Chuyện quản lý: “Phù phép” đất nông nghiệp thành khu an táng, bán tràn lan

Hoạt động phân lô, bán nền mộ diễn ra ngang nhiên trong thời gian dài khiến dư luận không khỏi bức xúc. Điều này đặt ra dấu hỏi lớn về trách nhiệm quản lý của chính quyền cũng như ngành chức năng địa phương.

*Bán công khai

Từ năm 2018 đến nay, ông Nguyễn Trị (52 tuổi), trú thôn An Đạo, xã Tịnh Khê (Quảng Ngãi) đã tự ý “phù phép” hơn 21.165 mét vuông đất nông nghiệp thuộc 2 thôn An Đạo và Trường Định thành "khu an táng" tập trung; tiến hành chôn cất, cải táng hàng chục phần mộ không đúng quy hoạch.

Theo ghi nhận, "khu an táng" nằm khuất sâu, bao quanh là đất canh tác nông nghiệp nên rất khó phát hiện. Để tiếp cận khu vực này, chúng tôi phải di chuyển bằng lối đi khá vòng vèo.

Tại hiện trường, hàng loạt khu mộ mới được xây dựng kiên cố, nằm san sát nhau. Đáng chú ý, một số mộ còn được lắp đặt cả hệ thống điện chiếu sáng ban đêm, hệ thống ống dẫn nước rất công phu...

Anh Huỳnh Tấn Phát, chuyên viên Phòng Kinh tế xã Tịnh Khê cho biết, người mua phần lớn đến từ xã An Phú (xã Nghĩa An và Nghĩa Phú cũ). Người dân do ngại chôn cất xa nhà, nhiều gia đình đã lựa chọn mua đất của ông Trị làm nơi an nghỉ cho người thân để thuận tiện hơn trong việc đi lại, chăm nom, hương khói.

Mỗi phần mộ xây mới, ông Trị nhận mức thù lao từ 7 - 8 triệu đồng. Riêng những trường hợp ông nhận thi công trọn gói, bao gồm cả cải tạo san lấp mặt bằng, làm đường giao thông, kè chống sạt lở, chi phí sẽ dao động từ 30 - 50 triệu đồng/mộ phần, tùy theo quy mô và hạng mục xây dựng.

Theo thống kê, đến thời điểm hiện tại, có 87 phần mộ được chôn cất, cải táng; trong đó, tại thôn Trường Định có 10 thửa với hơn 11.000 mét vuông, 64 mộ; tại thôn An Đạo có 5 thửa với hơn 10.100 mét vuông, 26 mộ cải táng. Mật độ chôn cất, cải táng mộ chiếm khoảng 30% tổng diện tích khu đất hiện hữu. Hành vi này chưa có dấu hiệu dừng lại khi nhiều khoảnh đất tiếp tục được khoanh vùng, chờ giao dịch và chuyển nhượng cho người mua mới.

Tình trạng này được cho là diễn ra công khai trong thời gian dài, gây dư luận xấu và bức xúc trong nhân dân. Tại nhiều buổi tiếp xúc cử tri, người dân xã Tịnh Khê nhiều lần kiến nghị chính quyền xã, ngành chức năng sớm vào cuộc kiểm tra, xử lý dứt điểm, do lo ngại việc mua bán, chôn cất tự phát ngay cạnh chùa Minh Đức, Khu văn hóa Thiên Mã sẽ kéo theo nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến cảnh quan môi trường, đồng thời tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội và du lịch địa phương.

*Khó xử lý?

Theo Báo cáo số 52/BC-PKT ngày 23/4/2026 của Phòng Kinh tế xã Tịnh Khê, trước phản ánh của cử tri về tình trạng một số hộ dân ngoài địa phương đến chôn cất tại khu vực gần nghĩa địa Sỏi Nhị thông qua việc nhận chuyển nhượng đất từ người dân hai thôn An Đạo và Trường Định, ngày 27/1, UBND xã Tịnh Khê đã tổ chức làm việc với ông Nguyễn Trị để làm rõ vụ việc. Chính quyền địa phương nhận định hoạt động này trái quy định pháp luật, ảnh hưởng đến công tác quản lý đất đai và quy hoạch trên địa bàn.

Qua làm việc, ông Trị thừa nhận sai phạm. UBND xã yêu cầu ông này cùng các hộ dân liên quan chấm dứt ngay việc chuyển nhượng, mua bán, sang tay đất và không để người ngoài địa phương thực hiện chôn cất tại khu vực nói trên. Đồng thời, chính quyền cảnh báo sẽ phối hợp với các đơn vị chức năng lập hồ sơ xử lý theo quy định nếu tiếp tục vi phạm. Sau đó, UBND xã Tịnh Khê đã ban hành Thông báo số 50/TB-UBND ngày 28/1 về kết luận của Phó Chủ tịch UBND xã Tịnh Khê Nguyễn Hoài Thanh liên quan vụ việc.

