Đưa thương mại quốc tế thành động lực tăng trưởng bền vững

Với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt 920 tỷ USD, Việt Nam chính thức lọt vào tốp 15 thế giới về quy mô thương mại quốc tế, đánh dấu bước phát triển quan trọng của nền kinh tế sau thời gian hội nhập kinh tế toàn cầu và quá trình 40 năm đổi mới đất nước. Thương mại quốc tế đã và đang tiếp tục là động lực tăng trưởng kinh tế quan trọng của Việt Nam.

* Thúc đẩy tăng trưởng từ các FTA thế hệ mới

Kể từ khi gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007 và tham gia vào các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới, đến cuối năm 2025 Việt Nam đã trở thành một trong 15 nền kinh tế có kim ngạch thương mại lớn nhất thế giới. Hiện, Việt Nam đã thiết lập quan hệ thương mại với hơn 230 thị trường, đồng thời nằm trong số những quốc gia hàng đầu thế giới về tham gia FTA (17 hiệp định đã ký với 65 quốc gia và vùng lãnh thổ), trong đó có nhiều FTA thế hệ mới.

Theo các chuyên gia kinh tế, sự xuất hiện của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới với những cam kết sâu rộng và toàn diện là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam mở rộng tiếp cận thị trường, thúc đẩy cải cách thể chế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

“Việc ký kết và triển khai các FTA mới với các đối tác/khu vực đối tác giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, củng cố vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Đặc biệt, các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, RCEP) còn góp phần thúc đẩy cải cách, năng lực thể chế và sức cạnh tranh của nền kinh tế” - Giáo sư, Tiến sỹ Võ Xuân Vinh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh doanh, Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, khẳng định.

Ngành dệt may là một trong những minh chứng cho việc khai thác hiệu quả các FTA thế hệ mới. Theo ông Vũ Đức Giang, Chủ tịch Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS), các FTA thế hệ mới (CPTPP, EVFTA, UKVFTA, RCEP) tiếp tục mở rộng cơ hội thị trường, giúp dệt may Việt Nam không còn phụ thuộc vào một vài thị trường mà hiện nay đã mở rộng ra toàn cầu, xuất khẩu vào 138 quốc gia và vùng lãnh thổ. Các doanh nghiệp dệt may Việt Nam đã thích ứng được với những cách mua hàng của các nhãn hàng khác nhau, nhanh chóng nắm bắt những giải pháp về công nghệ, tự động hóa…, tạo động lực, tăng khả năng cạnh tranh, thích ứng của ngành.

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu dệt may ước đạt 46 tỷ USD, tăng 5,6% so với năm 2024. Đáng chú ý, xuất siêu ước đạt 21 tỷ USD - mức cao nhất từ trước đến nay, khẳng định vai trò trụ cột của ngành dệt may trong cán cân thương mại quốc gia.

Tính chung cả năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam ước đạt 920 tỷ USD, tăng 16,9% (tương đương tăng hơn 133 tỷ USD) so với năm 2024. Kết quả này đưa Việt Nam vào tốp 15 cường quốc thương mại toàn cầu, đánh dấu bước tiến mạnh mẽ của Việt Nam trên con đường toàn cầu hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu.

Việt Nam đang trở thành tâm điểm mới của chuỗi cung ứng toàn cầu, với lợi thế vượt trội về năng lực sản xuất, nguồn nhân lực chất lượng, môi trường đầu tư ổn định và tốc độ hội nhập nhanh. 17 hiệp định thương mại tự do  song phương và đa phương mà Việt Nam đã ký kết với các đối tác mở ra cánh cửa rộng lớn để kết nối với các thị trường hàng đầu như Hoa Kỳ, châu Âu, Nhật Bản và Trung Đông. Đánh giá được Global Sources (nền tảng kết nối giao thương hàng đầu thế giới về tìm kiếm nguồn cung ứng, trụ sở tại Hồng Kông – Trung Quốc) đưa ra tại hội thảo “Triển vọng Sourcing Toàn cầu 2025”, diễn ra vào tháng 11/2025 tại Thành phố Hồ Chí Minh.

* Tái cấu trúc xuất khẩu

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi mạnh mẽ, cùng với việc Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng trưởng mới khi các động lực, lợi thế truyền thống như lao động giá rẻ, tài nguyên dồi dào và thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang dần suy giảm đến ngưỡng, đòi hỏi phải có những động lực kinh tế mới để duy trì đà hội nhập, năng lực cạnh tranh và nâng cao chất lượng tăng trưởng. 

