Chuyển đổi số trong xây dựng chuỗi liên kết sản xuất nông nghiệp

Từ việc xây dựng nền tảng “Hợp tác xã số”, đưa công nghệ IoT vào điều khiển trang trại, cho đến thương mại điện tử xuyên biên giới… cùng với sự đồng hành giữa chính quyền và người dân đang từng bước kiến tạo một nền nông nghiệp thông minh, minh bạch và phát triển bền vững.

* Tư duy làm nông thời đại số

Sở hữu hơn 40 hợp tác xã cùng hàng ngàn doanh nghiệp, hộ kinh doanh và chủ thể OCOP, phường Bình Phước từ lâu đã hình thành nên một lực lượng nòng cốt đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế – xã hội địa phương. Dù vậy, một điểm nghẽn kéo dài nhiều năm qua chính là sự phân tán thông tin. Nguồn lực kinh tế dồi dào nhưng chưa thể bứt phá trọn vẹn do đối tác, khách hàng khó tiếp cận thông tin chính thống về nông sản và sản phẩm tiêu biểu của phường.

Đứng trước yêu cầu cấp thiết đó, việc UBND phường Bình Phước ra mắt Trang thông tin điện tử “Hợp tác xã số Bình Phước” (htxsbinhphuoc.vn) được xem là một bước đi chiến lược, mở đường cho định hướng chuyển đổi số toàn diện. Theo ông Đào Đình Chí, Phó Chủ tịch UBND phường, nền tảng này ra đời không chỉ để cập nhật kịp thời các chính sách của Nhà nước mà quan trọng hơn, đó là môi trường trực tuyến minh bạch nhằm quảng bá sản phẩm, dịch vụ và lan tỏa các mô hình kinh doanh hiệu quả.

Đánh giá cao ý nghĩa của dự án số này, bà Phạm Thị Thanh Tâm, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã Thái Hòa Phát nhận định “tiếp thị số” hiện là yếu tố then chốt quyết định sự sống còn của đơn vị. Nền tảng htxsbinhphuoc.vn không thể dừng lại ở vai trò một website “đăng tin” thuần túy với thông tin hành chính đơn điệu mà phải trở thành công cụ kinh doanh sắc bén, công khai minh bạch các dữ liệu thương mại chuyên sâu như: Năng lực cung ứng, sản lượng thực tế, chứng nhận an toàn, quy mô vùng nguyên liệu và nhu cầu hợp tác cụ thể.

Hơn cả một cổng thông tin, hệ cơ sở dữ liệu tập trung dùng chung này chính là mạch máu kết nối cung – cầu, giúp các hợp tác xã chủ động tìm kiếm nguồn nguyên liệu, mở rộng thị trường và hỗ trợ hiệu quả cho công tác quản lý nhà nước. Để đạt được mục tiêu đó, bà Tâm nhấn mạnh mô hình hợp tác “ba chân kiềng”: Chính quyền kiến tạo định hướng, đơn vị vận hành bảo đảm hạ tầng kỹ thuật và hợp tác xã làm chủ thể tích cực cập nhật dữ liệu.

Nhằm duy trì “sức sống” lâu dài cho nền tảng, ông Đào Đình Chí, Phó Chủ tịch UBND phường Bình Phước cho biết: UBND phường đã giao Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị làm đầu mối phối hợp với các đơn vị kỹ thuật kiểm định, làm sạch dữ liệu thường xuyên. Song song đó, Mặt trận Tổ quốc cùng các tổ chức đoàn thể sẽ tăng cường tuyên truyền, đưa nền tảng tiếp cận rộng rãi đến cộng đồng. Sự chủ động từ các chủ thể kinh tế cùng sự đồng hành của hệ thống chính trị hứa hẹn biến htxsbinhphuoc.vn thành một “địa chỉ số” uy tín. Đây sẽ là cầu nối vững chắc giữa chính quyền – hợp tác xã – doanh nghiệp – người dân và thị trường, tạo đòn bẩy thúc đẩy kinh tế phường Bình Phước bứt phá bền vững.

