Chuyên gia: Cần cân bằng giữa giảm lãi suất và nâng hiệu quả sử dụng vốn

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, hàng loạt ngân hàng trong tuần qua đã điều chỉnh giảm lãi suất huy động, đồng thời triển khai các gói tín dụng ưu đãi nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp giảm chi phí vốn.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu vốn cho tăng trưởng vẫn lớn, chi phí huy động chưa dễ giảm tương ứng, các nhà băng vẫn phải tìm lời giải cho bài toán cân bằng giữa mở rộng tín dụng, chia sẻ khó khăn với nền kinh tế và bảo đảm lợi nhuận, an toàn hoạt động.

*Áp lực giảm lãi suất

Áp lực lớn nhất đối với các ngân hàng nằm ở chênh lệch giữa lãi suất đầu vào và đầu ra. Khi lãi suất cho vay giảm nhanh hơn chi phí huy động vốn, biên lãi ròng (NIM) có nguy cơ thu hẹp, ảnh hưởng đến lợi nhuận. Trong khi đó, các ngân hàng vẫn cần duy trì nguồn vốn ổn định để đáp ứng nhu cầu tín dụng ngày càng lớn của nền kinh tế.

Những ngày gần đây, mức giảm lãi suất huy động phổ biến là 0,5%/năm ở các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, một số ngân hàng giảm tới 0,6-0,7%/năm tại các kỳ hạn nhất định. Ở chiều cho vay, các chương trình ưu đãi cũng được mở rộng với mức giảm lãi suất phổ biến từ 1,5-2%/năm.

Tuy nhiên, áp lực cân đối nguồn vốn vẫn hiện hữu khi tốc độ tăng trưởng tín dụng cao hơn huy động vốn. Theo số liệu được Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn cập nhật mới nhất, huy động vốn tăng 11,22% trong khi tín dụng tăng 11,44% so với cuối năm 2025. Chênh lệch giữa dư nợ cho vay và huy động vốn bằng VND, từng ở mức gần 2 triệu tỷ đồng, đã thu hẹp xuống dưới 1,5 triệu tỷ đồng.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Phạm Đức Ấn chủ trì cuộc họp giữa Ngân hàng Nhà nước với 46 ngân hàng thương mại. Ảnh: Thoibaonganhang.vn

Tại cuộc họp với lãnh đạo các ngân hàng thương mại ngày 20/10, Thống đốc Phạm Đức Ấn cho rằng để giảm lãi suất cho vay một cách thực chất, các ngân hàng cần đồng thời tiết giảm chi phí hoạt động, chia sẻ lợi nhuận và giảm chi phí huy động vốn. Việc tiếp tục đẩy lãi suất huy động lên cao sẽ làm hạn chế dư địa giảm lãi suất cho vay.

Theo định hướng của Ngân hàng Nhà nước, việc giảm lãi suất cần có trọng tâm, phù hợp với khả năng tài chính của từng ngân hàng, đồng thời xem xét cả các khoản vay mới và dư nợ hiện hữu. Ngân hàng Nhà nước cho biết sẽ tiếp tục đồng hành, hỗ trợ các ngân hàng triển khai các giải pháp giảm lãi suất, song yêu cầu bảo đảm an toàn và ổn định của hệ thống.

Theo đánh giá của Chứng khoán Rồng Việt (VDSC), lãi suất huy động được kỳ vọng đi ngang hoặc ít nhất không tăng trở lại trong phần còn lại của năm 2026. Tuy nhiên, dư địa giảm sâu hơn trong năm 2027 vẫn hạn chế do nhu cầu vốn trung và dài hạn của nền kinh tế lớn, trong khi áp lực chi phí vốn của hệ thống ngân hàng chưa được giải quyết hoàn toàn. Mức độ ảnh hưởng đến NIM phụ thuộc vào quy mô dư nợ được hưởng ưu đãi, thời gian áp dụng và khả năng tiết giảm chi phí vốn của từng ngân hàng.

Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương cho rằng giảm lãi suất là bài toán khó, bởi nền kinh tế muốn duy trì tăng trưởng cao vẫn cần lượng vốn lớn. Để đáp ứng nhu cầu này, các ngân hàng phải đẩy mạnh huy động, trong khi yêu cầu đặt ra là tiếp tục hạ lãi suất. “Đây chính là mâu thuẫn mà chúng ta đang phải giải quyết”, ông Phương nhận định.

Theo chuyên gia, ngân hàng cần chủ động cắt giảm chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động để tạo dư địa giảm lãi suất cho vay mà vẫn bảo đảm hiệu quả kinh doanh. Việc hạ lãi suất không thể chỉ dựa vào yêu cầu hành chính, mà cần đi kèm các giải pháp căn cơ nhằm giảm áp lực vốn cho hệ thống.

*Nâng hiệu quả sử dụng vốn

Theo ông Lê Quốc Phương, một trong những giải pháp quan trọng là mở rộng nguồn vốn cho nền kinh tế, giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.

Chuyên gia kinh tế Lê Quốc Phương. Ảnh: Quốc Huy/BNEWS/TTXVN

Bên cạnh việc thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), cần phát huy nguồn lực tư nhân và cân nhắc huy động vốn từ nước ngoài trong điều kiện phù hợp. Cùng với đó, cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục và đẩy mạnh cải cách hành chính sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân mở rộng sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh mở rộng nguồn vốn, điều quan trọng là nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Dòng tiền cần được định hướng vào những lĩnh vực tạo ra năng lực sản xuất, giá trị gia tăng và việc làm, thay vì các hoạt động không tạo ra năng lực sản xuất tương ứng. Khi vốn được phân bổ hiệu quả hơn, nền kinh tế có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng với áp lực huy động vốn thấp hơn.

Một điểm nghẽn khác là khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Dù lãi suất giảm, nhiều doanh nghiệp vẫn khó vay vốn do hạn chế về tài sản bảo đảm và yêu cầu thẩm định tín dụng.

Ông Phương cho rằng ngân hàng phải bảo toàn vốn và kiểm soát rủi ro nên sự thận trọng trong cho vay là điều có thể lý giải. Tuy nhiên, phương thức thẩm định không nên quá phụ thuộc vào tài sản thế chấp. Thay vào đó, cần tăng cường đánh giá dựa trên dòng tiền vào, dòng tiền ra và khả năng tạo dòng tiền của doanh nghiệp, qua đó phản ánh sát hơn năng lực hoạt động và khả năng trả nợ thực tế.

Nhà nước cũng cần hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng, nhất là đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây là lực lượng quan trọng trong tạo việc làm, duy trì hoạt động sản xuất và đóng góp cho tăng trưởng. Nếu tín dụng chỉ tập trung vào doanh nghiệp lớn hoặc lĩnh vực có khả năng sinh lời cao, tiềm năng của khu vực doanh nghiệp này sẽ khó được khai thác đầy đủ.

Như vậy, bài toán cân bằng giữa tăng trưởng tín dụng và lợi nhuận ngân hàng cần được giải quyết đồng thời từ phía ngân hàng và toàn bộ nền kinh tế. Ngân hàng phải tiết giảm chi phí, nâng cao hiệu quả vận hành và quản trị rủi ro; trong khi Nhà nước cần khơi thông các nguồn vốn ngoài tín dụng, tháo gỡ vướng mắc thể chế và cải thiện khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp.

Làn sóng giảm lãi suất đang cho thấy nỗ lực chia sẻ chi phí vốn của hệ thống ngân hàng với nền kinh tế. Tuy nhiên, để duy trì sự hỗ trợ này một cách bền vững, mục tiêu không phải là giảm lãi suất bằng mọi giá, mà là tạo điều kiện để chi phí vốn giảm trên nền tảng hiệu quả và an toàn.

Khi nguồn vốn được đa dạng hóa, phân bổ đúng hướng và sử dụng hiệu quả, tăng trưởng kinh tế sẽ có nền tảng vững chắc hơn mà không tạo sức ép quá lớn lên sức khỏe tài chính của hệ thống ngân hàng.