Đề nghị giữ quy định công chứng giao dịch liên quan đến đất đai trong Luật Đất đai (sửa đổi)

Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, phát biểu tại Hội thảo. Ảnh: Xuân Khu-TTXVN

Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính; ông Nguyễn Ngọc Bảo, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính; ông Đặng Ngọc Điệp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Quốc hội đề nghị, các đại biểu từ thực tiễn của Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương phía Nam tập trung làm rõ yêu cầu làm sao Dự án Luật phải thể chế hóa đầy đủ, đúng đắn, đảm bảo tính khả thi nhất các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng mà trực tiếp là Nghị quyết 21- NQ/TW (ngày 28/7/2026) liên quan tới đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản, làm sao giữa ba lĩnh vực này không có chồng chéo nhưng cũng không có khoảng trống.

Tại hội thảo, các đại biểu tập trung thảo luận nhiều nội dung trọng tâm nhằm hoàn thiện Dự thảo Luật, trong đó nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật, nhất là giữa Luật Đất đai với Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản.

Nhiều ý kiến đi sâu phân tích cơ sở thực tiễn và tính khả thi của các quy định. Thực trạng khó khăn trong cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, tình trạng quá tải tại các Văn phòng đăng ký đất đai được đặt ra, cùng với đề xuất đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và minh bạch hóa thủ tục, tạo thuận lợi hơn cho người dân.

Nhiều đại biểu cùng có ý kiến đề nghị, Ban soạn thảo giữ lại quy định về công chứng trong các giao dịch liên quan đến đất đai, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, bảo đảm an toàn trong các bên tham gia quá trình giao dịch.

Ông Phan Văn Mãi, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính, chủ trì Hội thảo. Ảnh: Xuân Khu-TTXVN

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, việc chỉ quy định hợp đồng công chứng chuyển nhượng, tặng cho, thế chấp, góp vốn, nhưng kèm theo điều kiện chỉ thực hiện đối với các thửa đất chưa có đầy đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai để thay thế thông tin phải công chứng, chứng thực là chưa đầy đủ và không thể coi đây là một biện pháp nhằm cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính. Vì hoạt động công chứng, chứng thực không phải là thủ tục hành chính.

Bên cạnh đó, không thể coi cơ sở dữ liệu, nhất là cơ sở dữ liệu đất đai không thể thay thế được hoạt động công chứng dù nó rất quan trọng, có giá trị giúp xác định thông tin về đất đai để tránh việc giả mạo giấy tờ tài liệu về đất đai và gây sự rủi ro cho các bên giao dịch. Bởi bản chất hoạt động công chứng là chứng thực sự tự nguyện và ý chí của các bên tham gia giao dịch. Việc này không có dữ liệu và máy móc nào chứng minh được, phải có bên thứ kiểm tra, xác thực việc tự nguyện của các bên.

Dưới góc nhìn một chuyên gia, Tiến sĩ Trần Du Lịch, đại biểu Quốc hội khóa XIII cho rằng, thực tế cho thấy, một số quốc gia trên thế giới vẫn áp dụng công chứng đối với giao dịch đất đai nhưng cũng có nước bỏ quy định này. Vấn đề, nếu bỏ công chứng phải có một cơ quan, đơn vị trung gian đủ khả năng chịu trách nhiệm về vấn đề này; còn nếu chưa đạt được điều này vẫn phải chấp nhận nó như một quy trình quá độ.

Bà Đỗ Thị Hoàng Yến, Thẩm phán Tòa án Nhân dân Tối cao, góp ý Luật Đật đai (sửa đổi) tại Hội thảo. Ảnh: Xuân Khu-TTXVN

Bà Đỗ Thị Hoàng Yến, Thẩm phán Tòa án nhân dân Tối cao cho biết, theo quan điểm của cơ quan thực hành quyền tư pháp, việc công chứng, chứng thực trong giao dịch về bất động sản là vấn đề rất quan trọng và cần phải giữ. Qua thực tiễn công tác xét xử đã chứng minh các giao dịch về quyền sử dụng đất mà không qua công chứng rất dễ phát sinh rủi ro về giả mạo, lừa đảo và vi phạm điều kiện có hiệu lực của hợp đồng. 

Việc giữ quy định về chứng thực, công chứng là cần thiết nhằm kiểm soát năng lực hành vi, bảo đảm sự tự nguyện của các bên và tạo chứng cứ pháp lý vững chắc cho công tác đăng ký đất đai cũng như giải quyết tranh chấp tại Tòa án.

Cũng về vấn đề này, bà Phan Thị Hồng, Phó trưởng Ban Dân nguyện, Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cho rằng, việc quy định "Đối với thửa đất chưa có đủ thông tin trong cơ sở dữ liệu đất đai để thay thế thông tin phải công chứng" còn mơ hồ, chưa rõ ràng. Công tác xây dựng pháp luật phải đảm bảo dễ hiểu, dễ thực hiện, hướng đến việc tạo điều kiện thuận lợi cho người dân trong quá trình áp dụng pháp luật.

Tại hội thảo, các đại biểu góp ý đề nghị Ban Soạn thảo chuyển dịch tư duy lập pháp theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người dân và doanh nghiệp.

Theo đó, các quy định về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư cần bảo đảm công khai, minh bạch và tách bạch; xây dựng cơ chế giá đất khoa học, mang tính lâu dài và đảm bảo ý nghĩa của nguồn lực đất đai đối với sự phát triển kinh tế và đời sống người dân…

Dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) gồm 13 chương, 115 điều (giảm 3 chương và 145 điều so với Luật hiện này), quy định về chế độ sở hữu đất đai, quyền hạn và trách nhiệm của Nhà nước đại diện chủ sở hữu toàn dân về đất đai và thống nhất quản lý về đất đai, chế độ quản lý và sử dụng đất đai, quyền và nghĩa vụ của công dân, người sử dụng đất đối với đất đai thuộc lãnh thổ của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.