Chuyển đổi quản lý, bảo vệ rừng - Bài 1: Không tạo khoảng trống

Đà Nẵng không chỉ được biết đến như một đô thị ven biển mà còn là thành phố có diện tích rừng rộng lớn nằm tập trung chủ yếu ở vùng núi phía Tây, đây được xem như “trục sinh thái chiến lược” quan trọng trong định hướng phát triển bền vững của thành phố thời gian tới. Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, mô hình quản lý bảo vệ rừng hiện nay của Đà Nẵng đang có nhiều sự thay đổi, với yêu cầu đòi hỏi ngày càng cao.

Bài 1: Không tạo khoảng trống

Thành phố Đà Nẵng có tổng diện tích rừng là 745.027 ha; trong đó, rừng tự nhiên chiếm 503.387 ha, còn lại là rừng trồng. Theo thống kê, tỷ lệ che phủ rừng năm 2025 của thành phố đạt khoảng trên 58 %. Việc thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra những thay đổi căn bản trong tổ chức bộ máy quản lý Nhà nước về lâm nghiệp trên địa bàn thành phố, từ đó cũng nảy sinh nhiều thách thức mới đòi hỏi sự chủ động vào cuộc của các ngành chức năng nhằm không để tạo “khoảng trống” trong công tác quản lý, bảo vệ rừng khi chuyển đổi mô hình quản lý.

*Hỗ trợ năng lực quản lý rừng cho cấp xã

Với diện tích trải dài gần 536 km2, Bến Giằng là một trong những xã miền núi có diện tích tự nhiên lớn nhất của thành phố Đà Nẵng, nơi sinh sống chủ yếu của đồng bào các dân tộc thiểu số. Cũng như nhiều địa phương có rừng, xã Bến Giằng hiện thực hiện nhiều nhiệm vụ mới về quản lý lâm nghiệp trên địa bàn, trong khi Phòng Kinh tế xã chỉ có một cán bộ phụ trách mảng này.

Phó Chủ tịch UBND xã Bến Giằng, ông Zơ Râm Thực cho biết, hiện nay địa phương không có cán bộ có chuyên môn sâu về mảng lâm nghiệp, cán bộ được giao theo dõi mảng này lại phải kiêm nhiệm một số lĩnh vực. Trong khi các văn bản quy định pháp luật về lĩnh vực này nhiều và phức tạp, cùng với việc tiếp nhận công việc xử lý của cấp huyện trước đây từ các chương trình, dự án đã và đang triển khai tạo lên áp lực lớn, nhiều khó khăn trong thực hiện lĩnh vực này của xã.

Trước thực tế trên, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng đã quyết định tăng cường công chức, viên chức của sở về địa phương hỗ trợ thực hiện các nhiệm vụ của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực lâm nghiệp và nông nghiệp; đồng thời ban hành Quy chế phối hợp giữa công chức Kiểm lâm và UBND cấp xã trong thời gian tăng cường 3 tháng về địa phương hỗ trợ, hướng dẫn thực hiện các nhiệm vụ trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Theo ông Trần Công Anh, Phó hạt trưởng Hạt Kiểm lâm liên xã khu vực 4, hạt đã cử 6 công chức kiểm lâm có năng lực, trình độ đưa về hỗ trợ chính quyền địa phương các xã trên địa bàn quản lý, thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Cụ thể, công chức kiểm lâm đã hỗ trợ, phối hợp với Phòng Kinh tế tham mưu cho lãnh đạo UBND xã phương án quản lý, bảo vệ rừng, triển khai các chương trình, kế hoạch về lâm nghiệp như trồng rừng cây gỗ lớn, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, kế hoạch hỗ trợ gạo cho người dân, tham mưu cho xã kế hoạch tuần tra truy quét bảo vệ rừng, kiểm tra các hành vi vi phạm pháp luật về lâm nghiệp. Đặc biệt, công chức kiểm lâm còn tham mưu cho UBND xã về theo dõi diễn biến rừng, công bố hiện trạng rừng năm 2025 trên địa bàn từng xã.

Theo Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng, thời gian qua, có 67 công chức Kiểm lâm về địa phương hỗ trợ, hướng dẫn UBND cấp xã thực hiện các nhiệm vụ của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực lâm nghiệp. Đánh giá bước đầu cho thấy đạt được kết quả quan trọng, nhiều nội dung công việc ở cấp xã sau sáp nhập còn lúng túng đã được hướng dẫn, tháo gỡ kịp thời và từng bước thích ứng với yêu cầu thực tiễn quản lý đối với lĩnh vực lâm nghiệp.

Ông Hà Phước Phú, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng nhận định, việc tăng cường 3 tháng cán bộ kiểm lâm về các xã đã góp phần từng bước củng cố năng lực tham mưu, tổ chức thực hiện nhiệm vụ lĩnh vực lâm nghiệp của cán bộ cấp xã; đồng thời tạo tiền đề để địa phương chủ động hơn trong thực hiện nhiệm vụ sau khi kết thúc thời gian tăng cường.

Về lâu dài, kiến nghị cấp có thẩm quyền bổ sung biên chế, để bố trí đủ cán bộ chuyên trách lĩnh vực lâm nghiệp tại UBND cấp xã; đặc biệt là ưu tiên bố trí tại các xã có diện tích rừng lớn. Thời gian tới, nếu các xã có nhu cầu kéo dài thời gian triển khai Quyết định số 551/QĐ-SNNMT, Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng sẽ tham mưu cho lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố có giải pháp cụ thể.