Ngày 9/4, UBND xã Tịnh Khê chỉ đạo Phòng Kinh tế làm việc với ông Nguyễn Trị để xác minh việc sử dụng đất và chôn cất mồ mả tại khu vực Sỏi Nhị, thôn An Đạo. Tại buổi làm việc, ông Trị cho biết gia đình đang quản lý hai thửa đất trồng cây lâu năm với tổng diện tích hơn 12.700 m² do ông bà để lại; trong đó, đối với thửa đất số 6, tờ bản đồ số 144, ông này cho người thân cải táng mồ mả bị ảnh hưởng bởi các dự án như chùa Minh Đức, đường Mỹ Khê - Trà Khúc... và mồ mả gia đình ông, không thực hiện mua bán đất.

Riêng tại thửa đất số 24, tờ bản đồ số 18, ông Trị có chuyển nhượng đất và xây dựng 15 ngôi mộ mới. Ngoài ra, ông này còn nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất từ nhiều cá nhân thông qua hình thức thỏa thuận miệng, không có giấy tờ pháp lý.

Phòng Kinh tế xã Tịnh Khê nhận định, việc sử dụng đất trồng cây lâu năm để chôn cất, cải táng mồ mả tại khu vực chưa được quy hoạch là hành vi vi phạm pháp luật đất đai, thuộc trường hợp chuyển mục đích sử dụng đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp không phải đất ở theo quy định tại khoản 2, Điều 10 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP ngày 4/10/2024 của Chính phủ.

Tuy nhiên, theo cơ quan chức năng, quá trình xử lý vụ việc sẽ gặp không ít khó khăn do tình trạng này đã diễn ra trong thời gian dài, phạm vi diện tích lớn, số lượng mồ mả nhiều và liên quan đến yếu tố tín ngưỡng, tâm linh. Vì vậy, việc lập biên bản, xử phạt vi phạm hành chính cũng như áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả được đánh giá là phức tạp, khó triển khai trên thực tế?

Trước tình hình trên, UBND xã Tịnh Khê đã cho cắm biển cảnh báo tại khu vực thực địa nhằm ngăn chặn người dân tiếp tục chôn cất mồ mả trong “khu an táng” do ông Nguyễn Trị quản lý; đồng thời có biện pháp nhắc nhở, chấn chỉnh đối với cá nhân ông Trị. Ông Trị nghiêm túc chấp hành, cam kết sẽ không tái phạm.

Thế nhưng, qua quá trình kiểm tra, theo dõi đã phát hiện, ông Nguyễn Trị và một số thân nhân người đã mất vẫn lén lút mua bán, chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chôn cất, cải táng mồ mả tại khu vực này; trục lợi với số tiền rất lớn.

Ngày 28/4, UBND xã Tịnh Khê đã ban hành văn bản số 943/UBND do Phó Chủ tịch Nguyễn Hoài Thanh ký, giao Công an xã mời ông Nguyễn Trị cùng các tổ chức, cá nhân liên quan đến làm việc nhằm kiểm tra, làm rõ và chấn chỉnh các vi phạm trong mua bán, chuyển nhượng, sử dụng đất sai mục đích tại khu vực Sỏi Nhị. Các nội dung được yêu cầu triển khai trong tháng 5/2026.

Cũng theo văn bản, Trung tâm Cung ứng dịch vụ công xã Tịnh Khê sẽ đảm nhiệm vai trò chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan trong việc quản lý trực tiếp khu nghĩa trang nhân dân trên địa bàn; có trách nhiệm theo dõi, kịp thời tham mưu và xử lý các hành vi vi phạm theo quy định; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn người dân thực hiện việc mai táng trong khu vực nghĩa trang đã được quy hoạch; nghiêm cấm chôn cất, cải táng mồ mả trên đất nông nghiệp hoặc ngoài khu quy hoạch nghĩa trang, đặc biệt tại khu vực Sỏi Nhị thuộc hai thôn An Đạo và Trường Định, xã Tịnh Khê...

Nghị định 123/2024/NĐ-CP của Chính phủ quy định rõ mức phạt tiền đối với hành vi sử dụng đất nông nghiệp vào mục đích phi nông nghiệp trái phép. Tùy vào diện tích vi phạm và khu vực (xã hay phường), mức phạt có thể dao động từ vài triệu đến hàng trăm triệu đồng.