Đại hội XIV của Đảng: "Mở đường" cho kinh tế tư nhân bứt phá

Đại hội XIV của Đảng (diễn ra từ ngày 19 - 25/1/2026, tại Thủ đô Hà Nội) được xác định là cột mốc đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình với những tư duy phát triển mới. Trong đó, việc cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW tại Đại hội lần này một lần nữa khẳng định quyết tâm xóa bỏ mọi rào cản, tạo đột phá thực chất để kinh tế tư nhân phát triển, khẳng định vị trí “động lực quan trọng nhất” của khu vực này trong nền kinh tế quốc dân.

Để kinh tế tư nhân bứt phá

Tiến sĩ Tô Xuân Thao, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Doanh nghiệp vừa và nhỏ (RISME) bày tỏ, Đảng và Nhà nước đã xác định kinh tế tư nhân là động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia sau 40 năm đổi mới. Kinh tế tư nhân và kinh tế nhà nước là hai cực tăng trưởng, liên kết chặt chẽ và không thể tách rời, ngay cả trong bối cảnh kinh tế tư nhân đang đóng góp ngày càng lớn cho sự phát triển kinh tế xã hội. Trong đó, vai trò của nguồn lực nhà nước cần phải tiếp tục phát huy, đặc biệt là vai trò của các bộ, ngành, địa phương và đội ngũ cán bộ, viên chức cần tiên phong trong đổi mới sáng tạo và có quyết tâm chuyển đổi nền hành chính từ xin-cho sang phục vụ doanh nghiệp và người dân.

Nhìn nhận về tư duy phát triển trong các dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng, Tiến sĩ Tô Xuân Thao khẳng định, điểm sáng lớn nhất chính là việc xác lập vị thế kinh tế tư nhân không chỉ là "động lực" mà đã vươn lên thành "trụ cột" vững chắc của nền kinh tế độc lập, tự chủ. Mặc dù có những bước phát triển vượt bậc nhưng Nghị quyết 68 cũng nêu rõ, khu vực kinh tế tư nhân hiện vẫn đối mặt với nhiều rào cản kìm hãm sự phát triển, chưa bứt phá về quy mô và năng lực cạnh tranh, chưa đáp ứng được yêu cầu, kỳ vọng là lực lượng nòng cốt của kinh tế đất nước. Hầu hết doanh nghiệp tư nhân có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa; tiềm lực tài chính và trình độ quản trị hạn chế; phần lớn có năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo thấp; tư duy kinh doanh thiếu tầm nhìn chiến lược...

Để khơi thông nguồn lực kinh tế tư nhân, Tiến sĩ Tô Xuân Thao phân tích, nhiệm kỳ tới, kinh tế tư nhân cần tập trung vào ba nhóm đột phá mang tính quyết định. Trước hết, cần nhất quán trong thực thi thể chế, cộng đồng doanh nghiệp không chỉ cần những ưu đãi đặc thù, mà cần một môi trường kinh doanh minh bạch và ổn định. Khi quyền sở hữu tài sản và quyền kinh doanh được bảo vệ tuyệt đối bằng pháp luật, doanh nghiệp mới dám dốc toàn lực đầu tư dài hạn và cải tiến công nghệ.

Đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, Tiến sĩ Tô Xuân Thao cho rằng, hỗ trợ không nên dừng lại ở những khẩu hiệu chung chung mà cần các chính sách "cầm tay chỉ việc”. Chính sách cần chuyển dịch sang hướng dẫn cụ thể lộ trình cho từng ngành hàng, đặc biệt là trong việc tiếp cận các nguồn vốn phù hợp với chu kỳ sản xuất. Đáng kể, cần có cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng giữa nhà nước và hệ thống ngân hàng để dòng tiền thực sự chảy vào các doanh nghiệp đang "khát" vốn sản xuất.

Viện trưởng Tô Xuân Thao kiến nghị, Đại hội XIV cần định hướng xây dựng các khung pháp lý thử nghiệm cho các mô hình kinh doanh mới, công nghệ mới. Điều này giúp các doanh nghiệp nhỏ và vừa dám dấn thân vào những lĩnh vực rủi ro cao nhưng tiềm năng lớn mà không lo ngại về rào cản pháp lý chưa hoàn thiện.

