hiệu lực, hiệu quả và phục vụ nhân dân ngày càng tốt hơn.

Đối với doanh nghiệp, những cải cách này góp phần cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực cạnh tranh của địa phương. Đây cũng là một trong những tiền đề quan trọng để khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

*Chuyển đổi số phải nâng cao hiệu suất công việc

Bên cạnh những kết quả tích cực, đã có nhiều khó khăn, vướng mắc phát sinh, cần tiếp tục tháo gỡ để mô hình phát huy hiệu quả bền vững.

Thực tiễn tại một số địa phương cho thấy, khối lượng công việc chuyển mạnh về cấp xã trong khi biên chế, điều kiện cơ sở vật chất và năng lực cán bộ chưa theo kịp yêu cầu mới. Một số nơi còn xảy ra tình trạng quá tải ở các lĩnh vực đất đai, xây dựng, tài chính, hộ tịch; việc phân cấp, phân quyền ở một số lĩnh vực chưa thực sự đồng bộ với nguồn lực và trách nhiệm thực thi.

Chỉ ra một trong bảy vướng mắc lớn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, hạ tầng số vẫn là một trong những điểm nghẽn lớn khi dữ liệu chuyên ngành còn phân tán, một số hệ thống phần mềm chưa liên thông.

Đến nay, Trung tâm dữ liệu quốc gia mới kết nối được 5/12 cơ sở dữ liệu chiến lược và 60/104 cơ sở dữ liệu chuyên ngành; dữ liệu đất đai cũng mới chuẩn hóa, bảo đảm tiêu chí “đúng, đủ, sạch, sống” đối với 23,5 triệu thửa trong tổng số 106 triệu thửa đất trên cả nước. Cán bộ cơ sở phải sử dụng nhiều hệ thống, nhiều phần mềm khác nhau, làm giảm hiệu quả vận hành, tăng áp lực xử lý công việc.

Nhấn mạnh yêu cầu nâng cao chất lượng hạ tầng viễn thông, công nghệ thông tin, hạ tầng số, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý, đẩy mạnh chuyển đổi số trong toàn hệ thống chính trị. Phải coi dữ liệu là tài sản, là nguồn lực, là nền tảng của quản trị hiện đại. Khẩn trương chuẩn hóa, tích hợp, chia sẻ, khai thác dữ liệu, khắc phục tình trạng phần mềm cục bộ, dữ liệu phân tán, cán bộ phải thao tác trên quá nhiều hệ thống.

Chuyển đổi số trong mô hình mới là thiết kế lại phương thức điều hành, từ dữ liệu gốc và hồ sơ công việc đến quy trình liên thông, bảng điều hành theo thời gian thực và cơ chế giám sát trách nhiệm. Chuyển đổi số phải nâng cao hiệu suất công việc, giải quyết thủ tục nhanh hơn, chính xác hơn, chi phí thấp hơn, thiết thực hơn với người dân, doanh nghiệp.

Theo Trưởng Ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Duy Ngọc, Trưởng ban Chỉ đạo sơ kết, điểm mới quan trọng nhất của mô hình là đang hình thành cơ chế vận hành thống nhất, trong đó thể chế làm nền tảng; phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền làm trụ cột vận hành; thủ tục, quy trình làm công cụ thực thi; tiêu chí, tiêu chuẩn, định mức làm căn cứ đo lường; nguồn lực (ngân sách, nhân lực) làm điều kiện bảo đảm; chuyển đổi số và dữ liệu làm phương thức điều hành; kiểm tra, giám sát làm cơ chế kiểm soát quyền lực và bảo đảm kỷ luật công vụ. Khi cơ chế này vận hành đồng bộ, mô hình chính quyền 3 cấp, chính quyền địa phương 2 cấp mới thực sự thông suốt, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả.

Một năm sau cuộc cách mạng về tổ chức bộ máy, câu hỏi đặt ra không còn là "bộ máy có vận hành được hay không", mà là vận hành hiệu quả đến đâu, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt đến mức nào. Qua giai đoạn sắp xếp tổ chức ban đầu, giờ đây trọng tâm được chuyển sang nâng cao chất lượng vận hành, năng lực phục vụ và năng lực kiến tạo phát triển của bộ máy mới.