Công nghiệp 4.0 và chuỗi cung ứng thông minh tạo động lực mới cho TP. Hồ Chí Minh

Chiều 17/6, tại Diễn đàn công nghiệp 4.0 và chuỗi cung ứng thông minh – Động lực cho TP. Hồ Chí Minh do Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp cùng một số đơn vị tổ chức, các chuyên gia cho rằng, cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã xóa mờ ranh giới giữa sản xuất vật lý và không gian số.

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh quốc gia không còn được đo lường chủ yếu bằng lợi thế chi phí nhân công, mà được quyết định bởi tốc độ lưu thông hàng hóa, mức độ thông minh hóa của chuỗi cung ứng và khả năng tự động hóa quy trình sản xuất.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hoàng Quang Phòng nhấn mạnh, hơn lúc nào hết, cách mạng công nghiệp 4.0 và kỷ nguyên AI (trí tuệ nhân tạo), tự động hóa sẽ tạo ra sự thay đổi mang tính toàn diện, từ cấu trúc thị trường, đến cách thức sản xuất, tiêu dùng và quản lý nhà nước.

Đây là cơ hội để Việt Nam nâng cao năng suất lao động, khả năng cạnh tranh của các ngành truyền thống, cũng như tiếp cận thị trường thế giới trên nền tảng số/internet để tăng trưởng nhanh với giá trị gia tăng cao và bền vững.

Cách mạng công nghiệp 4.0 đang và sẽ mang lại cơ hội cho nền kinh tế số, sản xuất và dịch vụ thông minh; các loại hình kinh tế, công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ, du lịch, tài chính, ngân hàng, logistics, robotics… thông minh hóa. Đặc biệt, xu hướng công nghệ 4.0 sẽ là nền tảng cốt lõi để đưa các ngành công nghiệp cất cánh trong tương lai.

Đối với TP. Hồ Chí Minh sau khi mở rộng không gian kinh tế, thành phố và vùng phụ cận đang sở hữu tiềm lực lớn với hơn 43.000 doanh nghiệp công nghiệp và 90 khu công nghiệp, khu chế xuất. Không gian kinh tế mở rộng này chính là bệ phóng để hình thành các cụm công nghiệp công nghệ cao liên vùng, thúc đẩy chuỗi cung ứng thông minh.

Theo tầm nhìn quy hoạch đến năm 2050, TP. Hồ Chí Minh sẽ có 105 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 49.000 ha. Đây là cơ hội lịch sử để thành phố định hình lại toàn bộ cấu trúc ngành công nghiệp. Mục tiêu của quy hoạch này là tập trung phát triển các ngành công nghệ cao, có hàm lượng chất xám và giá trị gia tăng lớn, từ đó tạo ra động lực tăng trưởng mới và bền vững cho kinh tế thành phố.

Tuy nhiên cơ hội lớn luôn đi kèm thách thức, TP. Hồ Chí Minh vẫn đang đối mặt với hạ tầng kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics còn cao, năng suất lao động và tỉ lệ nội địa hóa thấp. Trong khi đó, áp lực từ tự động hóa và cạnh tranh quốc tế đang đè nặng lên các mô hình sản xuất truyền thống.

Chính vì vậy, chuyển đổi kép gồm vừa số hóa để thông minh, vừa xanh hóa để bền vững là yêu cầu bắt buộc. TP. Hồ Chí Minh cần đưa công nghệ tiên tiến vào quản trị sản xuất và chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái, thông minh.

Ông Nguyễn Trung Tín, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu chế xuất và khu công nghiệp TP. Hồ Chí Minh (HEPZA) chỉ ra rằng, mô hình phát triển công nghiệp truyền thống đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt, quỹ đất công nghiệp phía Nam dần thu hẹp, áp lực hạ tầng đô thị gia tăng và chi phí sản xuất liên tục leo thang đang tạo ra rào cản lớn.

Trong khi đó, nhà đầu tư quốc tế giờ đây không còn nhìn vào giá thuê đất rẻ mà khắt khe hơn rất nhiều về hạ tầng số, năng lượng xanh và khả năng cung cấp dữ liệu minh bạch.

Cùng quan điểm, ông Robert Linh, Giám đốc Vietnam Industry Zone (VIZ), Chuyên gia cao cấp Viện Khoa học Công nghệ Xây dựng (AIST) phân tích, phần lớn các khu công nghiệp hiện hữu vẫn đang đối mặt với tình trạng quản lý phân tán, dữ liệu thiếu đồng bộ và quy trình hành chính còn nhiều tầng nấc.

Những hoạt động giám sát môi trường, điều tiết năng lượng hay hạ tầng kỹ thuật đa số vẫn dựa trên phương thức truyền thống, làm gia tăng chi phí vận hành và làm chậm khả năng thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường.

Về phía địa phương, ông Lê Văn Danh, Phó giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chi Minh cho biết, hiện tại là giai đoạn mà kinh tế thế giới và khu vực trải qua quá trình tái cấu trúc sâu sắc chuỗi cung ứng toàn cầu.

Do đó, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững không còn là định hướng mang tính khẩu hiệu, mà đã trở thành điều kiện tiên quyết để mỗi nền kinh tế duy trì sức cạnh tranh và tồn tại trên trường quốc tế.

Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã xóa mờ ranh giới giữa sản xuất vật lý và không gian số. Trong bối cảnh này, năng lực cạnh tranh quốc gia không còn được đo lường chủ yếu bằng lợi thế chi phí nhân công, mà được quyết định bởi tốc độ lưu thông hàng hóa, mức độ thông minh hóa của chuỗi cung ứng và khả năng tự động hóa quy trình sản xuất.

Đặc biệt, Nghị quyết số 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP. Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, đã xác định thành phố cần phát huy vai trò là một đô thị đặc biệt; tiên phong mở đường về mô hình phát triển, thể chế và phương thức quản trị hiện đại; tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước.

Đồng thời, Nghị quyết này đã chỉ ra các bước đi đột phá nhằm phát triển kinh tế theo hướng đổi mới sáng tạo và thúc đẩy lực lượng sản xuất mới cho thành phố.

Riêng đối với lĩnh vực logistics, ông Danh chia sẻ, tại Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 09 tháng 10 năm 2025 về Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050, Thủ tướng đã giao nhiệm vụ cho TP. Hồ Chí Minh phấn đấu trở thành trung tâm dịch vụ logistics đẳng cấp quốc tế, là cực tăng trưởng chủ yếu của vùng Đông Nam bộ và cả nước. Cùng với đó, thành phố tiếp tục khẳng định logistics là ngành kinh tế mũi nhọn có giá trị gia tăng cao, cần được tích hợp sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.