Cuộc khủng hoảng IndiGo hé lộ kẽ hỡ trong quản trị doanh nghiệp Ấn Độ

Tình trạng hỗn loạn hàng không do hãng bay lớn nhất Ấn Độ IndiGo gây ra những ngày qua đã đặt ra câu hỏi lớn về việc làm thế nào một ngành công nghiệp lại bị chi phối bởi một công ty duy nhất, cũng như những rủi ro mang tính hệ thống khi nền kinh tế nằm trong tay một vài tập đoàn quyền lực.

IndiGo hiện nắm giữ tới 2/3 thị trường hàng không nội địa Ấn Độ, vận hành khoảng 2.200 chuyến bay mỗi ngày. Tuy nhiên, hãng hàng không giá rẻ này đã trở nên lúng túng trước các quy định mới của chính phủ về tăng thời gian nghỉ ngơi cho phi công, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân sự nghiêm trọng trong tuần trước. Hậu quả là khoảng 3.000 chuyến bay bị hủy chỉ trong vài ngày, làm ảnh hưởng đến nửa triệu hành khách và "thổi bay" hàng tỷ USD giá trị vốn hóa của công ty.

Trước mắt, cơ quan quản lý hàng không Ấn Độ đã yêu cầu IndiGo cắt giảm 10% số chuyến bay nhằm ổn định hoạt động, đồng thời tiến hành điều tra để xem xét các chế tài xử phạt đối với hãng bay này.

Giới quan sát nhận định sự cố của IndiGo đã phơi bày một vấn đề sâu xa hơn; đó là sự tập trung quyền lực. Với việc IndiGo nắm 65,6% thị phần và đối thủ xếp thứ hai là Air India Group nắm 25,7%, ngành này đang vận hành ở thế "song mã". Trong bất kỳ ngành nào ghi nhận sức cạnh tranh hạn chế, người tiêu dùng thường thiệt thòi vì phải chịu giá cao hơn, dịch vụ kém hơn và rủi ro gián đoạn dịch vụ.

Thực tế, sự thống trị của hai hãng hàng không hiện nay khác xa bức tranh của một thập kỷ trước, khi thị trường Ấn Độ có tới hơn 9 đối thủ cạnh tranh. Tuy nhiên, trong khi IndiGo tăng trưởng bền vững, hàng loạt tên tuổi như Kingfisher Airlines, Jet Airways và GoAir đã sụp đổ trong giai đoạn 2012-2023. Hãng bay lớn thứ ba là SpiceJet cũng đang chật vật với khủng hoảng tài chính.

Các đảng đối lập chỉ trích sự hỗn loạn tại IndiGo là kết quả của sự tập trung thị trường quá mức và chính phủ cần có hành động mạnh mẽ hơn để chống lại tình trạng này. Họ nhấn mạnh rằng sự độc quyền đang triệt tiêu tính cạnh tranh và tạo ra sân chơi không bình đẳng.Chính phủ Ấn Độ thừa nhận vấn đề tập trung thị trường nhưng chỉ trích các nhóm đối lập đã chính trị hóa vụ việc. Bộ trưởng Hàng không khẳng định chính sách hiện tại đang khuyến khích thêm nhiều hãng mới gia nhập, với nhận định thị trường đủ sức chứa ít nhất 5 "tay chơi" lớn.

Tuy nhiên, câu chuyện của IndiGo không phải là cá biệt: Nền kinh tế Ấn Độ đang chứng kiến sự thống trị của một số ít tập đoàn trong các lĩnh vực then chốt. Điển hình như Jio của tập đoàn Reliance kiểm soát 40,7% thị phần viễn thông Ấn Độ tính đến tháng 3/2025. Tập đoàn Adani kiểm soát hơn 20% công suất cảng biển (chỉ đứng sau chính phủ) và là nhà vận hành sân bay lớn nhất nước này với 23% thị phần hành khách trong năm 2024.

Ông Viral Acharya, cựu Phó Thống đốc Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ (RBI, ngân hàng trung ương), ước tính rằng 5 tập đoàn hàng đầu – gồm Reliance, Tata Group, Aditya Birla Group, Adani và Bharti Telecom – chiếm tới gần 18% tổng tài sản trong lĩnh vực phi tài chính của nước này vào năm 2021. Con số này tăng đáng kể so với mức 10% năm 1991.

Cố vấn cấp cao tại công ty tư vấn quản lý Arthur D. Little, ông Brajesh Singh cho rằng việc các ngành công nghiệp hợp nhất là xu hướng chung trên thế giới, nhưng chính phủ có trách nhiệm phải ngăn chặn tình trạng một doanh nghiệp thống trị thị trường. Theo ông, từ góc độ quy định, chính phủ có thể đưa ra mức trần về thị phần, chẳng hạn như 25-30%,  để hạn chế tình trạng này.

Theo ông Rohit Chandra, Giảng viên tại Viện Công nghệ Ấn Độ, vấn đề đáng lo ngại là sự trỗi dậy của các doanh nghiệp nội địa lớn đang phải đánh đổi bằng chính quyền lợi của người tiêu dùng trong nước. Ông nhấn mạnh rằng về lâu dài, Chính phủ Ấn Độ hoàn toàn có thể giải quyết bài toán này thông qua việc điều chỉnh chính sách để khuyến khích thêm các doanh nghiệp mới gia nhập thị trường.