Thay vì các gói hỗ trợ dàn trải, Tiến sĩ Tô Xuân Thao đề xuất, Nhà nước cần có cơ chế đầu tư chung cùng với các quỹ đầu tư tư nhân để hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D). Ngoài ra, Nhà nước cũng cần có những cơ chế giám sát đặc biệt để chấm dứt tình trạng "trên nóng, dưới lạnh". Chỉ số hài lòng của doanh nghiệp tại mỗi địa phương nên được coi là tiêu chí cứng trong đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

"Các Nghị quyết của Đại hội XIV của Đảng cần được sớm cụ thể hóa thành các chương trình hành động tại từng bộ, ngành và địa phương. Thước đo thành công của chính sách không phải là số lượng văn bản được ban hành, mà chính là sự lớn mạnh và mức độ hài lòng của cộng đồng doanh nghiệp", Tiến sĩ Tô Xuân Thao nhấn mạnh.

Số hóa kinh tế tư nhân: "Bản lề" cho những bước nhảy vọt

Dưới góc nhìn của chuyên gia về phát triển bền vững, Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (Liên hiệp các Hội khoa học kỹ thuật Việt Nam) nhìn nhận, văn kiện Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam thực sự nhấn mạnh và nâng tầm chuyển đổi số, coi đây là một động lực quan trọng, bên cạnh các trụ cột khác như kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ để phát triển đất nước. Tuy nhiên, tiến trình chuyển đổi số còn gặp nhiều thách thức về: Thể chế, nguồn lực tài chính, hạ tầng công nghệ và đặc biệt là năng lực nhân sự. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa - chiếm tới 97% tổng số doanh nghiệp trong nước vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn xanh, công nghệ mới hay dữ liệu số.

Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh cho rằng, chuyển đổi số không đơn thuần là áp dụng công nghệ, mà là thay đổi mô hình kinh doanh hướng tới sự bền vững. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) phải đi đôi với đạo đức công nghệ và trách nhiệm xã hội. Tinh thần Đại hội XIV của Đảng hướng tới "không để ai bị bỏ lại phía sau", do đó, doanh nghiệp tư nhân cần thực hiện "chuyển đổi kép" để vượt qua các rào cản kỹ thuật khắt khe của thị trường toàn cầu; cần gắn kết chặt chẽ công nghệ số với các mục tiêu bền vững (ESG). Việc ứng dụng công nghệ để tối ưu nguồn lực và giảm phát thải là con đường duy nhất để vượt qua các rào cản kỹ thuật của các thị trường khó tính như EU hay Mỹ.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là sự ngắt quãng dữ liệu, Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh kỳ vọng, tinh thần Đại hội XIV của Đảng sẽ mở ra cơ chế cho phép doanh nghiệp tư nhân tiếp cận và khai thác dữ liệu hành chính công một cách bình đẳng. Đồng thời, cần xây dựng "niềm tin số" thông qua các quy định nghiêm ngặt về bảo mật và đạo đức AI. Chuyển đổi số thành công hay không phụ thuộc vào việc đào tạo lại để người lao động không bị gạt ra khỏi guồng quay của nền kinh tế số.

Viện trưởng Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững đề xuất, Đại hội XIV cần đưa ra những chỉ dẫn chiến lược về việc huy động sức mạnh của toàn dân trong công cuộc đổi mới sáng tạo. Trong đó, văn kiện Đại hội XIV của Đảng cần làm rõ lộ trình mở hóa dữ liệu chính phủ. Doanh nghiệp tư nhân, đặc biệt là các startup, cần được tiếp cận dữ liệu hành chính quốc gia (trong phạm vi cho phép) để phát triển các giải pháp số thực tiễn.

Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh cũng đề xuất thiết lập các "Hội đồng đổi mới sáng tạo ngành" bao gồm: Nhà nước - Doanh nghiệp - Viện trường - Tổ chức xã hội. Trong đó, các tổ chức xã hội đóng vai trò kết nối nhu cầu thực của cộng đồng (đặc biệt là nhóm yếu thế) với năng lực giải quyết của doanh nghiệp.

"Đại hội cần có quyết sách về việc phổ cập kỹ năng số toàn dân, đặc biệt là hỗ trợ nhân lực tại các doanh nghiệp nhỏ và vừa khu vực vùng sâu vùng xa. Chuyển đổi số không thể là đặc quyền của các doanh nghiệp tại đô thị lớn mà phải là cơ hội công bằng cho mọi thực thể kinh tế", Thạc sĩ Nguyễn Phương Linh nhận định.