Công ước Hà Nội: Ngân hàng siết “lá chắn số” chống tội phạm mạng

Phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với ông Lê Công Phú, Trưởng phòng Chính sách An ninh thông tin, Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam (Vietcombank) về những giải pháp tăng cường an ninh mạng, bảo vệ khách hàng trên không gian số.

Phóng viên: Thưa ông, trước thực trạng lừa đảo, chiếm đoạt tài khoản trực tuyến ngày càng tinh vi, Vietcombank đã triển khai những biện pháp gì để bảo đảm an toàn cho khách hàng?

Ông Lê Công Phú: Một trong những bước đi quan trọng được Vietcombank triển khai thời gian qua là thực hiện Quyết định 2345/QĐ-NHNN của Ngân hàng Nhà nước triển khai giải pháp an toàn, bảo mật trong thanh toán trực tuyến và thanh toán thẻ ngân hàng, trong đó yêu cầu các tổ chức tín dụng tăng cường an toàn, bảo mật trong thanh toán điện tử. Quy định này bắt buộc khách hàng thực hiện giao dịch lần đầu qua Mobile Banking hoặc từ thiết bị mới phải xác thực sinh trắc học hoặc định danh điện tử.

Quyết định này không chỉ giúp tăng cường bảo mật, an toàn tới từng giao dịch mà còn được xem là bước đi quan trọng để “làm sạch” các tài khoản trên hệ thống ngân hàng, loại bỏ những tài khoản không chính chủ hoặc có nguy cơ bị cho thuê, cho mượn.

Tại Vietcombank, chúng tôi triển khai đồng bộ nhiều biện pháp rà soát và “làm sạch” dữ liệu khách hàng theo nguyên tắc “đúng – đủ – sạch – sống”, xóa bỏ các tài khoản chưa xác thực hoặc không chính chủ, đồng thời yêu cầu tất cả tài khoản phải xác thực lại KYC cùng với sinh trắc học.

Song song, ngân hàng áp dụng cơ chế phòng thủ nhiều lớp: xác thực sinh trắc học khi đăng nhập, kiểm tra tính hợp lệ của thiết bị, gắn tài khoản với thiết bị cụ thể (device pinning) để ngăn chặn giả mạo. Từ 30/6/2025, Vietcombank đã thử nghiệm cảnh báo tài khoản nhận tiền nghi ngờ gian lận trên VCB Digibank – khi khách hàng chuyển tiền, hệ thống tự động đối soát với danh sách nghi vấn và cảnh báo ngay. Các biện pháp như SmartOTP, FacePay, AI phân tích dữ liệu cũng được tích hợp để phát hiện sớm giao dịch bất thường.

Ngoài ra, chúng tôi tăng cường truyền thông đa kênh, cảnh báo lừa đảo qua VCB News, mạng xã hội và ứng dụng ngân hàng, đồng thời phối hợp chặt chẽ với cơ quan chức năng nhằm bảo vệ tối đa tài sản và thông tin khách hàng.Phóng viên: Ông có thể chia sẻ thêm về việc Vietcombank ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong phòng chống gian lận?

Ông Lê Công Phú: Trong bối cảnh tội phạm mạng ngày càng tinh vi, Vietcombank xác định ứng dụng công nghệ và dữ liệu là yếu tố then chốt tạo lợi thế cạnh tranh trong việc duy trì niềm tin khách hàng vào hệ thống. Trong đó có việc ứng dụng mạnh mẽ trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn để phòng chống gian lận.

Chúng tôi xây dựng hệ thống giám sát hành vi giao dịch theo thời gian thực, phân tích thói quen tiêu dùng, thiết bị đăng nhập, địa chỉ IP, tần suất và giá trị giao dịch để phát hiện bất thường. Các trường hợp như giao dịch giá trị lớn trái lịch sử, chuyển khoản từ thiết bị lạ, hoặc tài khoản mới mở có dấu hiệu cho thuê, cho mượn sẽ được cảnh báo và xử lý kịp thời.

Song song đó, Big Data giúp phân tích chéo dữ liệu khách hàng, không chỉ phục vụ phát hiện gian lận mà còn tăng hiệu quả quản trị rủi ro, tuân thủ và chống rửa tiền. Nhờ đó, ngân hàng có thể nhìn thấy bức tranh toàn diện hơn về rủi ro hệ thống và hành vi người dùng.

Tất nhiên, đi cùng với cơ hội là thách thức. Việc ứng dụng AI, Big Data đòi hỏi hạ tầng hiện đại, dữ liệu sạch, nhân sự chất lượng cao và đặc biệt phải đảm bảo tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về bảo mật, quyền riêng tư của khách hàng. Đây là những thách thức song hành, nhưng cũng là động lực để Vietcombank tiếp tục đầu tư, củng cố nền tảng công nghệ của mình.

Phóng viên: Theo ông, việc Việt Nam tham gia Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng mở ra cơ hội gì cho ngành ngân hàng trong việc hợp tác quốc tế, chia sẻ dữ liệu và nâng cao năng lực ứng phó tội phạm mạng tài chính?

Ông Lê Công Phú: Đây là cơ hội lớn cho ngành ngân hàng Việt Nam. Trước hết, công ước tạo ra một khung pháp lý và con đường hợp tác chính thống để các ngân hàng trong nước, trong đó có Vietcombank, có thể làm việc trực tiếp với cơ quan thực thi pháp luật nước ngoài và các tổ chức tài chính của các quốc gia.

Nhờ đó, khi xuất hiện các giao dịch nghi ngờ lừa đảo xuyên biên giới, các ngân hàng Việt Nam có thể trao đổi thông tin nhanh chóng, phong tỏa và thu hồi tài sản gian lận hiệu quả hơn. Công ước cũng giúp hình thành mạng lưới hợp tác 24/7 trong điều tra tội phạm mạng, nâng cao năng lực truy vết tài chính quốc tế.

Bên cạnh đó, công ước còn mở ra cơ hội chia sẻ dữ liệu, kỹ thuật, xu hướng và các phương thức lừa đảo mới trên phạm vi toàn cầu, giúp chúng ta chủ động phòng ngừa từ sớm. Đây cũng là cơ hội để các ngân hàng học hỏi các biện pháp xử lý đã được kiểm chứng ở quốc tế, từ đó nâng cao năng lực ứng phó và phục hồi.

Quan trọng hơn, khi tham gia công ước, các ngân hàng Việt Nam sẽ cần tuân thủ và đạt được những chuẩn mực, chứng chỉ quốc tế về phòng ngừa tội phạm tài chính. Đây vừa là thách thức, vừa là cơ hội: bởi khi đạt chuẩn, ngân hàng Việt Nam sẽ nâng cao uy tín, mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút đầu tư, đồng thời củng cố niềm tin của khách hàng và đối tác.

Ở một góc độ khác, việc hoạt động trong một môi trường được quốc tế công nhận về an ninh mạng sẽ gia tăng đáng kể độ tin cậy cho khách hàng, đặc biệt là các doanh nghiệp có giao dịch xuyên biên giới. Điều này cũng hỗ trợ trực tiếp cho sự phát triển của thanh toán quốc tế, thanh toán điện tử và ngân hàng số – những mục tiêu chiến lược của ngành ngân hàng Việt Nam – khi mà rủi ro tội phạm mạng được kiểm soát hiệu quả hơn.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!