*Phối hợp nhịp nhàng trong bảo vệ rừng

Thành phố Đà Nẵng hiện có diện tích rừng đặc dụng hơn 179.609 ha; rừng phòng hộ khoảng 315.727 ha. Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, thành phố Đà Nẵng đã thực hiện việc tinh gọn đầu mối quản lý, bảo vệ rừng, thành lập Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng và Ban Quản lý rừng đặc dụng Đà Nẵng trực thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố.

Toàn bộ diện tích rừng do UBND cấp xã trước đây quản lý với vai trò là chủ rừng được tạm bàn giao về Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng thống nhất quản lý với tổng diện tích 156.956 ha.

Do mô hình quản lý rừng hiện nay có nhiều thay đổi, đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa lực lượng kiểm lâm, các ban quản lý rừng, chính quyền cấp xã và lực lượng vũ trang đóng chân trên địa bàn. Theo ông Võ Hùng Nhân, Giám đốc Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng, đơn vị đã thành lập 10 trạm quản lý bảo vệ rừng trải dài trên các khu vực trọng yếu, đảm bảo phương tiện, lực lượng quân số thường trực để thực hiện nhiệm vụ thường xuyên, chủ động tuần tra, kiểm tra và phối hợp liên ngành.

Ở mỗi trạm, Ban Quản lý rừng phòng hộ Đà Nẵng tổ chức các tổ công tác phụ trách một khu vực rừng cụ thể, trực tiếp làm việc với thôn, tổ dân phố và cộng đồng nhận khoán bảo vệ rừng. Trạm quản lý bảo vệ rừng là đầu mối trực tiếp phối hợp với UBND cấp xã, Kiểm lâm địa bàn và Công an cơ sở trong xây dựng kế hoạch, thực hiện nhiệm vụ tuần tra, kiểm soát và lập hồ sơ vi phạm. Sự phối hợp này được cụ thể hóa bằng các quy chế phối hợp liên ngành đã được ký kết.

Thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, Vườn Quốc gia Sông Thanh với diện tích rộng lớn hàng chục nghìn ha, trải dài trên khu vực biên giới cũng đã nhanh chóng tham mưu cho UBND thành phố Đà Nẵng ban hành Quy chế phối hợp mới giữa Ban Quản lý Vườn với các sở, ngành, đơn vị lực lượng vũ trang, chính quyền địa phương trong công tác quản lý bảo vệ rừng, phát triển rừng, bảo tồn đa dạng sinh học, không tạo “khoảng trống” trong công tác phối hợp quản lý.

Ông Đinh Văn Hồng, Giám đốc Ban quản lý Vườn Quốc gia Sông Thanh cho biết, hàng tháng, đơn vị duy trì các cuộc họp giao ban với UBND 7 xã và 40 cộng đồng thôn vùng đệm để đánh giá kết quả công tác quản lý bảo vệ rừng; đồng thời liên tục triển khai kế hoạch tuyên truyền, vận động, thu hồi vũ khí quân dụng, súng tự chế nhằm góp phần ngăn ngừa tình trạng săn, bắn động vật hoang dã trái phép.

Lãnh đạo Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng cho rằng, chính quyền cấp xã hiện nay phải đảm nhận thêm nhiều nhiệm vụ quản lý Nhà nước về đất đai, rừng, tài nguyên thiên nhiên, trong khi năng lực chuyên môn, kinh nghiệm và nguồn lực còn hạn chế.

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý rừng tại địa bàn cơ sở. Trong bối cảnh đó, việc phối hợp giữa Kiểm lâm với lực lượng vũ trang, chính quyền cấp xã, các chủ rừng phải chặt chẽ, linh hoạt hơn; nếu không được quy định rõ ràng sẽ dễ dẫn đến chồng chéo trách nhiệm hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Ngoài ra, một trong những khó khăn lớn hiện nay trong công tác bảo vệ rừng tại Đà Nẵng là tình trạng thiếu hụt lực lượng kiểm lâm trực tiếp làm nhiệm vụ tại cơ sở sau khi thực hiện chính sách theo Nghị định số 178/2024/NĐ-CP, Nghị định số 154/2025/NĐ-CP về tinh giản biên chế, trong khi phạm vi quản lý rừng ngày càng rộng, đặc biệt là rừng tự nhiên, rừng phòng hộ, rừng đặc dụng có giá trị đa dạng sinh học cao.

“Các xã miền núi, vùng giáp ranh có địa hình hiểm trở, giao thông khó khăn, trong khi mỗi kiểm lâm làm việc tại địa bàn phải phụ trách nhiều tiểu khu, nhiều thôn bản, dẫn đến việc bám sát địa bàn chưa thường xuyên, khó phát hiện sớm vi phạm.

Kiểm lâm vừa thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, vừa tham gia tuyên truyền, vận động người dân, xử lý vi phạm, phòng cháy chữa cháy rừng… nhưng chế độ, chính sách đãi ngộ chưa tương xứng, ảnh hưởng đến tinh thần, động lực công tác lâu dài của anh em”, ông Hà Phước Phú, Phó Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm thành phố Đà Nẵng chia sẻ.

Bài 2: Cộng đồng và công nghệ số tạo lá chắn