Xuất khẩu là một trong ba trụ cột chính (cùng với thị trường nội địa và đầu tư công), đóng vai trò dẫn dắt tăng trưởng kinh tế của Việt Nam. Tiến sỹ Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng Tư vấn triển khai Nghị quyết 98/2023 của Quốc hội, cho rằng dù kinh tế Việt Nam vẫn duy trì mức tăng trưởng ấn tượng, khoảng 8% trong điều kiện kinh tế thế giới nhiều khó khăn, song một vấn đề mang tính cấu trúc kéo dài nhiều năm là tỷ lệ nội địa hóa trong các sản phẩm xuất khẩu còn thấp. Điều này khiến giá trị gia tăng thực sự mà nền kinh tế giữ lại chưa tương xứng với quy mô kim ngạch.

Vị thế của một cường quốc thương mại phản ánh tốc độ mở rộng sản xuất, khả năng tham gia chuỗi cung ứng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam đang tăng mạnh. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng, điều quan trọng đối với một nền kinh tế dựa vào xuất khẩu là việc không ngừng nâng cấp về trình độ công nghệ, chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn xuất khẩu và năng lực tiếp cận thị trường.

Tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần 4 – 2025 – Nền tảng cho tăng trưởng 2026 (do báo Người Lao động tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 31/12), nhiều chuyên gia chỉ ra rằng, xuất khẩu dù đạt nhiều thành công, song không thể duy trì mãi tốc độ tăng trưởng 12%, 15% hay 17% mỗi năm. Vấn đề quan trọng và mang tính căn cơ hơn là phải đặt mục tiêu nâng cao tỉ lệ nội địa hóa trong tổng kim ngạch xuất khẩu. Số liệu hiện nay cho thấy tỷ lệ này mới đạt khoảng 36,6%.

Xuất khẩu vẫn là một động lực quan trọng nhưng động lực này cần được tái cấu trúc. Mục tiêu không chỉ là tăng kim ngạch xuất khẩu, mà quan trọng hơn là tăng tỷ lệ giá trị nội địa trong kim ngạch xuất khẩu. Đây là yếu tố có ý nghĩa rất lớn. Nếu nâng được tỉ lệ này lên 40%, thậm chí 50%, sẽ tạo ra động lực mạnh mẽ cho giai đoạn phát triển mới, đồng thời thu hút và thúc đẩy doanh nghiệp trong nước phát triển.

“Động lực tăng trưởng dựa vào xuất khẩu theo mô hình hiện tại đang dần tiệm cận giới hạn. Nếu ba trụ cột tăng trưởng hiện tại không có sự thay đổi về chất và động lực, thì mục tiêu tăng trưởng hai con số sẽ rất khó đạt được. Động lực tăng trưởng mới cần phải bao gồm hai yếu tố then chốt. Thứ nhất là đổi mới khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, lấy kinh tế số làm nền tảng. Thứ hai là cải cách thể chế theo hướng tăng cường cạnh tranh, minh bạch và hiệu quả”, Tiến sỹ Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Từ góc độ ngành nghề, ông Bạch Khánh Nhựt, Phó chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (VINACAS), cho biết ngành điều đã duy trì đà tăng trưởng liên tục trong nhiều năm, trong đó kim ngạch xuất khẩu năm 2024 đạt khoảng 4 tỷ USD và năm 2025 sẽ lần đầu tiên vượt mốc 5 tỷ USD.

Dù vậy, ngành vẫn đang đối diện thực trạng đáng lo khi nguồn nguyên liệu trong nước hiện chỉ đáp ứng khoảng 10% nhu cầu của ngành và 90% nguyên liệu phải nhập khẩu. Mặt khác, trong 4 – 5 năm gần đây, Việt Nam đang dần trở thành nơi gia công cho các nước châu Phi. Nếu không sớm giải quyết được những vấn đề này, ngành công nghiệp điều của Việt Nam chắc chắn sẽ bị ảnh hưởng, làm chậm đóng góp cho tăng trưởng kinh tế.

Với ngành dệt may, tỷ lệ giá trị nội địa không ngừng được tăng thêm trong những năm gần đây, năm 2025 đạt khoảng 52%, cho thấy bước tiến lớn trong việc chủ động, nâng cao năng lực cung ứng nguyên phụ liệu. Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, các doanh nghiệp trong nước đang tiếp tục chuyển dịch sang tăng cường sử dụng nguyên phụ liệu nội địa và đầu tư khâu dệt – nhuộm, năng lượng tái tạo, áp dụng công nghệ tuần hoàn nước thải và hóa chất, để đáp ứng yêu cầu xuất xứ trong các FTA thế hệ mới (EVFTA, CPTPP, UKVFTA, RCEP).

Đặt trọng tâm thúc đẩy chiến lược “xanh hóa - số hóa”, cùng mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa đạt 60%, xuất khẩu đạt 64,5 - 65 tỷ USD vào năm 2030, tốc độ tăng trưởng bình quân 6,5 - 7%/năm, dệt may Việt Nam phấn đấu duy trì đà tăng trưởng, giữ vững vị thế trong tốp 3 quốc gia xuất khẩu dệt may hàng đầu thế giới.