Cơ hội mới cho logistics Việt Nam trong tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu

Các chuyên gia thảo luận giải pháp kết nối logistics Việt Nam với mạng lưới logistics toàn cầu. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội cho ngành logistics Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics khu vực. Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành lợi thế cạnh tranh, yêu cầu đặt ra là phát triển đồng bộ hạ tầng, đẩy mạnh chuyển đổi số, logistics xanh và tăng cường liên kết vùng. 

Đây là nội dung được các diễn giả nhấn mạnh tại "Diễn đàn Logistics: Tái cấu trúc chuỗi cung cung ứng toàn cầu" do Bộ Công Thương tổ chức tại TP. Hồ Chí Minh, ngày 24/7.

* Cơ hội và sức ép từ tái cấu trúc chuỗi cung ứng 

Bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương nêu bối cảnh, những biến động địa chính trị cùng xu hướng dịch chuyển đầu tư, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang làm thay đổi sâu sắc bức tranh thương mại toàn cầu. Chuỗi cung ứng quốc tế không còn vận hành theo mô hình tập trung như trước mà đang chuyển sang đa dạng hóa nhằm tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc từ thị trường.

Bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội đối với những quốc gia có vị trí chiến lược, môi trường đầu tư ổn định và năng lực sản xuất tốt. Đối với Việt Nam, đây là thời điểm quan trọng để phát huy lợi thế về vị trí địa - kinh tế, mạng lưới các hiệp định thương mại tự do cùng môi trường đầu tư ngày càng được cải thiện nhằm thu hút dòng dịch chuyển đầu tư, phát triển sản xuất và mở rộng thị trường xuất khẩu. 

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương, mục tiêu tăng trưởng của nền kinh tế trong giai đoạn tới đặt ra yêu cầu rất lớn đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Chính phủ hướng đến tăng trưởng kinh tế tối thiểu 10%, trong đó xuất nhập khẩu được xác định là một trong những động lực quan trọng, với mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu từ 15-16%. 

Thực tế cho thấy bất chấp nhiều biến động của kinh tế thế giới, hoạt động thương mại của Việt Nam nửa đầu năm 2026 vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực; phản ánh khả năng thích ứng của nền sản xuất và xuất khẩu Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Tuy nhiên, quy mô thương mại ngày càng lớn cũng đồng nghĩa với việc logistics phải phát triển tương xứng để đáp ứng yêu cầu lưu chuyển hàng hóa. 

"Năng lực logistics hiện nay không chỉ quyết định tốc độ lưu chuyển hàng hóa mà còn quyết định khả năng thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và vị thế của mỗi quốc gia trong chuỗi cung ứng toàn cầu. 

Đây cũng là lý do Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 đặt mục tiêu đưa tỷ trọng giá trị gia tăng của logistics lên 5-7% GDP; tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 12-15% mỗi năm; đồng thời giảm chi phí logistics xuống còn 12-15% GDP thay vì khoảng 17% như hiện nay", bà Phan Thị Thắng nhấn mạnh. 

Để đạt được các mục tiêu này, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Trong bối cảnh đó, nhiều địa phương có lợi thế về cảng biển, cửa ngõ giao thương và hạ tầng kết nối đã chủ động xây dựng chiến lược phát triển logistics nhằm đón đầu xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

TP. Hồ Chí Minh là một trong những địa phương được đánh giá có nhiều lợi thế khi sở hữu hệ thống cảng biển, sân bay, khu công nghiệp, trung tâm sản xuất, thương mại, tài chính cùng cộng đồng doanh nghiệp năng động. 

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Xuân Anh - TTXVN

Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh cho rằng, quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu mở ra không gian phát triển rất lớn cho Thành phố. Với vai trò trung tâm của khu vực phía Nam, TP. Hồ Chí Minh có đủ điều kiện để phát triển thành trung tâm dịch vụ logistics quốc tế, giữ vai trò đầu mối điều phối và kết nối chuỗi cung ứng của khu vực cũng như thị trường toàn cầu.

Không gian phát triển mới cũng tạo điều kiện hình thành hệ sinh thái logistics có tính bổ trợ cao, từ hạ tầng giao thông, trung tâm logistics đến dịch vụ giá trị gia tăng. 

Để khai thác hiệu quả lợi thế này, TP. Hồ Chí Minh xác định bốn định hướng trọng tâm gồm phát triển hạ tầng logistics đồng bộ, hiện đại và có khả năng kết nối vùng; thúc đẩy chuyển đổi số nhằm nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng; phát triển logistics xanh đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường quốc tế; đồng thời xây dựng nguồn nhân lực và hệ sinh thái dịch vụ logistics có giá trị gia tăng cao. 

Ông Nguyễn Lộc Hà cũng nhấn mạnh, logistics là lĩnh vực mang tính liên kết vùng rất cao nên không địa phương nào có thể phát triển riêng lẻ. Thành phố mong muốn tăng cường phối hợp với các bộ, ngành và các địa phương trong quy hoạch, đầu tư các hành lang vận tải, trung tâm logistics, chia sẻ dữ liệu và thúc đẩy doanh nghiệp chuyển từ cạnh tranh đơn lẻ sang hợp tác nhằm nâng cao năng lực toàn chuỗi cung ứng. 

