Chuyển động thương mại toàn cầu 2026 - Bài cuối: Tăng trưởng bền vững

Tại Hội nghị lần thứ 30 các Bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) mới đây, nhóm Công tác về hỗ trợ công nghiệp Xanh cho thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển - một liên minh gồm các chính phủ, ngân hàng phát triển, tổ chức quốc tế và các đối tác từ thiện - đã công bố gói các hành động cụ thể và các biện pháp hợp tác để đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công nghiệp xanh trên khắp các thị trường mới nổi và nền kinh tế đang phát triển (EMDE).

Tuyên bố và lộ trình được kỳ vọng sẽ giúp mở khóa các giải pháp tài chính và kỹ thuật quy mô lớn, bắt đầu bằng việc thành lập một cơ sở tăng tốc Trung tâm khử carbon công nghiệp mới, trị giá 30 triệu USD, và do Hệ Thống Phát Triển Công Nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO) quản lý.

Báo cáo của UNIDO cho biết lộ trình mới được thông qua sẽ đề ra 5 lĩnh vực hành động ưu tiên.

Thứ nhất, đó là xây dựng hệ sinh thái hợp tác để kết nối các quốc gia, sáng kiến và kiến thức, bao gồm cả thông qua Nền tảng Kết nối Toàn cầu của Câu lạc bộ Khí hậu.

Thứ hai là huy động đầu tư bằng cách điều chỉnh các tổ chức tài chính, chính phủ và các tổ chức từ thiện xung quanh các chiến lược công nghiệp do quốc gia dẫn đầu.

Thứ ba là thúc đẩy nhu cầu và tạo lập thị trường cho các vật liệu phát thải gần bằng không thông qua mua sắm công và tư nhân, các tiêu chuẩn chung và các cơ chế thị trường đổi mới.

Thứ tư là tăng cường khả năng cạnh tranh và chuỗi cung ứng bền vững để mở khóa các quan hệ đối tác thương mại và đầu tư mới trong các ngành công nghiệp xanh; và cuối cùng là tăng cường tính minh bạch và trách nhiệm giải trình thông qua việc hài hòa hóa hệ thống kế toán carbon và hệ thống đo lường do quốc gia chủ trì.

Thông báo của UNIDO được đưa ra không lâu sau khi Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) công bố báo cáo cho rằng thương mại và tài chính có thể đóng vai trò hiệu quả hơn trong hành động chống biến đổi khí hậu. Theo đó, cần mở rộng khoản ngân sách cho khí hậu, hay còn gọi là tài chính khí hậu, để hướng đến việc tăng chất lượng cho các chương trình.

UNCTAD cho rằng cần thúc đẩy Đối thoại Veredas để đảm bảo dòng vốn tài chính phù hợp với mục tiêu phát thải thấp và phát triển thích ứng với khí hậu. Tiếp đó, chú trọng tới vai trò của thương mại trong hành động khí hậu. Thương mại đóng vai trò ngày càng quan trọng trong các cuộc đàm phán khí hậu và chính sách toàn cầu. Và tại COP30 vừa qua, một diễn đàn đối thoại chuyên biệt về vai trò của thương mại đối với hành động khí hậu đã được tổ chức, với sự tham gia của WTO, ITC và UNCTAD. Cơ quan này cũng công bố hướng dẫn cho nhà hoạch định chính sách, nhằm giúp các nước tận dụng thương mại và đầu tư để giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu với chi phí thấp hơn. Cuối cùng, cần đẩy mạnh hợp tác quốc tế cho chuyển đổi công bằng.

Báo cáo của UNCTAD nhấn mạnh hợp tác quốc tế là yếu tố then chốt để đảm bảo quá trình chuyển đổi sang nền kinh tế “xanh” và chống chịu khí hậu là công bằng và bao trùm.

Như vậy, có thể thấy, trước, trong và sau hội nghị COP30, các tổ chức của LHQ liên tục nhắc tới vấn đề của phát triển xanh và bền vững, cũng như gắn liền việc phát triển kinh tế xã hội với bảo vệ môi trường. Những báo cáo được đưa ra nhận được nhiều ủng hộ của các tổ chức nghiên cứu và các nước. Ví dụ như Tuyên bố Belém về Công nghiệp hóa Xanh Toàn cầu đã ra mắt thành công khi thu hút cam kết từ 13 quốc gia và 22 tổ chức nhằm đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa xanh.

Đứng trước “dòng chảy” hiện nay, Việt Nam cũng đang có những bước đi cụ thể để hướng đến mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững.

Việt Nam vừa có cơ hội và thách thức liên quan đến thương mại xanh. Cụ thể, Việt Nam dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu, với thiệt hại khoảng 10 tỷ USD vào năm 2020 và có thể lên tới 12–14,5% GDP vào năm 2050 nếu không hành động mạnh mẽ.

Việt Nam đã đặt mục tiêu phát thải ròng bằng 0 năm 2050, giảm 43,5% phát thải có hỗ trợ quốc tế vào 2030, cùng với đó là hướng đến các FTA mới tích hợp tiêu chuẩn môi trường. Để xử lý những vấn đề này, các ý kiến cho rằng Việt Nam cần xây dựng khung pháp lý toàn diện cho thương mại xanh; tăng phối hợp liên ngành và tham vấn doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần đa dạng hóa tài chính xanh, phát triển hạ tầng số và dữ liệu, xúc tiến thương mại và thu hút đầu tư xanh như giảm rào cản phi thuế, ưu đãi cho ngành môi trường, xây dựng thương hiệu quốc gia cho sản phẩm xanh, và cuối cùng là thúc đẩy hội nhập quốc tế xanh như đàm phán tiêu chuẩn môi trường hài hòa, thúc đẩy ngoại giao kinh tế cho sản phẩm xanh, tranh thủ hỗ trợ kỹ thuật và tài chính quốc tế.

Với bối cảnh kinh tế toàn cầu còn biến động mạnh cùng các thách thức từ địa chính trị, biến đổi khí hậu và cách mạng công nghiệp 4.0, để đạt mục tiêu tăng trưởng xanh và bền vững, kết hợp hài hòa phát triển kinh tế xã hội với bảo vệ môi trường, Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trên cơ sở các định hướng chiến lược về phát triển khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo (NQ 57), hội nhập quốc tế trong tình hình mới (NQ 59), đổi mới xây dựng và thực thi pháp luật (NQ 66) và phát triển kinh tế tư nhân (NQ68).