Đồng bằng sông Cửu Long chủ động né hạn, mặn trong vụ lúa 2026-2027

Ngày 9/10, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp tổ chức Hội nghị sơ kết công tác sản xuất trồng trọt và phòng, chống hạn mặn năm 2026; triển khai kế hoạch năm 2027 vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Theo thống kê của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, tổng diện tích gieo trồng lúa các vụ năm 2026 đạt 4,04 triệu ha, giảm 94.000 ha so với năm 2025; năng suất bình quân ước đạt hơn 6,4 tấn/ha, tăng 0,13 tấn/ha; sản lượng đạt 25,9 triệu tấn, giảm gần 68.000 tấn so với năm 2025. 

Trong vụ lúa năm 2025 – 2026, tiến độ xuống giống chậm từ vụ Đông Xuân 2025 - 2026 đã tạo hiệu ứng dây chuyền sang vụ Hè Thu 2026; Hè Thu gieo sạ và thu hoạch muộn tiếp tục làm thu hẹp khoảng thời gian giữa hai vụ, gây áp lực lên bố trí thời vụ Thu Đông 2026, đặc biệt tại các vùng sản xuất lúa 3 vụ/năm.

Do tiến độ thời vụ các vụ trước có xu hướng kéo dài, vụ Đông Xuân 2026 - 2027 có nguy cơ tiếp tục xuống giống muộn. Trong bối cảnh El Niño tác động mạnh vào mùa khô năm 2027 tại các tỉnh phía Nam, sản xuất né hạn, tránh mặn được các chuyên gia, cơ quan chức năng nhấn mạnh trong kế hoạch xuống giống lúa Đông Xuân 2026 – 2027. 

Tại hội nghị, các đại biểu đồng tình với kế hoạch sản xuất né lịch thời vụ, xuống giống sớm hơn định kỳ để bảo đảm thu hoạch sớm, tránh thiệt hại cho nông dân khi El Niño có tác động cực đoan trong mùa hạn hán 2027. Đồng thời, các đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long cũng đề xuất sự hỗ trợ về các công trình thủy lợi để hoạt động tích trữ nước sinh hoạt lẫn nước sản xuất được thuận lợi. 

Ông Nguyễn Hồng Khanh, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi đề nghị các địa phương khu vực phía Nam phối hợp với Công ty Khai thác thủy lợi Miền Nam lên kế hoạch vận hành các hệ thống công trình thủy lợi bài bản, liên hoàn với các hệ thống công trình thủy lợi do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý để hệ thống thủy lợi phía Nam phát huy tốt nhất hiệu quả ngăn mặn, né hạn trong mùa khô 2027. 

Tại hội nghị, ông Dương Đức Huy, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nhấn mạnh, dưới tác động của El Niño, nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng; xâm nhập mặn có thể xuất hiện sớm từ cuối tháng 12/2026 và diễn biến phức tạp trong các tháng đầu năm 2027. Vì vậy, các địa phương không thể sản xuất theo lịch cố định như những năm điều kiện thuận lợi, mà phải lấy việc bảo đảm nguồn nước làm căn cứ trước hết để quyết định thời vụ, diện tích và cơ cấu cây trồng. 

Các địa phương khuyến cáo nông dân phải chủ động né hạn, mặn ngay từ đầu vụ; bố trí đúng giống, đúng vùng, đúng mùa vụ; sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; ưu tiên bảo vệ diện tích sản xuất hiện có, nhất là các vùng cây lâu năm có giá trị cao; đồng thời tổ chức sản xuất phải gắn với nhu cầu thị trường. Nơi nào chưa cân đối được nước đến cuối vụ thì không được xuống giống bằng mọi giá, không mở rộng diện tích và không xử lý ra hoa trái vụ khi chưa bảo đảm nguồn nước cho toàn bộ chu kỳ sản xuất.

Về nguồn nước, ông Dương Đức Huy đề nghị Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi tiếp tục chỉ đạo các đơn vị trực thuộc phối hợp chặt chẽ với địa phương, theo dõi sát diễn biến dòng chảy, mực nước, độ mặn và khả năng cấp nước của từng hệ thống công trình. Quan trọng nhất là phải xác định thật cụ thể theo từng tiểu vùng: Vùng nào bảo đảm nước để sản xuất; vùng nào phải xuống giống sớm, né mặn hoặc tăng cường trữ nước; vùng nào không bảo đảm nguồn nước thì phải giảm diện tích, chuyển thời vụ hoặc không bố trí sản xuất.

Thông tin nguồn nước phải đến được cơ quan trồng trọt và người sản xuất trước các đợt xuống giống, lấy nước và xử lý ra hoa, chứ không phải khi rủi ro đã xảy ra mới xử lý. Còn các địa phương chủ động tối đa nguồn nước ngọt để trữ nước, rà soát, nạo vét kênh mương, ao trữ, củng cố bờ bao, cống kiểm soát mặn; tổ chức kiểm tra độ mặn trước khi lấy nước. Với các vùng cây ăn quả mẫn cảm với mặn, việc kiểm soát chất lượng nước phải được thực hiện chặt chẽ hơn, tuyệt đối tránh lấy nước không bảo đảm vào vườn. 

Đối với vụ Đông Xuân 2026 – 2027, các địa phương nhanh chóng thu hoạch toàn bộ diện tích lúa Thu Đông còn lại, giải phóng đất, vệ sinh đồng ruộng và xuống giống đúng khung thời vụ. Vùng ven biển, cửa sông, cuối nguồn có nguy cơ mặn sớm phải ưu tiên trà sớm; trà muộn chỉ bố trí ở nơi chủ động hoàn toàn nguồn nước; phấn đấu kết thúc xuống giống toàn vụ trước ngày 10/01/2027. 

Riêng tại Đông Nam Bộ và trong các vụ tiếp theo của năm 2027, các địa phương cần bố trí lịch xuống giống linh hoạt theo nguồn nước thực tế, lượng mưa và điều kiện từng tiểu vùng; không bố trí vụ hoặc mở rộng diện tích nếu chưa chắc chắn có nước tưới đến cuối vụ. Các địa phương cần lựa chọn giống lúa phù hợp với từng khu vực, ưu tiên các giống ngắn ngày, chịu mặn đã được kiểm chứng. Đối với vùng thường xuyên hạn hán, thiếu nước, các địa phương ưu tiên giống chất lượng cao, thích ứng với điều kiện khô hạn; tại vùng chủ động nguồn nước, ưu tiên giống chất lượng cao, phù hợp với yêu cầu chế biến, tiêu thụ và xuất khẩu. 

Cùng với bố trí giống và thời vụ, các địa phương tiếp tục giảm lượng giống gieo sạ, bón phân cân đối, quản lý dịch hại tổng hợp, cơ giới hóa sản xuất và quản lý rơm rạ. Các địa phương chỉ áp dụng phương pháp tưới ngập khô xen kẽ tại những nơi bảo đảm khả năng cấp nước trở lại, đồng thời không để thiếu nước trong giai đoạn làm đòng, trỗ bông. Hiện nay, nhiều thị trường đưa ra tiêu chí chỉ nhập khẩu gạo từ các vùng nguyên liệu áp dụng phương pháp tưới ngập khô xen kẽ, đáp ứng tiêu chí Net Zero trong sản xuất lúa gạo và giảm phát thải ra môi trường.