* Xây dựng hành lang logistics khu vực 

Nếu TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng trở thành trung tâm điều phối chuỗi cung ứng của khu vực phía Nam thì Quảng Trị và Hải Phòng đang có lợi thế vị trí địa kinh tế và hạ tầng để phát triển các trung tâm logistics quy mô lớn, gia tăng khả năng kết nối với chuỗi cung ứng khu vực và quốc tế. 

Ông Lê Đức Tiến, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị thông tin Quảng Trị là điểm giao thoa giữa Hành lang kinh tế Đông - Tây với trục giao thông Bắc - Nam, đồng thời là cửa ngõ gần nhất kết nối Tiểu vùng Mekong mở rộng với Biển Đông và các tuyến hàng hải quốc tế. Đây là lợi thế quan trọng để địa phương tham gia sâu hơn vào mạng lưới logistics khu vực.

Định hướng của Quảng Trị là xây dựng không gian phát triển mới, trong đó hạ tầng giao thông được kết nối chặt chẽ với logistics, công nghiệp, thương mại và dịch vụ để hàng hóa không chỉ trung chuyển mà còn được lưu kho, chế biến, gia tăng giá trị.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, địa phương hội tụ điều kiện để hình thành trung tâm logistics đa phương thức của khu vực miền Trung với hệ thống cao tốc, quốc lộ, đường sắt Bắc - Nam, cảng biển nước sâu và các cửa khẩu quốc tế kết nối trực tiếp với Lào, Đông Bắc Thái Lan và Tiểu vùng Mekong mở rộng. 

Bên cạnh đó, Quảng Trị đang nghiên cứu nhiều mô hình phát triển mới như khu thương mại tự do gắn với cảng biển nước sâu, cảng hàng không cấp 4E kết hợp trung tâm công nghiệp hàng không và khu thương mại xuyên biên giới Lao Bảo – Densavanh (Lào). Khi các dự án này được triển khai đồng bộ, địa phương kỳ vọng hình thành hệ sinh thái logistics hiện đại, kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. 

Trong khi đó, thành phố Hải Phòng tiếp tục khẳng định vai trò cửa ngõ logistics của miền Bắc nhờ hệ thống hạ tầng cảng biển và giao thông kết nối ngày càng hoàn thiện. Ông Phạm Tuấn Hải, Phó Giám đốc Sở Công Thương thành phố Hải Phòng nhận định xu hướng logistics xanh, cảng xanh và chuyển đổi số đang mở ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với các trung tâm hàng hải lớn.

Với lợi thế là cửa ngõ ra biển lớn nhất miền Bắc, hội tụ đủ năm loại hình giao thông và nằm trên hai hành lang kinh tế quốc tế, Hải Phòng có nền tảng để phát triển thành trung tâm logistics và cảng biển quy mô quốc tế. 

Những năm qua, hệ thống hạ tầng logistics của Hải Phòng đã phát triển mạnh mẽ. Hệ thống cảng biển gồm cảng nước sâu Lạch Huyện và 50 bến cảng có tổng công suất khoảng 170-180 triệu tấn mỗi năm, năng lực thông qua container đạt 7,5-8 triệu TEU, chiếm gần 40% sản lượng container cả nước. Cùng với đó, Cảng hàng không quốc tế Cát Bi tiếp tục được nâng cấp, trong khi mạng lưới cao tốc và các công trình giao thông trọng điểm góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển, nâng cao khả năng kết nối liên vùng. 

Tuy nhiên, Hải Phòng vẫn đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Kết nối đường sắt và đường thủy nội địa chưa tương xứng với tiềm năng; doanh nghiệp logistics phần lớn có quy mô nhỏ, chủ yếu cung cấp dịch vụ đơn lẻ; nguồn nhân lực chất lượng cao còn thiếu; hệ sinh thái logistics và cảng biển chưa đồng bộ, trong khi số lượng trung tâm logistics hiện đại còn hạn chế. 

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm dịch vụ logistics tầm cỡ quốc tế, Hải Phòng xác định tiếp tục đầu tư hoàn thiện hạ tầng logistics, tăng cường kết nối vận tải đa phương thức trên cả năm loại hình giao thông; mở rộng hợp tác với các hãng tàu và doanh nghiệp cảng biển quốc tế nhằm tăng các tuyến container trực tiếp tới châu Âu, châu Mỹ và thu hút các tập đoàn logistics lớn đầu tư vào các trung tâm logistics theo quy hoạch. 

Theo ông Phạm Tuấn Hải, một trong những định hướng quan trọng của Hải Phòng là đẩy mạnh chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Thành phố sẽ xây dựng mô hình cảng biển số, logistics số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và tự động hóa trong quản lý; đồng thời phát triển cơ sở dữ liệu dùng chung kết nối giữa cảng, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Song song đó là phát triển cảng xanh, logistics xanh, hạ tầng năng lượng sạch, xây dựng nguồn nhân lực theo chuẩn quốc tế và tăng cường liên kết vùng để hình thành mạng lưới logistics hiện đại, đồng bộ và có sức cạnh tranh cao.