Chủ động rút nước giữa vụ giúp giảm phát thải khí mê-tan

Theo các chuyên gia, nguyên nhân khiến ruộng lúa phát sinh nhiều khí mê-tan nằm ở chính phương thức canh tác truyền thống. Khi ruộng được giữ ngập nước liên tục trong suốt vụ sản xuất, lượng oxy trong đất nhanh chóng cạn kiệt, tạo nên môi trường yếm khí. Đây là điều kiện lý tưởng để các vi khuẩn kỵ khí phân hủy rơm rạ, tàn dư thực vật và các chất hữu cơ trong đất, từ đó sinh ra khí mê-tan. Nếu ruộng càng ngập sâu, thời gian ngập càng kéo dài và lượng hữu cơ trong đất càng lớn thì phát thải mê-tan càng tăng.

Ứng dụng công cụ ViRiCert đánh giá mức độ thực hành quy trình Đề án một triệu héc-ta lúa, ngành nông nghiệp Cần Thơ đã cấp 544 mã số vùng trồng với tổng diện tích hơn 11.000ha. Ảnh: Duy Khương – TTXVN 

Nhận thấy điều đó, nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc chủ động rút nước giữa vụ có thể làm gián đoạn quá trình phân hủy kỵ khí và giảm đáng kể lượng khí mê-tan phát sinh. Thay vì duy trì mực nước ngập liên tục, nông dân sẽ chủ động tháo nước trong một số giai đoạn sinh trưởng thích hợp của cây lúa. Khi mặt ruộng khô trong thời gian ngắn, oxy từ không khí sẽ thâm nhập vào đất, khiến hoạt động của nhóm vi khuẩn sinh mê-tan bị ức chế. Đây chính là cơ chế "cắt nguồn" phát thải ngay từ gốc, ngăn cản quá trình tạo ra khí mê-tan ngay trong đất.

Không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, chủ động rút nước giữa vụ còn giúp cải thiện điều kiện sinh trưởng của cây lúa. Khi đất được thông khí, bộ rễ phát triển khỏe hơn, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và hạn chế hiện tượng ngộ độc hữu cơ thường gặp ở những chân ruộng ngập nước lâu ngày.

Một lợi ích quan trọng khác là tiết kiệm nguồn nước tưới. Trong bối cảnh nhiều địa phương thường xuyên đối mặt với hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt tại Đồng bằng sông Cửu Long, việc giảm lượng nước sử dụng trong sản xuất lúa đang trở thành yêu cầu cấp thiết.

Hiện nay, biện pháp quản lý nước theo phương pháp tưới ngập - khô xen kẽ (AWD) đã được Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến khích áp dụng trong nhiều chương trình sản xuất lúa phát thải thấp. Đây cũng là một trong những giải pháp trọng tâm của Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030.

Có thể thấy, việc chủ động rút nước giữa vụ là giải pháp kỹ thuật dễ áp dụng nhưng mang lại nhiều lợi ích về kinh tế và môi trường. Quan trọng hơn, biện pháp này giúp thay đổi môi trường phân hủy trong đất, cắt đứt chu trình hình thành khí mê-tan ngay từ đầu. Trong bối cảnh thị trường thế giới ngày càng quan tâm đến dấu chân các-bon của nông sản, những biện pháp đơn giản như chủ động rút nước giữa vụ không chỉ góp phần giảm phát thải khí mê-tan mà còn nâng cao giá trị hạt gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.