Tại thành phố Đồng Nai, thay vì phụ thuộc vào phương thức canh tác truyền thống, nhiều hộ sản xuất đã chủ động làm quen với công nghệ, ứng dụng khoa học kỹ thuật và tận dụng các nền tảng số để quảng bá, tiêu thụ nông sản. Sự chuyển dịch từ quy mô nhỏ lẻ sang tư duy đầu tư bài bản không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét mà còn đặt nền móng cho một nền nông nghiệp hiện đại.

Mô hình trồng nấm mối đen công nghệ cao của anh Huỳnh Tấn Việt tại phường Lộc Ninh là một minh chứng điển hình cho làn sóng bứt phá này. Nhớ lại khoảng thời gian trước, anh Việt chia sẻ việc canh tác thủ công dựa vào kinh nghiệm gặp rất nhiều rủi ro, tốn công sức mà hiệu quả không cao. Nhiệt độ môi trường chỉ cần biến động đột ngột là chất lượng nấm suy giảm ngay lập tức. Quyết tâm tìm hướng đi mới, anh mạnh dạn đầu tư khu trại phòng lạnh khép kín, nơi toàn bộ các thông số nhiệt độ và độ ẩm được theo dõi, điều chỉnh tự động chỉ qua vài thao tác trên điện thoại thông minh. Sự can thiệp kịp thời của công nghệ giúp quá trình sản xuất hoàn toàn nằm trong tầm kiểm soát. Dù ở bất cứ đâu, anh Việt vẫn có thể giám sát sát sao môi trường nuôi trồng, giúp nấm phát triển đồng đều, chất lượng ổn định và giảm thiểu tối đa tỷ lệ hao hụt. Hiện nay, Hợp tác xã Việt Farm do anh vận hành đã phát triển lên 3 nhà trại với quy mô 30.000 phôi, cung ứng ra thị trường gần 7,5 tấn nấm thương phẩm mỗi vụ.

Không chỉ nâng cao kinh tế gia đình, mô hình còn tạo việc làm và lan tỏa tinh thần đổi mới tới cộng đồng. Sau hơn một năm triển khai hiệu quả, anh Việt tích cực hỗ trợ bà con địa phương, đặc biệt là những người lớn tuổi làm quen với smartphone để quản lý sản xuất, giúp họ tự tin nắm bắt cơ hội làm ăn mới.

Nhìn nhận về thành công của mô hình, ông Phạm Văn Minh, Phó Chủ tịch Hội Nông dân phường Lộc Ninh nhấn mạnh, chuyển đổi số đang tạo nên bước chuyển mình mạnh mẽ trong nhận thức sản xuất của bà con địa phương. Việc làm chủ công nghệ như cách anh Việt vận hành hợp tác xã không chỉ khẳng định bản lĩnh đổi mới của người nông dân thời đại 4.0, mà còn góp phần nâng tầm nền nông nghiệp Đồng Nai theo hướng xanh và bền vững. Thành quả nổi bật này đã đưa mô hình trồng nấm mối đen công nghệ cao trở thành mô hình tiêu biểu tham dự Cuộc thi “Nông dân Đồng Nai thời đại số” năm 2026 – nơi tôn vinh những bước chân tiên phong trên con đường số hóa nông nghiệp.

