Chuyển đổi số và AI đang làm thay đổi hệ sinh thái của ngành Dược

Ngày 6/3, Trường Đại học Nam Cần Thơ tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Ngành Dược trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số: Đổi mới, ứng dụng và phát triển”. Sự kiện thu hút nhiều nhà khoa học đến từ Hoa Kỳ, Ấn Độ cùng các cơ sở đào tạo và nghiên cứu y dược trong nước tham dự.

Các đại biểu nêu rõ, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang thúc đẩy mạnh mẽ tiến trình chuyển đổi số trong lĩnh vực y tế toàn cầu. Ngành Dược được xác định là một trong những lĩnh vực chịu tác động sâu rộng của công nghệ mới, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và các nền tảng số. Những thay đổi này không chỉ đặt ra yêu cầu đổi mới trong nghiên cứu, đào tạo mà còn định hình lại phương thức phát triển dược phẩm, quản lý chất lượng và chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Phillip Tran, Chủ tịch Hội đồng Học thuật - Y Khoa Quốc tế, Đại học Nam Cần Thơ chỉ ra những vấn đề cốt lõi về vai trò của ngành Dược trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số. Ông nêu rõ, quá trình chuyển đổi số đang làm thay đổi toàn bộ hệ sinh thái của ngành, từ kiểm nghiệm, sản xuất đến phân phối thuốc. Nhiều công nghệ mới như blockchain (chuỗi khối), internet vạn vật (IoT) và dữ liệu lớn (big data) đang được ứng dụng trong quản lý chuỗi cung ứng dược phẩm nhằm tăng tính minh bạch và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đâ là giải pháp quan trọng để kiểm soát chất lượng thuốc, ngăn chặn hàng giả và bảo đảm an toàn cho người bệnh. Trong lĩnh vực dược lâm sàng, AI hỗ trợ phân tích dữ liệu điều trị, đánh giá hiệu quả thuốc và xây dựng các phác đồ cá thể hóa cho từng bệnh nhân. Xu hướng này được đánh giá sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu rủi ro trong sử dụng thuốc.

Sự thay đổi về công nghệ cũng kéo theo yêu cầu tái định nghĩa vai trò của dược sĩ trong hệ thống y tế hiện đại. Không chỉ thực hiện chức năng cấp phát thuốc, dược sĩ ngày càng tham gia sâu vào quá trình quản trị dược, tư vấn điều trị, phân tích dữ liệu và bảo đảm an toàn thuốc trong hệ thống y tế số.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ, Dược sĩ Hoang Nguyen (Đại học UCLA, Los Angeles, Hoa Kỳ) lấy dẫn chứng cụ thể tại Hoa Kỳ và cho rằng, ngành Dược tại Hoa Kỳ hiện ứng dụng AI rất mạnh mẽ. Trí tuệ nhân tạo đang tạo ra bước chuyển căn bản trong cách thức nghiên cứu và phát triển thuốc. Công nghệ này cho phép sàng lọc nhanh hàng triệu hợp chất, dự đoán hoạt tính sinh học, mô phỏng tương tác phân tử và rút ngắn đáng kể thời gian phát triển dược phẩm mới so với các phương pháp truyền thống. Tuy nhiên, AI cũng phải đối diện với các thách thức: công nghệ phát triển nhanh hơn khung pháp lý; không thể đảm đương những quyết định quan trọng (họp đàm phán, làm việc tại phòng LAB, giao tiếp với bệnh nhân…). Do đó, AI chỉ hỗ trợ cho đội ngũ nhân lực chứ không thể đóng vai trò quyết định cuối cùng. AI cũng không thể phát huy hiệu quả đối với những ca bệnh lạ, chưa có tiền lệ, chưa có cơ sở dữ liệu tương đồng hoặc trong các ca giải phẫu tổng quát (AI không thể xử lý được những biến chứng bất ngờ trong ca phẫu thuật). Do đó, trước yêu cầu chuyển mình trong kỷ nguyên số và trí tuệ nhân tạo, ngành Dược cần đi theo xu hướng kết hợp giữa chuyên gia và AI – đây là mô hình tối ưu nhất.

Để tận dụng hiệu quả cơ hội từ AI và chuyển đổi số, các chuyên gia cho rằng ngành Dược cần xây dựng hệ sinh thái hợp tác chặt chẽ giữa trường đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp dược phẩm và cơ sở y tế. Những mô hình hợp tác “viện – trường – doanh nghiệp” được kỳ vọng sẽ thúc đẩy chuyển giao tri thức khoa học vào thực tiễn, đồng thời tạo điều kiện hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh trong lĩnh vực dược học ứng dụng công nghệ số. Một yêu cầu cấp thiết được đặt ra là tích hợp công nghệ số, mô phỏng và AI vào chương trình đào tạo. Điều này giúp sinh viên tiếp cận sớm với các công cụ nghiên cứu hiện đại, đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực cho hệ thống y tế thông minh trong tương lai.

Các nhà khoa học cũng nhấn mạnh sự phát triển của các hướng nghiên cứu liên ngành giữa Dược học và Khoa học dữ liệu. Việc kết hợp hai lĩnh vực này được xem là chìa khóa để nâng cao hiệu quả phân tích dữ liệu sinh học, dự đoán hoạt tính của hợp chất tự nhiên và tối ưu hóa quy trình phát triển thuốc.

Kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo đang đặt ra yêu cầu chuyển đổi toàn diện đối với ngành Dược – từ cách đào tạo nhân lực, tổ chức nghiên cứu đến phương thức quản lý và vận hành hệ thống dược phẩm. Nếu tận dụng tốt cơ hội từ công nghệ mới, ngành Dược không chỉ nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển thuốc mà còn đóng góp tích cực vào mục tiêu xây dựng hệ thống y tế thông minh, phục vụ hiệu quả hơn cho công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.