Công nghiệp hàng hải trước thời cơ tái cấu trúc

Đặt công nghiệp hàng hải đúng vị trí trong chiến lược xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc mới đây với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Trong bối cảnh nước ta định hướng trở thành quốc gia biển mạnh, việc tập trung xây dựng và phát triển các trung tâm, cụm liên kết công nghiệp hàng hải, cơ khí biển trọng điểm là cơ hội để tái cấu trúc công nghiệp hàng hải, tạo cực tăng trưởng mới và nâng cao vị thế quốc gia biển.

Theo Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam Lê Đỗ Mười, Bộ Xây dựng đã phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể kết cấu hạ tầng hàng hải giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Đáng chú ý, quy hoạch đã định hướng hình thành 3 khu công nghiệp tàu biển tập trung tại ba miền Bắc, Trung, Nam.

"Đây là điều có ý nghĩa quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu được đặt ra, khi đây không đơn thuần là ba khu vực được quy hoạch phát triển độc lập, mà phải được tổ chức thành "ba hạt nhân" của một mạng lưới công nghiệp hàng hải quốc gia", Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam nhấn mạnh.

Quy hoạch khu công nghiệp tàu thủy tập trung lần này xem xét đồng thời dựa trên các nhóm tiêu chí: điều kiện tự nhiên và khả năng tiếp cận biển; khả năng hình thành luồng và vùng nước chuyên dùng; kết nối với cảng biển và mạng lưới giao thông; khả năng hình thành chuỗi công nghiệp hỗ trợ và logistics; khả năng mở rộng, phát triển xanh, chuyển đổi số, bảo đảm môi trường, quốc phòng - an ninh trong tầm nhìn đến năm 2050.

Với lợi thế bờ biển dài hơn 3.200 km sát các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng, mạng lưới sông ngòi dày đặc với hơn 18.000 km có thể khai thác cho vận tải, bài toán đặt ra là làm thế nào để hình thành các trung tâm kinh tế biển mạnh, mang tầm khu vực và quốc tế.

Nghị quyết số 20-NQ/TW được Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV thông qua về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh cũng đặt ra yêu cầu cụ thể trong việc phát triển không gian biển, hạ tầng biển, với mục tiêu hình thành 5 - 6 trung tâm kinh tế biển mạnh và 3 khu kinh tế đặc biệt.

Để đạt được mục tiêu này, TS. Vũ Hải Đăng, Viện Biển Đông (Học viện Ngoại giao) cho rằng, quy hoạch phải đi trước một bước. Quy hoạch quốc gia, quy hoạch không gian biển, quy hoạch vùng bờ và quy hoạch địa phương cần được kết nối chặt chẽ. Cùng với quy hoạch là hạ tầng kết nối. Các cảng nước sâu phải được kết nối hiệu quả với đường bộ, đường sắt, hàng không và logistics. Các địa phương cũng phải được kết nối trong một mạng lưới thống nhất, thay vì phát triển những hệ thống hạ tầng riêng lẻ.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để phát triển các trung tâm kinh tế biển mạnh, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái thể chế và hạ tầng có tính cạnh tranh. Trọng tâm là thiết lập cơ chế quản lý linh hoạt, thủ tục hành chính một cửa, chính sách thuế và đầu tư đủ hấp dẫn. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong đầu tư, khai thác hạ tầng, trong khi Nhà nước tập trung vào quy hoạch, đất đai và kiến tạo thể chế.

Để cụ thể hóa các định hướng của Nghị quyết số 20-NQ/TW về Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh và Thông báo số 125-TB/VPTW về Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia, đồng thời tạo khung pháp lý thống nhất trong phát triển hệ sinh thái biển, Bộ Xây dựng đang tích cực tiếp thu, hoàn thiện Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi) đã đặt công nghiệp tàu thủy vào một chương riêng, tạo khung pháp lý thống nhất từ hạ tầng đến logistics, hướng tới kết nối năng lực sản xuất với nhu cầu vận tải, logistics và dịch vụ hàng hải, tạo điều kiện hình thành các trung tâm, cụm liên kết công nghiệp theo lợi thế vùng.

Trong văn bản báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc tiếp thu, hoàn thiện Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Dự thảo đang được hoàn thiện theo hướng cụ thể hóa các định hướng của Nghị quyết số 20-NQ/TW và Thông báo số 125-TB/VPTW thành một khuôn khổ thể chế thống nhất, tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực, công trình có khả năng tạo sức lan tỏa lớn, hướng tới mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Việc đồng bộ xây dựng thể chế với quy hoạch chiến lược và hạ tầng dùng chung được kỳ vọng hoàn thiện hệ thống cảng biển theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, phát triển và khai thác hiệu quả các cảng cửa ngõ và trung tâm trung chuyển quốc tế, công trình lưỡng dụng dùng chung, gắn kết đồng bộ với hệ thống hạ tầng.

Các khu trung tâm công nghiệp hàng hải sẽ tạo ra một chuỗi giá trị khép kín: cảng biển tạo thị trường - đội tàu tạo nhu cầu - công nghiệp tàu thủy tạo năng lực sản xuất và sửa chữa - công nghiệp hỗ trợ tạo giá trị gia tăng - logistics tạo kết nối - khoa học công nghệ và nhân lực tạo sức cạnh tranh quốc tế, thu hút nhà đầu tư chiến lược và tạo thêm cực tăng trưởng cho nền kinh tế.