* Tạo sức cạnh tranh vượt trội

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Đồng Nai Nguyễn Thị Cát Tiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển mạnh mẽ, việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số toàn diện được xác định là chìa khóa then chốt để tái cơ cấu ngành nông nghiệp. Bằng cách chủ động nắm bắt các xu hướng hiện đại, thành phố đang từng bước nâng cao năng suất, tạo dựng sức cạnh tranh vượt trội cho nông sản nội địa và hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Cụ thể, thành phố tăng cường năng lực tiếp cận công nghệ tiên tiến, thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao ở các lĩnh vực cốt lõi, trọng tâm hướng vào nông nghiệp công nghệ cao, công nghệ sinh học cùng các mô hình sản xuất an toàn, hữu cơ, tuần hoàn. Để giải quyết bài toán năng suất và thích ứng với biến đổi khí hậu, thành phố ưu tiên đưa các giống cây ăn quả mới có khả năng chống chịu sâu bệnh vượt trội vào canh tác. Song song đó, các quy trình kỹ thuật tiên tiến được triển khai đồng bộ từ xử lý rải vụ, trái vụ đến áp dụng giải pháp cơ giới hóa trong khâu chăm sóc và thu hái. Đặc biệt, việc đầu tư dây chuyền xử lý, bảo quản, chế biến sau thu hoạch và cải tiến bao bì, mẫu mã không chỉ giúp giảm thiểu tổn thất mà còn gia tăng đáng kể giá trị nông sản, đáp ứng thị hiếu khắt khe của cả thị trường nội địa lẫn quốc tế.

Đồng Nai còn tập trung xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu chuỗi liên kết sản xuất gắn với truy xuất nguồn gốc, kết nối liên thông với cơ sở dữ liệu ngành Nông nghiệp và Môi trường cùng Cổng truy xuất nguồn gốc quốc gia. Việc ứng dụng công nghệ thông tin còn giúp quản lý hiệu quả mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói.

Đồng hành cùng người dân trên hành trình chuyển đổi, các chương trình đào tạo kỹ năng số, hỗ trợ tự động hóa sản xuất được triển khai liên tục. Tận dụng sức mạnh của thương mại điện tử, các hợp tác xã, trang trại, hộ sản xuất được hướng dẫn đưa nông sản lên các sàn giao dịch uy tín trong nước và vươn ra các nền tảng xuyên biên giới quy mô toàn cầu như Voso, Alibaba, Amazon, Walmart, Ebay… Đây chính là cánh cửa mở ra cơ hội hợp tác, kết nối cung – cầu bền vững cho nông sản địa phương.

Đóng vai trò cầu nối chiến lược, Hội Nông dân và Liên minh Hợp tác xã thành phố đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nông dân phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ; tạo điều kiện cho các hộ dân vay vốn ưu đãi từ Quỹ hỗ trợ nông dân để phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ; kết nối với các ngân hàng để cho vay ưu đãi, ưu tiên cho các mô hình ứng dụng công nghệ, sản xuất hữu cơ, có đầu ra ổn định. Đồng thời, Hội rà soát, đánh giá năng lực hoạt động của các hợp tác xã nông nghiệp hiện có, lựa chọn và đề xuất Ủy ban nhân dân thành phố, Sở Nông nghiệp và Môi trường hỗ trợ xây dựng mô hình điểm hợp tác xã ứng dụng công nghệ cao và hợp tác xã sản xuất nông nghiệp hữu cơ, làm cơ sở nhân rộng trong toàn thành phố.

Ở góc độ quản lý trực tiếp, UBND các xã, phường căn cứ định hướng của thành phố để cụ thể hóa kế hoạch phát triển nông nghiệp ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến, nông nghiệp hữu cơ và đẩy mạnh chuyển đổi số phù hợp với thực tiễn địa phương. Trọng tâm là rà soát, lựa chọn các sản phẩm và vùng sản xuất chủ lực để đăng ký triển khai các mô hình thí điểm nông nghiệp thông minh. Trên cơ sở đó, chính quyền cơ sở tăng cường hướng dẫn, hỗ trợ nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp áp dụng công nghệ số trong quản trị, quy trình sản xuất chuẩn hữu cơ và truy xuất nguồn gốc; làm nền tảng đánh giá, nghiệm thu và nhân rộng các mô hình hiệu quả cao trên toàn địa bàn.